Πρόσωπα Ο «καπιταλισμός των κολλητών»

Enron, WorldCom, Andersen… η δυσλειτουργία του αμερικανικού καπιταλισμού
είναι ολοφάνερη. «Γιατί είναι ένας καπιταλισμός των κολλητών, της συνενοχής»,
εξηγεί ο Τζόζεφ Στίγκλιτς.

Τζόζεφ Στίγκλιτς: «Η οικονομία της αγοράς χρειάζεται ένα πιο περιοριστικό νομικό πλαίσιο»

Πρώην σύμβουλος του Μπιλ Κλίντον, πρώην αντιπρόεδρος της Παγκόσμιας Τράπεζας
(από το 1997 ώς το 1999, οπότε και παραιτήθηκε για να ανακτήσει, όπως είπε,
την ελευθερία να εκφράζεται) και Νομπελίστας της Οικονομίας το 2001, ο
Στίγκλιτς καταγγέλλει τα στραβά των μεγάλων επιχειρήσεων και των διεθνών
οικονομικών οργανισμών. Ο καπιταλισμός και η παγκοσμιοποίηση μπορούν να είναι
πράγματα θετικά για τους πολίτες του πλανήτη μόνον εφόσον ελέγχονται, τονίζει.
Αλλά ο αμερικανικός καπιταλισμός «υπονομεύεται από τις δολοπλοκίες, τη σύγχυση
συμφερόντων και την αδιαφάνεια… Οι φανατικοί του φιλελευθερισμού πιστεύουν
στη θεωρία της “αοράτου χειρός”, σύμφωνα με την οποία η αγορά αυτορρυθμίζεται.
Αλλά είναι φανερό πως αυτή η αυτορρύθμιση είναι ένας μύθος», τονίζει προς το
γαλλικό περιοδικό «Νουβέλ Ομπσερβατέρ».

Στο τελευταίο βιβλίο του, «Η Μεγάλη Διάψευση», με θέμα τα τρωτά της
παγκοσμιοποίησης, ο Στίγκλιτς αναφέρεται στο ΔΝΤ και τα στελέχη του, «αυτούς
τους μπολσεβίκους του φιλελευθερισμού» που βύθισαν στο χάος και την τραγωδία
πολλές χώρες του Τρίτου Κόσμου επιβάλλοντας περιττές και αντιπαραγωγικές
πολιτικές. «Αν δούμε ότι κάνουμε λάθος, θα κάνουμε πίσω», του είχε πει το 1997
ο τότε διευθυντής του ΔΝΤ Μισέλ Καμντεσύ. «Πότε όμως;» αναρωτιέται ο
Νομπελίστας. «Έπειτα από πόσα χρόνια; Θα είναι σε κάθε περίπτωση πολύ αργά.
Όταν ένα παιδί υποσιτίζεται ή εγκαταλείπει το σχολείο, το κακό έχει γίνει,
όταν μια επιχείρηση πτωχεύει, δεν μπορείς να την ξαναστήσεις από τη μια μέρα
στην άλλη».

Ο Στίγκλιτς πιστεύει πως κυβερνήσεις και θεσμοί πρέπει να έχουν σημαντικό ρόλο
στην οικονομική ανάπτυξη, επειδή οι «δυνάμεις της αγοράς» δεν είναι σε θέση να
αντιμετωπίσουν όλα τα προβλήματα. Όπως, για παράδειγμα, την τάση των αφεντικών
να θέτουν ως προτεραιότητα τον προσωπικό πλουτισμό τους μάλλον, παρά την
ανάπτυξη των εταιρειών που διοικούν. «Ο κόσμος της οικονομίας είναι υπερβολικά
αδιαφανής, υπερβολικά περίπλοκος», τονίζει ο Νομπελίστας. «Για να είναι ο
καπιταλισμός αποτελεσματικός και “καθαρός”, πρέπει το κράτος να επιβάλει
ορισμένους κανόνες και να εξασφαλίζει την αυστηρή εφαρμογή τους».

Ωστόσο, δεν πιστεύει πως η τρέχουσα οικονομική κρίση μπορεί να απειλήσει
ολόκληρο το οικοδόμημα του καπιταλισμού. «Οι βάσεις της οικονομίας της αγοράς
είναι πολύ στέρεες», δηλώνει. «Απλώς υπάρχει ανάγκη για ένα πιο περιοριστικό
νομικό πλαίσιο». Στις ΗΠΑ, για παράδειγμα, «ορισμένες εταιρείες απέκτησαν
υπερβολική επιρροή στη λήψη πολιτικών αποφάσεων χρηματοδοτώντας τις
προεκλογικές εκστρατείες. Αλλού, όπως στη Ρωσία, ο κίνδυνος εντοπίζεται στον
έλεγχο της τηλεόρασης από ένα μικρό αριθμό επιχειρηματιών, που θέλουν ν’
αποκτήσουν πολιτική εξουσία».