Η Αντιγόνη στη «χώρα» της παγκοσμιοποίησης

«Η Αντιγόνη δεν είναι ένα καταθλιπτικό κορίτσι, αλλά ένας νέος άνθρωπος που έχει ζήσει μια απίστευτη μοίρα, η οποία της έχει ενδυναμώσει πρόωρα τη συνείδησή της», λέει η Λυδία Κονιόρδου

Ο μύθος της Αντιγόνης, πασίγνωστος. Μας έχει γίνει βίωμα από τα σχολικά μας
θρανία. Η τραγωδία του Σοφοκλή «Αντιγόνη» είναι έργο άρτιας δραματικής τέχνης,
υψηλού ήθους και αιώνια επίκαιρο, ενώ παράλληλα η ηρωίδα του γίνεται πόλος
έλξης για τις περισσότερες πρωταγωνίστριες του θεάτρου μας. Είναι όμως και
έργο «φθαρμένο» από τις πάμπολλες σκηνικές παρουσιάσεις του. Δεν το αρνείται
ούτε η Λυδία Κονιόρδου, σημαντικό «κεφάλαιο» του θεάτρου μας στην αναβίωση του
αρχαίου δράματος, και συνεχίζει με τη συμμετοχή της στη φετινή φεστιβαλική
παραγωγή του Εθνικού θεάτρου την «παράδοση» των ερμηνευτριών που δημιούργησαν
μια μεγάλη αλυσίδα με Αντιγόνες (από την πρώτη διδάξασα Πιπίνα Βονασέρα, την
Θεώνη Δρακοπούλου, την Κυβέλη, την Μαρίκα, την Ελένη Παπαδάκη, την Άννα
Συνοδινού, την Βέρα Ζαβιτσιάνου, την Ειρήνη Παππά, έως την Αλίκη Βουγιουκλάκη,
την Καριοφυλλιά Καραμπέτη κ.ά.).

«Ομολογώ πως αρχικά όχι μόνον δεν με είλκυε να την παίξω, αλλά ακόμα και
αντίδραση μου δημιουργούσε. Αυτή η εξιδανίκευση του χαρακτήρα της, με την
οποία έχουμε γαλουχηθεί, μου φαινόταν ψεύτικη. Υπήρχε μια υπεραπλούστευση, που
δεν ήταν πιστευτή. Χρειάστηκα πολλά χρόνια και την σταδιακή μύηση στην
τραγωδία, για να έχω το φυσικό και πνευματικό σθένος να την αντιμετωπίσω. Όχι
εξιδανικεύοντάς την για άλλη μια φορά, αλλά πιστεύοντας πως η εξιδανίκευση
πρέπει να ξαναβρεθεί μέσα από τα αντίρροπα, ισχυρά στοιχεία που την
καθορίζουν. Την τόλμη και το κουράγιο της να κάνει το σωστό και να μη φοβηθεί
από τη μια, αλλά και το ακραίο πείσμα της, την απόλυτη περιφρόνησή της στους
νόμους της Πολιτείας, που αντιτίθενται στο απαραβίαστο ηθικό δίκιο της, από
την άλλη. Συνυπάρχει το ηρωικό και αξιοθαύμαστο στοιχείο του ανθρώπου που
πεθαίνει γι’ αυτό που πιστεύει, με την αλαζονεία της πράξης του, να
λειτουργήσει αυτόνομα, παρασύροντας και άλλους στην τραγωδία. Αυτά τα δύο
στοιχεία προσπαθώ να συνυπάρξουν, ιδιαιτέρως σ’ αυτή την εποχή όπου η
παγκόσμια πραγματικότητα, όπως ανοίγεται γύρω μας, ξαναβάζει το θέμα
δραματικά».

