Δρόμοι

Το Στοιχείο…

… 118 πριν από τρία χρόνια είχε κατακτήσει τα πρωτοσέλιδα σε όλον τον κόσμο.
Για ένα διάστημα ήταν γνωστό ως το βαρύτερο χημικό στοιχείο που ανακάλυψε ποτέ
η επιστήμη. Μα μόνο για λίγο. Πριν από ένα χρόνο, η ίδια επιστημονική ομάδα
που το έφερε στο φως το ανακάλεσε: ανακοίνωσε πως είχε κάνει λάθος. Την
περασμένη εβδομάδα, η «ανακάλυψη» αποσύρθηκε με ένα σημείωμα στο περιοδικό
«Επιθεώρηση Φυσικής». Ήταν μια υπόμνηση πως η πορεία που ακολουθεί η επιστήμη
δεν οδηγεί πάντα προς τα εμπρός.

Οι φυσικοί…

… κάνουν τα δικά τους αστεία με όλα αυτά τα νεώτερα χημικά στοιχεία που
αποσύρονται πριν καλά καλά ανακοινωθούν. Τα λένε «εγκληματικά στοιχεία», μας
πληροφορούν οι «Τάιμς της Νέας Υόρκης». Φαίνεται πως τα περισσότερα στοιχεία
μετά το Στοιχείο 100, που ανακαλύφθηκε από τον Ιταλό φυσικό Ενρίκο Φέρμι,
αποδείχτηκαν «στοιχειά». Κανένα από αυτά δεν απαντάται ελεύθερο στη φύση. Και
αποσυντίθεται σχεδόν αμέσως μετά τη σύνθεσή τους στο εργαστήριο. Ανάβουν έτσι
φιλοσοφικές συζητήσεις: πρόκειται άραγε για ανακαλύψεις ή για «δημιουργήματα»;

Με αίγλη…

… πολλή είχε περιβληθεί το Στοιχείο 118, επειδή φαινόταν να ταιριάζει μια
χαρά στον πίνακα των περιοδικών στοιχείων, στο τελευταίο κουτάκι, στην ίδια
στήλη με τα ευγενή αέρια ήλιον, νέον, αργόν, κρυπτόν, ξένον και ράδον. Φυσικά,
η μεγαλοφυΐα του πίνακα του Μεντελέγιεφ δεν έχει τίποτα να κάνει με τις
ιδιοτροπίες της ονοματολογίας ή τη σπουδή των επιστημόνων να ανακαλύψουν κάτι
καινούριο. Ακόμη και σήμερα εξακολουθεί να προκαλεί κατάπληξη στους χημικούς
πώς αυτός ο πίνακας έχει προβλέψει την ακριβή θέση των στοιχείων που θα
ανακαλυφθούν μελλοντικά, στη διασταύρωση των στηλών και των σειρών του. Όσο
και αν είναι αμφιλεγόμενο και φευγαλέο, βάσει του πίνακα οι χημικοί γνωρίζουν
πως το Στοιχείο 118 πρέπει να είναι αέριο. Η επιστήμη πάντα αναζητούσε σχήματα
για να χωρέσει τη σκέψη της. Ο πίνακας του Μεντελέγιεφ ήταν τόσο επιτυχημένος,
που εξακολουθεί να λατρεύεται σαν εικόνισμα. Δεν είναι λίγο πράγμα να ξέρει
κανείς πως όλος ο κόσμος είναι φτιαγμένος από τα ίδια στοιχεία.

Η προσθήκη…

… ενός ακόμη στοιχείου στον πίνακα ήταν πάντα μια ελκυστική ιδέα για πολλούς
επιστήμονες. Ο δρ Σίμποργκ, ο άνθρωπος στον οποίο αποδίδεται η ανακάλυψη (ή η
«κατασκευή») του Στοιχείου 118, λέει: «Με συνέπαιρνε και μόνο το ότι έμπαινα
στο εργαστήριο. Κάθε μέρα σκεφτόμουν πως ίσως να γινόμουν το μοναδικό
ανθρώπινο πλάσμα που θα βρισκόταν μπροστά σε ένα νέο “δημιούργημα”, το οποίο
ποτέ δεν είχε φανταστεί κανείς». Μια φιλοσοφική παρατήρηση: προτίμησε τη λέξη
«δημιούργημα» από τη λέξη «ανακάλυψη». Ποιος μπορεί άραγε να ανακαλύψει κάτι
που δεν υπάρχει στη φύση; αναρωτιέται κανείς. Μα ύστερα σκέφτεται τον
Πραξιτέλη, που ανακάλυψε τον Ερμή του μέσα σε ένα κομμάτι παριανό μάρμαρο.