Γρανίτες, «γκλαμουριά» και καυτές κερκίδες

Τ’ ειν’ η πατρίδα μας; Μην ειν’ οι κάμποι; Όχι, όχι. Αυτά τα ξέρετε απ’
το Δημοτικό. Αφήστε που έχουν αναθεωρηθεί στο μεταξύ…

Άλλο είναι εκείνο με το οποίο θα σας απασχολήσω. Άλλο το τιθέμενο ερώτημα. Επί
του προκειμένου, λοιπόν. Τ’ είναι το θέατρο; Μην ειν’ το έργο; Μην ειν’ οι
ηθοποιοί; Μην ειν’ ο σκηνοθέτης και τα σκηνικά και τα κοστούμια; Όλα αυτά
είναι. Κι άλλα πολλά. Απ’ τους μεταφραστές και τους φωτιστές ώς τους τεχνικούς
και τους ταμίες και τις ταξιθέτριες… Πάνω απ’ όλα, όμως, θέατρο είναι το
κοινό.

Γίνεται θέατρο χωρίς να απευθύνεται κάπου; Ενίοτε γίνεται, θα μου πείτε. Αλλά
ανάπηρο το θέατρο αυτό που σου ‘ταξαν… Το θέατρο, για να βρίσκει τη λύτρωση
εκείνος που το κάνει, γεννήθηκε. Αλλά κι εκείνος που το ζει κάτω από τη σκηνή.
Ο θεατής. Το κοινό.

Και τ’ είναι «κοινό»; Είναι αυτή η «ομαδικότητα» που αναπτύσσεται
ανάμεσα στους πιο ετερογενείς θεατές μιας παράστασης, αυτή η «σύμπνοια» που
μπορεί, ακόμα και μέσα από τις αντιθέσεις, να οδηγήσει στα καλύτερα ή στα
χειρότερα.

Αλλά ας μην το παραβαρύνουμε, αγαπητοί μου αναγνώστες (που δεν ξέρω και πόσοι
έχετε απομείνει στην Αθήνα αυγουστιάτικα για να αγοράσετε εφημερίδα ή πόσοι τη
διαβάζετε παρά θιν’ αλός και σας έχει πάρει ο αέρας το απέναντι δισέλιδο και
το ‘χει ρίξει στη θάλασσα κι έχει μουλιάσει και για να διαβάσετε τη συνέχεια
πρέπει να του κάνετε ηλιοθεραπεία…). Ας μην το παραβαρύνουμε, μέρες που
‘ναι, με δεν ξέρω πόσους βαθμούς υπό σκιάν και με την υγρασία αυτή, την
τροπική, που κολλάς ολόκληρος… Εγώ για το κοινό των καλοκαιρινών θεάτρων
ξεκίνησα να γράψω.

Είναι ένα το κοινό των καλοκαιρινών θεάτρων; Όχι βέβαια. Άλλος ο κόσμος που
πάει στα θέατρα της Πατησίων και της Αλεξάνδρας και της Ευελπίδων κι άλλος ο
κόσμος του Ηρωδείου. Άλλος ο κόσμος των ΔΗΠΕΘΕ του Λυκαβηττού, άλλος ο κόσμος
που ξεκινάει να φτάσει ώς την Επίδαυρο κι άλλος στα φεστιβάλ της περιφέρειας.

Βέβαια, το κοινό του θεάτρου λένε ότι μικραίνει. Ότι γερνάει και δεν
ανανεώνεται. Ότι στους νέους το θέατρο δεν αρέσει. Στον τόπο που ζούμε, ούτε
οι αρμόδιοι φορείς ενδιαφέρθηκαν ποτέ, ούτε οι αμέσως ενδιαφερόμενοι,
κινούμενοι από μικροσυμφέροντα επιπέδου «ε, μη λέμε κι όλη την αλήθεια για το
μαγαζί μας» και από φτηνιάρικους μικροανταγωνισμούς, τόλμησαν μόνοι τους να
προχωρήσουν σε στατιστικές για να μάθουν αν το κοινό μεγαλώνει, ελαττώνεται ή
παραμένει στάσιμο και να κινηθούν ανάλογα.