Τι λέει η Αντιγόνη στα χρόνια της παγκοσμιοποίησης;

«Υπάρχουν δύο κόσμοι που συγκρούονται. Από τη μια ο προσωπικός κόσμος, ο
κόσμος του οικογενειακού δικαίου, και από την άλλη το δίκαιο μιας χώρας που
πορεύεται μέσα από τους νόμους της Πολιτείας που οφείλουν να τους τηρήσουν
παραδειγματικά. Η κατάσταση είναι τέτοια που ωθεί στη σύγκρουση, όχι γιατί ο
ένας έχει δίκιο κι ο άλλος όχι. Και οι δύο έχουν δίκιο κι άδικο, και το
υπερβαίνουν και οι δύο. Μέσα από την παγκοσμιοποίηση που δημιουργεί νέους
θεσμούς, το στοιχείο της τρομοκρατίας γίνεται άλλοθι για την καταπάτηση των
ανθρώπινων δικαιωμάτων, ενώ προς όφελος της ασφάλειας της διεθνούς “Πολιτείας”
μπαίνουν νέοι νόμοι, οι οποίοι στερούν τον άνθρωπο από την αξιοπρέπειά του». Η
παράσταση, που σκηνοθετεί η Νικαίτη Κοντούρη, δεν θα χρησιμοποιήσει εξωτερικά
σύμβολα επικαιροποιήσης του πασίγνωστου μύθου. Ας τον θυμηθούμε εν τάχει. Ο
Κρέων, βασιλιάς της Θήβας και αδελφός της Ιοκάστης, διατάζει να μην ταφεί ο
Πολυνείκης, που επιτέθηκε εναντίον της πατρίδας του. Η Αντιγόνη όμως θάβει τον
αδελφό της. Ο Κρέων διατάζει να ταφεί ζωντανή. Ο Αίμων, γιος του Κρέοντα και
αρραβωνιαστικός της Αντιγόνης, μεσολαβεί χωρίς αποτέλεσμα. Η Αντιγόνη
αυτοκτονεί μέσα στον πέτρινο τάφο της, ο Αίμων σφάζεται στην αγκαλιά της, η
Ευρυδίκη, γυναίκα του Κρέοντα, αυτοκτονεί μπροστά στον χαμό των παιδιών της
και ο Κρέων συντριμμένος μετανιώνει και ζητάει ν’ αποσυρθεί από τη ζωή.

«Σε έναν κόσμο ανελέητο»

«Ο μύθος είναι μια σύμβαση, για να μας φέρει αντιμέτωπους με το δίλημμα, πώς
να αντιμετωπίσουμε τις πράξεις μας. Η παράσταση έχει σύγχρονη προσέγγιση και
μια φόρμα αφαιρετική», λέει η Λυδία Κονιόρδου, η οποία αν και έχει την
εμπειρία της σκηνοθεσίας στην τραγωδία (και με ενδιαφέρουσες παραστάσεις) κι
έχει αυτοσκηνοθετηθεί, στην προκειμένη παράσταση δεν το τόλμησε. «Δεν είχα μια
ολοκληρωμένη άποψη στη σκηνική παρουσίαση όλου του έργου. Είχα για τον ρόλο,
που συνέπιπτε με αυτήν της Νικαίτης».

Η Αντιγόνη της Λυδίας δεν θα είναι ένα κορίτσι σε κατάθλιψη, αλλά μια νέα πολύ
ζωντανή που αποζητά τη ζωή σ’ έναν κόσμο ανελέητο. Ζει σ’ έναν κόσμο μίσους
και αλληλοσπαραγμού και ονειρεύεται έναν κόσμο αγάπης. «Δεν γεννήθηκα για να
μισώ. Γεννήθηκα για να ενωθώ με την αγάπη», λέει η μετάφραση του Νίκου
Παναγιωτόπουλου, στο μέτρο και τη μουσικότητα της οποίας δίνει μεγάλη σημασία
η Κονιόρδου. «Πραγματικά μια εξαιρετική μετάφραση, άμεση, πιστή στο πνεύμα του
πρωτότυπου, με δύναμη, με τρομερή συμπύκνωση. Η κάθε λέξη έχει δουλευτεί τόσο
πολύ, που αισθάνεσαι ότι πρέπει να ανεβάσεις το δικό σου επίπεδο για να την
φτάσεις. Ενώ ακούγεται απλή, δεν είναι καθημερινή. Χαίρομαι που θα ξανακουστεί
(σ’ αυτήν παίχτηκε η «Αντιγόνη» του Λευτέρη Βογιατζή στο θέατρο της Οδού Κυκλάδων).

INFO

Η «Αντιγόνη» του Εθνικού Θεάτρου κάνει πρεμιέρα στην Επίδαυρο στις 9 και 10
Αυγούστου. Εισιτήρια: 23,5, 18 και 9 ευρώ.