«Πόλεμος» για τις φώκιες στο Αιγαίο

«Η Αλόννησος φωνάζει, η Ζάκυνθος θρηνεί, Πιπέρι δεν θα γίνουμε σε τούτο το νησί». Ήταν ένα από τα συνθήματα των κατοίκων της Κιμώλου στην πρώτη πορεία διαμαρτυρίας στην ιστορία του νησιού (φωτογραφία: Νίκος Χαλκιόπουλος)

Όσοι επισκέπτες βρέθηκαν ένα απόγευμα προ ημερών στο χωριό της Κιμώλου δεν
πίστευαν στα μάτια τους. Περισσότεροι από 300 άνθρωποι διέσχιζαν τα στενά
σοκάκια πλάι στο κάστρο, κρατώντας πανό και φωνάζοντας «όχι στο θαλάσσιο
πάρκο». Η πρώτη πορεία στην ιστορία της Κιμώλου κατέληξε στην παλιά αγορά, έξω
από το φρεσκοβαμμένο Κέντρο Ενημέρωσης της Εταιρείας Μελέτης και Προστασίας
της Μεσογειακής Φώκιας Mom, όπου θυροκολλήθηκε το ψήφισμα και διατυπώθηκε
ακόμη μια φορά το αποτέλεσμα ενός από τα δημοψηφίσματα: «Με 470 όχι και 2 ναι,
οι μόνιμοι κάτοικοι του νησιού έχουν απορρίψει την πρόταση».

Η ιστορία επαναλαμβάνεται… Θα μπορούσε να έχει τίτλο «η κακοδαιμονία του
περιβάλλοντος στην Ελλάδα». Στη Ζάκυνθο, στην Αλόννησο, τώρα στην Κίμωλο, το
σενάριο είναι ίδιο: Δύο αντίπαλα στρατόπεδα (από τη μία οι οικολόγοι που
προτείνουν μέτρα και από την άλλη οι ντόπιοι που αντιδρούν) και στη μέση το
κράτος που «νίπτει τας χείρας του». Η εκρηκτική εξέλιξη είναι μάλλον
αναμενόμενη.

Η Κατερίνα Αναγνωστοπούλου και ο Βαγγέλης Πιπίνης, από τη Mom, την έζησαν στην
Κίμωλο. Εγκαταστάθηκαν μόνιμα στο νησί, από τον περασμένο Σεπτέμβριο, σε μια
προσπάθεια να χτίσουν γέφυρες επικοινωνίας με τους κατοίκους. Αδύνατον. Οι
συζητήσεις με το «μπλοκ» εκείνων που αντιδρούν είναι σπάνιες, κι όταν
γίνονται, καταλήγουν με μαθηματική ακρίβεια σε καβγά ή σε προειδοποιήσεις του
στυλ «να τα μαζέψετε και να φύγετε από το νησί»… Ύστερα από δύο χρόνια
έντονης αντιπαράθεσης (όχι επίσημης, αλλά κυρίως σε καφενεία, σε παρέες, μέσα
από διηγήσεις, με τις προτάσεις της Mom να κυκλοφορούν σε φωτοτυπίες ως
«αποκαλύψεις»), σε ολόκληρο το νησί, ακόμη και στις πιο απόμερες παραλίες, η
ατμόσφαιρα είναι… πολεμική.

Στη Ζάκυνθο ή στην Αλόννησο, στα τέλη της δεκαετίας του ’80, η αντίδραση
προήλθε κυρίως από ψαράδες. Στο μικρό νησί των Κυκλάδων είναι οι μόνιμοι
κάτοικοι που βλέπουν με δυσπιστία τα σχέδια της Mom και θεωρούν πως «ήρθαν εδώ
– ξένοι και χωρίς την παραμικρή ιδέα για τον τόπο μας – με πρόσχημα τη φώκια,
να μας πουν πού θα πάμε να κολυμπήσουμε, πού θα ψαρεύουμε, πώς θα πηγαίνουμε
στα χωράφια μας, με τι μεθόδους θα φροντίζουμε τα ζώα μας»… Κι όσο κι αν
φωνάζει πια η Mom πως «το πάρκο θα βοηθήσει στην ανάπτυξη του νησιού», πως «τα
μέτρα που προτείνονται για τη θάλασσα έχουν ως στόχο την προστασία τού υπ’
αριθμόν ένα απειλούμενου θηλαστικού της Ευρώπης», εν τω μέσω πολεμικών ιαχών
είναι αδύνατο να ακουστούν.