Η γενική αίσθηση είναι ότι η Μεγάλη Κρίση στη θεατρική ζωή του τόπου επέρχεται
αργά αλλά σταθερά. Ωσότου μάθουμε τη σκληρή αλήθεια, που εκμαιεύεται εξίσου
δύσκολα με την αλήθεια της 17 Νοέμβρη…, ας πούμε κάτι σχετικό όχι με τον
καιρό αλλά με το κοινό το καλοκαιρινό.

Στα θέατρα της «πιάτσας»

Όλοι κάτι, μα κάτι τρώνε ή πίνουν πριν αρχίσει η παράσταση στο «Δελφινάριο»: διασκέδαση για τον λαό

Κοινό λαϊκό. Κατ’ εξοχήν λαϊκό. Το κοινό των καλοκαιρινών θεάτρων της
«πιάτσας». Πόσα έμειναν σε Αθήνα και Πειραιά; Οκτώ, όλα κι όλα! Μετρημένα –
δεν είναι και δύσκολο. Ένα ξένο μιούζικαλ α λα ελληνικά. Μια παλιά ελληνική
φαρσοκωμωδία. Μια ξένη φάρσα. Ένα ξένο αστυνομικό. Μια νεανική ελληνική
σάτιρα. Και τρεις επιθεωρήσεις – είδος καταναλώσιμο κυρίως το καλοκαίρι, αν
και συχνά με «ληγμένη ημερομηνία». Αυτά περιλαμβάνει το φετινό μενού. Πού ο
χείμαρρος των τριακοσίων παραστάσεων του χειμώνα…

Ποιοι πάνε στα θέατρα αυτά; Αυτοί που μένουν το καλοκαίρι στην Αθήνα.
Στρώματα οικονομικά χαμηλότερα. Τα «εισιτήρια της Εργατικής Εστίας».
Μεγαλύτερες ηλικίες που έχουν συνηθίσει να βλέπουν το καλοκαιρινό τους
θεατράκι, οπόταν και δεν δυσκολεύονται στις μετακινήσεις όπως το χειμώνα.
Κάποιοι νεο-ματσωμένοι που τους αρέσει η «πλάκα» της επιθεώρησης και θέλουν να
βγάλουν έξω την «γκόμενα» πριν φύγουν για Μύκονο. Και οι… συνήθεις ύποπτοι
θεατρόφιλοι – πόσοι να έχουν απομείνει που μπορεί να τους ελκύσει το
προσφερόμενο καλοκαιρινό θέαμα;

Οι «έχοντες» θα «σκάσουν» το χοντρό το πουρμπουάρ στο ταμείο για να καθήσουν
στην πρώτη σειρά. Πού να το φανταστούν ότι εκεί μπορεί να τους εντοπίσει με
το… αετίσιο της το μάτι η Έλντα Πανοπούλου. Και να κάνει όλα τα νούμερά της
πάνω τους – μεταφορικά και… κυριολεκτικά, μια και σκαρφαλώνει και στην
αγκαλιά τους. Και να τους κάνει τον περίγελο του θεάτρου.

Αυτοί συνήθως έρχονται με καθυστέρηση. Από μισή ώρα έως και τρία τέταρτα (που
σου ‘ρχεται να πεις «μα γιατί μπήκατε, βρε παιδιά. Αφού σε λίγο
τελειώνει…»). Κύριοι με στομάχια προτεταμένα, πουκάμισο πάλλευκο και
φρεσκοσιδερωμένο, ξεκούμπωτο μέχρις αφαλού, χρυσή καδένα να μπερδεύεται με τις
τρίχες του δασύτριχου στήθους, μπρασελέ στο ένα χέρι, αλυσίδες οσαύτως χρυσές
στο άλλο, τζελ στο μαλλί το αραιωμένο, σύζυγοι ή «γκόμενες» με ανταύγειες
συνοικιακού κομμωτηρίου, με βαρύ βάψιμο – «βίζιτας» -, με πολύ λαμέ ριγμένο
πάνω τους, παραπαίουσες πάνω σε γόβες-στιλέτο και σε κοθόρνους, γιαγιάδες
πολλών… μεγατόνων τυλιγμένες στα καλά τους τα εμπριμέ, παιδάκια στην αγκαλιά
ή απ’ το χέρι και με τα τσιπς στο χέρι…

