ΑRΤΕΜΙS CΟΟΡΕR Γράφει τον… «καθρέπτη» του Πάτρικ Λι Φέρμορ

Για την Artemis Cooper η βιογραφία πρέπει να είναι ένα πορτρέτο μιας ζωής. Μιας ζωής μοναδικής, γεμάτης, πολύπλευρης, σύνθετης, ατέλειωτης, χαοτικής. Με τον Πάτρικ Λι Φέρμορ γνωρίζεται από παλιά και τον συνάντησε στην Αγγλία αλλά και στη Μάνη

Άραγε, τι δουλειά κάνει ένας βιογράφος; Γιατί δεν είναι μόνο συγγραφέας. Είναι
λίγο αστυνομικός ντεντέκτιβ. Συνδυάζει και ξανασυνδυάζει σκόρπια στοιχεία και
μαρτυρίες σαν κομματάκια παζλ για να συνθέσει μια εικόνα. Λίγο ψυχαναλυτής.
Χώνεται στη ζωή των άλλων. Ψάχνει τα παιδικά τους χρόνια. Αναλύει τις επιλογές
τους. Μπαίνει στο πετσί τους, κρατώντας, όμως, και κάποια απόσταση. Για να δει
καθαρά. Πέρα απ’ τα φαινόμενα. Και τις λέξεις. Και τέλος, συγγραφέας. Που
κοπιάζει να δομήσει μια αφήγηση. Όσο πιο κοντύτερα στην πραγματικότητα. Για να
τέρψει. Με άλλα λόγια, ο βιογράφος πρέπει να είναι ένας βιρτουόζος μαέστρος.

Ένας απ’ αυτούς είναι και η Αγγλίδα βιογράφος Artemis Cooper, που προς το
παρόν γράφει τη βιογραφία του Paddy (που θα δημοσιευθεί μετά τον θάνατο της
γυναίκας του και του ίδιου). Ποιος είναι ο Paddy; Ή πιο γνωστός στην Ελλάδα ως
«Κυρ Μιχάλης». ΄Η, όπως τον αποκαλούν οι συγχωριανοί του στη Μάνη, «ο
Εγγλέζος»; Ο Πάτρικ Λι Φέρμορ. Ο μεγάλος Άγγλος φιλέλληνας που πολέμησε για
την Ελλάδα στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Και που ζει στην Ελλάδα εδώ και μισό
περίπου αιώνα. Ο συγγραφέας των βιβλίων Roumeli και Mani. Αυτού
του οποίου η πρόζα μοιάζει περισσότερο με κομμάτι μουσικής. Με εσκεμμένα
κρεσέντο. Και συγκρατημένα ντιμινουέντο. Ο άνθρωπος που θεωρείται ο
επιφανέστατος συγγραφέας της γενιάς του.

Η Cooper έχει αρκετά βιβλία στο δυναμικό της. Το τελευταίο της ήταν η
βιογραφία της Αγγλίδας grande dame της γαστρονομίας, Elizabeth David,
που με το βιβλίο της Α Book of Mediterranean Food (1950) διέδωσε τις
λιχουδιές και τα μυστικά της μεσογειακής κουζίνας στις μεσοαστικές νερόβραστες
κουζίνες της Αγγλίας. Επίσης έχει γράψει, όπως τις αποκαλεί η ίδια, σύντομες
«βιογραφίες» πόλεων. Όπως του Παρισιού και του Καΐρου.