Οι γέφυρες γκρεμίστηκαν πριν καλά καλά χτιστούν. Μπορεί να έφταιξε το
«υπεράνω» ύφος των βιολόγων, η σιγουριά στο «ξέρουμε τι πρέπει να γίνει» ή η
λαθεμένη προσέγγιση των ανθρώπων και της ιδιαιτερότητας του τόπου. Μπορεί να
είναι λάθος το… σενάριο από την αρχή ή η συγκυρία άσχημη, ακόμη μια φορά. Το
οικονομικό κίνητρο, το επιχείρημα της «προβολής του νησιού προς τα έξω»,
δοκιμάστηκε στο θαλάσσιο πάρκο Αλοννήσου και τα αποτελέσματα σήμερα είναι
απογοητευτικά. «Το ΥΠΕΧΩΔΕ», εξηγούν εκπρόσωποι της Mom, «δεν έχει δώσει
χρήματα για τις δράσεις της Mom το 2001». Με τις συνθήκες και το βάρος των
οικονομικών προβλημάτων (καθώς οι κοινοτικές επιχορηγήσεις και τα χρήματα της
Mom από χορηγίες, συνδρομές και δάνεια δεν επαρκούν) ο Βιολογικός Σταθμός στον
Γέρακα Αλοννήσου (εξοπλισμένος με τελευταίας τεχνολογίας μηχανήματα) έκλεισε,
ενώ η επιστημονική παρακολούθηση και επιτήρηση της προστατευόμενης περιοχής
«κινδυνεύει να σταματήσει».

Κι ενώ στην Κίμωλο η Mom «σηκώνει λευκή σημαία», καλεί την τοπική κοινωνία να
συνεργαστεί και αποδίδει το πολεμικό κλίμα σε «ελλιπή ενημέρωση και
παραπληροφόρηση», η ιδέα της αυτοδιαχείρισης φαίνεται πως αποδεικνύεται
ισχυρότερη. Οι κάτοικοι του νησιού φοβούνται το «ποιος θα μας φυλάξει από τους
φύλακες», κι όπως εξηγεί ο Αγγελέτος Κανάς, επικεφαλής στην Επιτροπή κατά της
ίδρυσης του θαλάσσιου πάρκου, «μπορούμε μόνοι μας να συνδυάσουμε την προστασία
της φώκιας, του περιβάλλοντος και την ανάπτυξη του νησιού. Δεν χρειαζόμαστε
προστάτες».

Το ιστορικό ενός «θερμού» καλοκαιριού

Μέσα της δεκαετίας του ’90, στο μπουγάζι (στενό) μεταξύ Κιμώλου και Πολυαίγου.
Τα μέλη της Εταιρείας Μελέτης και Προστασίας της Μεσογειακής Φώκιας Mom
απολάμβαναν τότε αμέριμνα τις επιστημονικές τους έρευνες στα καταγάλανα νερά.
Χρηματοδότης τους ήταν το ευρωπαϊκό πρόγραμμα Life για την προστασία της
Monachus monachus και μέχρι το 1997 οι επαφές των ερευνητών με τους κατοίκους
της Κιμώλου ήταν «χαλαρές» και «κόσμιες». Ένα χρόνο αργότερα έφεραν μαζί τους
χάρτες και φωτογραφίες. Ζήτησαν στην κοινοτική καφετέρια του λιμανιού να βρει
μια περίοπτη θέση για τα ταμπλό που έδειχναν το νησί ως έναν από τους πιο
σημαντικούς βιοτόπους της Μεσογείου, για τη «μοναχική» φώκια… Κανείς δεν
φοβήθηκε. Όχι βέβαια πως χάρηκαν κι όλοι οι «Κιμουλιάτες».