Άνετοι, όλοι αυτοί. Να στέκονται όρθιοι στο διάδρομο πριν «τους
καθίσουν» οι ταξιθέτριες – «κάτι και για μένα» – και να χαζεύουν τη σκηνή.
Όπου, η επί σκηνής Πανοπούλου να σταματάει και να τους λέει: «Βρε, καλώς
τους!». Και να περιμένει «υπομονετικά»: «Μη βιάζεστε, με την ησυχία σας. Εμείς
περιμένουμε»!

Και μετά, με το πρόγραμμα στο χέρι – δεκατέσσερις σελίδες φωτογραφίες –
καρακιτσαριό της συφοράς, δεκατέσσερις διαφημίσεις, δυο με κάτι σαχλά
«σημειώματα των συντελεστών» και δυο η διανομή -, ν’ ακούς, πλην του έργου,
ρουφήγματα γρανίτας, μπουρμπουλήθρες που κάνουν τα παιδάκια με την
πορτοκαλάδα, ροκανίσματα τσιπς, τσακίσματα φιστικιών Αιγίνης, τριψίματα και
τσαλακώματα από σελοφάν σακουλίτσες, ρεψίματα… Και να εισπνέεις άρωμα
καλοκαιρινού ιδρώτα αναμεμειγμένο με ισόποσες δόσεις από πατσουλί. Έως και κόλαση.

Είναι σκληρές της Επιδαύρου οι κερκίδες

Με άνεση στα «ψηλά» της Επιδαύρου: τα πόδια αερίζονται και το θερμός παρά πόδα, λίγο πριν αρχίσει η παράσταση της τραγωδίας

Το κοινό της Επιδαύρου σε έξι κατηγορίες θα μπορούσα να το χωρίσω. Πρώτα, οι
«ειδικοί» και οι άνθρωποι «του χώρου». Κάτω κάτω οι κριτικοί. Σοβαροί σοβαροί,
με το κύρος του λειτουργήματός τους, «κουρασμένοι» από την υποχρέωση να
ξεκουβαλιούνται στην Επίδαυρο κάθε Παρασκευή επί όλο το καλοκαίρι και επί
δεκάδες καλοκαίρια – και οι παραστάσεις όλο και να αυξάνονται… -,
μπουχτισμένοι από τα ίδια και τα ίδια που βλέπουν από χρόνια, «δύσκολοι»,
κουβαλώντας στους ώμους τους το βάρος να προασπιστούν την αρχαία κληρονομιά
μας και την παράδοσή μας στην ερμηνεία του αρχαίου δράματος, καχύποπτοι έως
και λάβροι συνήθως σε νεωτερισμούς και άτεγκτοι συνήθως με τους «ξένους» που
επαπειλούν ό,τι έχουμε κατακτήσει εμείς, ως Έλληνες, στον τομέα. Εάν δεν τους
αρέσει καθόλου η παράσταση δεν θα χειροκροτήσουν. Εάν δεν τους αρέσει και
πολύ, άντε να ψιλοτρίψουν τις παλάμες τους. Κι όλα τα μάτια των αμέσως
ενδιαφερομένων πάνω τους: «Χειροκροτάει!», «Ενθουσιασμένος!», «Έξαλλος έχει
γίνει!», «Μου φαίνεται ότι δεν του πολυάρεσε…»…

Λίγο πιο πάνω εμείς – το δημοσιογραφικό σινάφι. Για τις «καλύψεις».
Συνήθως χαζοχαρούμενοι. Να μετράμε κεφάλια. «Δεν θα είναι οχτώ χιλιάδες;», «Α,
μπα … Ούτε έξι». «Πώς τον λένε τον υφυπουργό Ναυτιλίας;». Βλέμματα απόγνωσης
όταν ο Θύμιος Καρακατσάνης, τέντωνε τέντωνε τους «Όρνιθες», έχει φτάσει τις
δυο ώρες και είκοσι λεπτά: «Ακόμα; Βαρέθηκα. Αργεί;». «Αν δεν βγάλει λόγο στο
τέλος, σε πέντε λεπτά τελειώνει». Κάποιοι, κάποιων εφημερίδων που επιδιώκουν
την καυτή επικαιρότητα, να τηλεφωνούν απ’ το κινητό στη «βάρδια» να
συμπληρώσει το κομμάτι που έχουν αφήσει έτοιμο απ’ το… πρωί: «Με μεγάλη
επιτυχία δόθηκε στην Επίδαυρο, χτες το βράδυ, η πρεμιέρα… ».