Το σπίτι της Cooper μυρίζει θαλπωρή. Μνήμες από τα παιδικά μου χρόνια ξεπηδούν
από το μυαλό μου με το που διασχίζω το κατώφλι. «Φουρνίζω ψωμί», μου
διακαιολογείται, «ελπίζω να μη σας πειράζει αν διακόψουμε τη συνέντευξη καμιά
δυο φορές για να του ρίξω μια ματιά». Μνήμες! Αλήθεια, πόσο σημαντικές είναι
για τον βιογράφο οι εμπειρίες της παιδικής ηλικίας του προσώπου για το οποίο
βιογραφεί; «Πολύ», απαντά η Cooper, «η μητέρα του Paddy, Eileen Taafe Ambler,
έγραφε θεατρικά έργα. Θεατρικός τύπος ήταν και η ίδια. Ένα ορυχείο
αναξιόπιστων πηγών και πληροφοριών. Ο Paddy όμως την άκουγε όταν του
διηγιόταν, για παράδειγμα, ότι το δέρμα της βασίλισσας Μαίρης της Σκωτίας ήταν
τόσο άσπρο, αλαβάστρινο, που όταν έπινε έβλεπες το κρασί να κατεβαίνει κάτω
στο λαιμό της. Η ιστορία ζωντάνευε. Και ζωντάνευε και η φαντασία του Paddy».

Για την Cooper ο βιογράφος πρέπει να μάθει τα πάντα για το αντικείμενό του.
Όμως δεν πιστεύει ότι κάθε λεπτομέρεια της ζωής του πρέπει να έρθει στην
επιφάνεια. Και ψέγει τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές γι’ αυτή τη μανία μας να
καταγράφουμε τα πάντα. Επίσης συμπληρώνει ότι αυτά που ξέρουμε για ένα άτομο
χρωματίζουν τον τρόπο με τον οποίο γράφουμε γι’ αυτό. Κι έτσι η πληροφορία που
τυχόν θα παραλείψει ο βιογράφος περνάει έμμεσα. Καθήκον του βιογράφου είναι να
συμπεριλάβει και τα καλά και τα τρωτά του χαρακτήρα. «Και δεν σημαίνει, επειδή
είναι μια βιογραφία η “επίσημη” και “εγκεκριμένη” βιογραφία θα πρέπει να είναι
και “αγιογραφία”. Σημαίνει ότι έχεις πρόσβαση πρώτος στα χαρτιά, αλληλογραφία,
αρχείο και άτομα που γνώριζαν και γνωρίζουν το πρόσωπο της βιογραφίας. Αφού
εκδοθεί το βιβλίο σου, τότε θα έχουν πρόσβαση κι άλλοι».

«Για ένα πράγμα μετάνιωσα», συνεχίζει, «που δεν είδα πρόσωπο με πρόσωπο
την Elizabeth David. Να ακούσω το ρυθμό της φωνής της. Εντάξει, την άκουσα στο
ραδιόφωνο, στην τηλεόραση. Ήταν παγωμένη. Σφικτή. Ενώ με τον Paddy είμαστε
φίλοι. Είναι φίλος της οικογένειάς μου». Και τι οικογένεια! Η Cooper είναι
βέρα αριστοκράτισσα. Η γιαγιά της ήταν η λαίδη Diana Cooper, κοσμική κυρία,
ηθοποιός του Hollywood, φίλη πρωθυπουργών και προέδρων, και συγγραφέας. Ενώ ο
παππούς της ήταν ο Alfred Duff Cooper, πολιτικός, συγγραφέας και βιογράφος,
πρώτος κόμης του Norwich. Και ο πατέρας της είναι ο λόρδος John Julius
Norwich, διπλωμάτης και συγγραφέας πολλών βιβλίων για το Βυζάντιο. Κάποτε η
ίδια είχε δηλώσει «άλλοι κληρονομούν τη Unilever, εγώ κληρονόμησα ένα
φανταστικό διαδίκτυο γνωριμιών».

«Τον Paddy τον έχω ακούσει να μιλά», επανέρχεται, «να μαγνητίζει τους
συνδαιτυμόνες του. Να χτίζει με δεξιοτεχνία αυτό το τεράστιο κάστρο με τις
λέξεις. Και να γελά. Τον έχω δει στο Λονδίνο. Στην Ελλάδα. Ακόμα έχω παίξει
και κροκέ μαζί του και ανακάλυψα πλευρές του χαρακτήρα του που δεν φανταζόμουν
καν ότι είχε. Η βιογραφία πρέπει να είναι ο καθρέπτης της ζωής ενός ανθρώπου.
Και ο βιογράφος θα πρέπει να μεταδώσει τον ενθουσιασμό που έχει ο ίδιος γι’
αυτό το πρόσωπο στους αναγνώστες».