Η αρμονική σχέση των «φωκάδων» με τους ντόπιους διαταράχθηκε βίαια και
οριστικά, στα τέλη του 1999, όταν η Mom πρότεινε την ίδρυση του θαλάσσιου
πάρκου Κιμώλου – Πολυαίγου και σχεδίασε έναν «χάρτη προστασίας». Μια σειρά από
προτεινόμενες απαγορεύσεις και ρυθμίσεις στις αλιευτικές και τουριστικές
δραστηριότητες άναψαν τα… φιτίλια! «Έλα παππού μου να σου δείξω τ’
αμπελοχώραφά σου»… Αυτό άκουσαν οι περισσότεροι κάτοικοι της Κιμώλου κι
αντέδρασαν έντονα (κάποιοι πιάστηκαν στα χέρια μάλιστα με τα στελέχη της Mom
που βρέθηκαν στο νησί στις 5 Ιουνίου του 2000 για μία από τις πρώτες
συναντήσεις ενημέρωσης. Οι ντόπιοι έχουν να το λένε πως «οι “φωκάδες” έφυγαν
τρέχοντας»)… Σάστισαν οι ερευνητές, έκαναν πίσω (προσωρινά), ανασυντάχθηκαν,
ανανέωσαν την επικοινωνιακή τους πολιτική, εντόπισαν λάθη και παραλείψεις,
αναζήτησαν νέους τρόπους προσέγγισης…

Το φετινό καλοκαίρι στην Κίμωλο είναι ίσως το θερμότερο των τελευταίων χρόνων.
Τα… αντιμαχόμενα στρατόπεδα βρίσκονται ταμπουρωμένα στις θέσεις τους (ας
όψονται οι δημοτικές εκλογές του Οκτωβρίου) και οι «φωκάδες» σε θέσεις…
επιθετικής άμυνας, ενώ ο χρόνος πιέζει αδυσώπητα (καθώς «τα χρήματα από το 3ο
ΚΠΣ έχουν ήδη αρχίσει να μοιράζονται κι αν καθυστερήσει κι άλλο το ΥΠΕΧΩΔΕ να
πάρει θέση, η ευκαιρία θα χαθεί»)…

Τα οικονομικά κίνητρα

Περίπου 40 φώκιες Monachus monachus ζουν σήμερα στην Κίμωλο και στην Πολύαιγο

Η ιστορία που περνάει από στόμα σε στόμα στο νησί είναι πως «έχουν πάρει με το
μέρος τους κάποιους βαρκάρηδες και ψαράδες. Τους έπεισαν πως αν γίνει το
θαλάσσιο πάρκο θα βγάλουν λεφτά, κάνοντας βόλτες τούς τουρίστες στ’ ανοιχτά
από τις σπηλιές όπου ζουν οι φώκιες»… Το «οικονομικό κίνητρο» είναι πράγματι
σημείο σύγκλισης με ορισμένους Κιμωλιάτες αλλά και σημείο-κλειδί στη νέα
επικοινωνιακή πολιτική της Mom, που δίνει έμφαση στα ευρωπαϊκά χρήματα που θα
φέρει το έργο, αν εγκριθεί, στην τουριστική προβολή του νησιού και στη
διευκόλυνση αναπτυξιακών έργων.

INFO

Σύμφωνα με την Εταιρεία Μελέτης και Προστασίας της Μεσογειακής Φώκιας, ο
πληθυσμός της Monachus monachus στην Κίμωλο και στην Πολύαιγο εκτιμάται στα 40
θηλαστικά, ενώ σημειώνονται 6-8 γεννήσεις τον χρόνο