Γύρω μας οι «κοινοί θνητοί». Τουρίστες με τη μετάφραση και τις φωτογραφικές
μηχανές στο χέρι, που τους κόβει τη φόρα ο ηχογραφημένος Αλέξης Κωστάλας:
«Απαγορεύεται η λήψη φωτογραφιών…». Στα κλεφτά θα τραβήξουν μια δυο φλασιές
για το «souvenir». Οι αναπόφευκτοι Γιαπωνέζοι πλειοψηφούν.

Μετά είναι οι Έλληνες εκδρομείς. Τάδε τουριστικό γραφείο, Ναύπλιο, Μυκήνες και
παράσταση στην Επίδαυρο. Συν γυναιξί και τέκνοις, με σορτσάκια έως και με
μαγιό. Που ανασύρουν «για τα παιδιά», από τσάντες βαθιές, απαγορευμένα
μπουκάλια νερό που λαθραία εισήγαγαν στο θέατρο. Αρκετοί ρίχνουν και κανένα
υπνάκο μεταξύ τρίτου και τέταρτου στασίμου.

Και η μειοψηφία: οι «υποψιασμένοι». Συνήθως μοναχικοί. Συνήθως, έχουν έρθει με
πούλμαν. Ξέρουν τι θα δουν, επέλεξαν αυτό που θα δουν, πιάνουν κουβέντα μεταξύ
τους, έχουν απόψεις γι’ αυτό που είδαν και τις ανταλλάσσουν.

Εκεί, στα ψηλά του θεάτρου, υπάρχουν και κάποιοι αγνοί θεατές. Λίγοι.
Δεν «ξέρουν», δεν έχουν άποψη, μπορεί και να μην έχουν ιδέα για το αρχαίο
δράμα που θα δουν. Κατά κανόνα είναι νέοι, παιδιά, φοιτητές, μαθητές, που κάτι
«τους έκανε κλικ» και ήρθαν στην Επίδαυρο – κάποιοι καβάλα στις μηχανές τους –
για να την «εξερευνήσουν». Και να μάθουν.

Το Ηρώδειο των «γκαλά»

Στα πρώην «βραχάκια» του Ηρωδείου για τον «Σπάρτακο» του Μπολσόι: η νεολαία «πλειοψηφεί»

Α! Το Ηρώδειο έχει άλλη «γκλαμουριά». Κι άλλη χάρη. Βέβαια το φόρτε του δεν
είναι το θέατρο. Εδώ έχει μπαλέτο, έχει όπερα, έχει συναυλίες, έχει – εκ των
ουκ άνευ – Μίκη Θεοδωράκη… Φέτος, βέβαια, της Πολιτιστικής Ολυμπιάδος στα
πράγματα ούσης, φιλοξένησε αρκετές παραστάσεις, ελληνικές και ξένες. Εκεί να
δείτε! Οι θεατράνθρωποι επί ποδός πολέμου. Οι «παραδοσιακοί» από ‘δώ. Και οι
«πρωτοποριακοί» έως «μεταμοντέρνοι» απέναντι. Με τα όπλα υψωμένα. Ο εις
εναντίον του άλλου. Τι Άραβες και τι Ισραηλινοί μου λέτε… Εδώ είναι
Βαλκάνια, δεν είναι παίξε – γέλασε.

Εδώ, όμως, και η γκλαμουριά της πρεμιέρας. Κύριοι του επιχειρηματικού κόσμου
και του κοσμικού χώρου με τα λινά τους τα σακάκια τα τσαλακωμένα να συζητούν,
μεταξύ πρώτης και δεύτερης πράξης, για μπίζνες και «εγκζέκιουτιβς» με γραβάτα
και το κινητό φυτρωμένο στο αυτί.