Τα μυστικά του βιογράφου

Εκτός από τη βιογραφία του Πάτρικ Λι Φέρμορ, η Artemis Cooper σκοπεύει να εκδώσει σύντομα έναν τόμο με τις δημοσιογραφικές συνεργασίες του, μερικές επιστολές του και διάφορα δοκίμια

«Οποιοσδήποτε άνθρωπος αποτελεί μια εξαιρετική μάζα αντιφάσεων αξίζει να του
γράψουν τη βιογραφία του», δηλώνει η Cooper, «γιατί αυτές οι αντιφάσεις είναι
που κάνουν τον αναγνώστη να γυρίζει τις σελίδες. Αν η βιογραφία δεν διαβάζεται
σαν μια συναρπαστική ιστορία και ο αναγνώστης βαρεθεί, τότε απέτυχα». Για την
Cooper η βιογραφία πρέπει να είναι ένα πορτρέτο. Μιας ζωής μοναδικής. Γεμάτης.
Πολύπλευρης. Σύνθετης. Ατέλειωτης. Χαοτικής.

Ναι, αλλά υπάρχουν και περίοδοι στη ζωή μας που τις σκεπάζει το πέπλο της
σιωπής, της απραξίας, της αρρώστιας, … της κατάθλιψης. Τότε ο βιογράφος τι
κάνει; «Η προσωπική αλληλογραφία αποκαλύπτει πάρα πολλά για τις μαγευτικές
στιγμές της ζωής ενός ανθρώπου. Για τις οποίες το άτομο δεν μπορούσε ή δεν
ήθελε να μιλήσει δημόσια. Ο βιογράφος αποφασίζει γι’ αυτές. Αλλά αποφασίζει
και για τις περιόδους σιγής πάνω απ’ τις οποίες πρέπει να “ταξιδέψει” τον
αναγνώστη του με χάρη. Αρχίζοντας ένα νέο κεφάλαιο, για παράδειγμα…».

Δηλαδή ο βιογράφος πρέπει να προστατεύει, ή και να αγαπά, το πρόσωπο της
βιογραφίας; Η Αγγλίδα μυθιστοριογράφος Sally Emerson στο βιβλίο της «Πέρα από
τον χρόνο» βάζει τον ήρωα της ιστορίας, έναν ακαδημαϊκό του 20ού αιώνα ο
οποίος γράφει τη βιογραφία της Μαίρης Έλγιν (σύζυγος του Έλγιν που αφαίρεσε τα
μάρμαρα του Παρθενώνα) να λέει «… μην ξεχνάς πόσο καλά ξέρω τη Μαίρη. Ήμουν
άλλωστε ερωτευμένος μαζί της για ένα διάστημα. Κοιμόμουν μαζί της, ξυπνούσα
μαζί της…». Συνδέεται ο βιογράφος με το πρόσωπο της βιογραφίας του; «Όχι,
δεν είναι απαραίτητο. Διαλέγουμε το αντικείμενο μιας βιογραφίας επειδή έχει
κάτι καινούργιο να προσφέρει κι ο κόσμος θέλει να μάθει για τη ζωή του. Στην
αρχή μπορεί και να μην μας αρέσει καθόλου. Αλλά στο τέλος, όπως ένας
ψυχαναλυτής, δεν μπορείς παρά να το αγαπήσεις γιατί “έχεις ζήσει μαζί του”.
Μια ολόκληρη ζωή».

INFO

Μερικά από τα βιβλία της Artemis Cooper:

«Cairo in the War, 1939-1945» Εκδ. Penguin

«Paris», Εκδ. Penguin

«Writing at the Kitchen table: The authorized biography of Elizabeth David»,
Εκδ. Ecco

Σκοπεύει επίσης να εκδώσει σύντομα έναν τόμο με τις δημοσιογραφικές
συνεργασίες του Patrick Leigh Fermor, μερικές επιστολές του και διάφορα δοκίμια.