Και κυρίες που χτες αγόρασαν την τουαλέτα «με υπογραφή». Με μούρες
φρεσκο-φρεσκαρισμένες από τον πλαστικό χειρουργό τους, πράγμα, όμως, που
γίνεται από όλους αντιληπτό ενώ εκείνες καμαρώνουν και νομίζουν ότι φαίνονται
νέες, αν και απλώς φαίνονται ηλικιωμένες με νέα μούτρα. Άρτι αφιχθείσαι από
Μύκονο ή Σαντορίνη ή άρτι εξελθούσαι από σολάριουμ, σαν φρυγανιές σικάλεως κι
ακόμα χειρότερα, που να τις βλέπει η τρύπα του όζοντος και να ξερογλείφεται.
Γερά «σοβαντισμένες», που αλίμονο και ανεβεί ο υδράργυρος άνω των 38 κι
αρχίσουν και λειώνουν τα ψιμύθια. Με το μαλλί τέλεια ανορθωμένο. Φορτωμένες
στο κόσμημα… Και τόσος κόπος, τόση ζωή για ένα φιλανθρωπικό γκαλά αδειανό,
για μιαν Ελένη…

Στη Μύκονο η Ζωή η Λάσκαρη, στον θώκο μόνιμος, εκτός κι αν είναι σε
«παράθυρο», ο Αλέξανδρος ο Λυκουρέζος, στον θώκο, όλο και τακτικότερη η Μιλένα
η Αποστολάκη.

Και ψηλά, εκεί που παλιά τα λέγανε «βραχάκια», τα «φοιτητικά» και τα «φτηνά»,
που για να βρούνε μια θέση της προκοπής πάνε μια ώρα πριν και μόλις πάει εννιά
η ώρα που βραδιάζει αρχίζουν και χειροκροτούν – «αρχίστε, ρεεε».

Και στην είσοδο, το ‘να πλάι στ’ άλλο, δεκάδες τα μπουκαλάκια τα νερά που
έχουν «κατασχεθεί» (Αλήθεια, μετά τι τα κάνουν; Μήπως τα ξαναπουλούν;). Κι αν
δείτε κάποιον κύριο να εισέρχεται με τα παντελόνια του «εξογκωμένα» εκεί, προς
τα πάνω, μην και πάει στο πονηρό ο νους σας. Ο Πρίαπος είναι πρόσωπο μυθικό.
Τα χωμένα, όμως, στις τσέπες «παράνομα νερά», πραγματικότητα χειροπιαστή στο
Ηρώδειο του σήμερα.

Και ο Λυκαβηττός της μιζέριας

Στον Λυκαβηττό δεν έχει «γκλαμουριά» για σε, δεν έχει χάρη. Κάτι Β-ΔΗΠΕΘΕ –
πώς λέμε Β-movie; – μόνο. Περιορισμένο το κοινό. Συγγενείς και φίλοι των
ηθοποιών και του σκηνοθέτη, ηθοποιοί που δούλεψαν με το σκηνοθέτη και το
ΔΗΠΕΘΕ και θέλουν να βγάλουν την υποχρέωση, ηθοποιοί που έχουν κλείσει για το
χειμώνα με το σκηνοθέτη και το ΔΗΠΕΘΕ και θέλουν να τους κολακεύσουν, ηθοποιοί
που θα ήθελαν να δουλέψουν με το σκηνοθέτη και το ΔΗΠΕΘΕ και δίνουν «παρουσία»
-«θυμηθείτε με» – … Θεατής χωρίς «ατέλεια» ή πρόσκληση; Θεατής με εισιτήριο;
Ψάξτε τον. Και αν τον βρείτε…

Λίγο μίζερη η ατμόσφαιρα. Αλλά εδώ επιτρέπονται τα νερά. Και το κάπνισμα.
Όσο για το είδος «ταξιθέτρια», ε, αυτό έχει εκλείψει. Από τον Λυκαβηττό.

Φωτογραφίες: Γιάννης Δ. Κανελλόπουλος