ΑΝΤΡΕΪ ΣΕΡΜΠΑΝ «Θέατρο είναι να μοιραζόμαστε ερωτηματικά»

«Είναι αφόρητη η μελαγχολία της Δύσης. Το έδαφος για το θέατρο είναι όλο και λιγότερο “εύφορο”. Όμως, ο στόχος του παραμένει. Να βρισκόμαστε στο ίδιο μέρος, να μοιραζόμαστε κάποια ερωτηματικά», λέει ο Αντρέι Σερμπάν

Ο Αντρέι Σερμπάν, ελληνικής ρίζας, ρουμανικής καταγωγής και αμερικανικής
θεατρικής τεχνικής, επιχειρεί τη δική του προσέγγιση στον ευριπίδειο «Ηρακλή»
του ΚΘΒΕ

Το σκηνικό είναι από μέταλλο. Δύο ορθογώνια παραβάν από μέταλλο ορίζουν την
είσοδο στη σκηνή και μια σειρά μεταλλικά τραπέζια που αναποδογυρίζουν,
μεταφέρονται, αλλάζουν μορφή, σχήμα και έννοιες. Σύλληψη του Διονύση
Φωτόπουλου. Σκληρά, παγερά, αιχμηρά, λαμπερά, σύγχρονα υλικά.

Ο μύθος – από τα όψιμα έργα του Ευριπίδη (421-415 π.Χ.) – θέλει τον Ηρακλή να
επιστρέφει στη Θήβα θριαμβευτής από τον Άδη. Τυφλωμένος από την τρέλα,
σκοτώνει τη γυναίκα και τα παιδιά του. Ο τελευταίος του άθλος γίνεται η αιτία
για την αυτοκαταστροφή του. «Ο Ηρακλής τρελαίνεται από την μήνιν της Ήρας
εναντίον του ή από το ανεξέλεγκτο πάθος για την εξουσία; Η τρέλα του είναι
επακόλουθο της αέναης μάχη τους ενάντια στη θεϊκή μήνιν ή η έκρηξη του
πυροτεχνήματος που δημιουργεί η απόλυτη υπεροχή του; Ε, τότε ο μύθος είναι
απόλυτα σύγχρονος…». Ο σκηνοθέτης σχεδόν μονολογεί επιχειρώντας να δώσει το
«στίγμα» της δικής του ανάγνωσης στο εγχείρημα σκηνοθεσίας του «Ηρακλή».

Ο Αντρέι Σερμπάν ανέβασε σε 39 χώρες του κόσμου αρχαίο δράμα, σύγχρονους
συγγραφείς, όπερες. Είχε, λέει, ισχυρό ενδιαφέρον να δουλέψει μια τραγωδία στα
νέα ελληνικά με Έλληνες ηθοποιούς. Το ΚΘΒΕ τού έδωσε την ευκαιρία μετακαλώντας
τον από το American Repertory Theatre της Βοστώνης, όπου σκηνοθετεί τη
«Λυσιστράτη» του Αριστοφάνη.

Στην ολιγόλεπτη πρόβα ο Ηρακλής – Στέφανος Κυριακίδης μονολογεί κρατώντας τα
βαριά όπλα του. Ακολουθεί το χορικό των άθλων. Ο χορός κινείται ρυθμικά
ερμηνεύοντας. Ο Κωνσταντίνος Ρήγος επιβλέπει. Η μουσική της Ελίζαμπεθ Σουάντος
(μόνιμη σχεδόν συνεργάτις του Σερμπάν) υπάρχει παντού. Ο Κρις Κούκελ ανέλαβε
τη μουσική διεύθυνση. Είναι όλοι εκεί. Μια δημιουργική «Βαβυλωνία»…

Ο Αντρέι Σερμπάν γιόρταζε τα 59α γενέθλια του το βράδυ της συνάντησής μας.
Ανήμερα του θερινού ηλιοστασίου.

Αρνείται να μιλήσει δημόσια για την Κεφαλονίτισσα μητέρα και τις μνήμες της
ελληνορουμανικής οικογενειακής μνήμης του. Συνεργάζεται για πρώτη φορά με
Έλληνες ηθοποιούς. Οι διαφοροποιήσεις, λέει, δεν αφορούν στην εθνικότητα. Τις
γενιές και τις διαφορετικές υποκριτικές σχολές που φέρουν οι ηθοποιοί των
θιάσων επιχειρεί να συνταιριάξει.

Ούτε η φημολογούμενη κυτταρική σχέση των Ελλήνων με τον τραγικό λόγο φαίνεται
να τον απασχολεί. «Με ενδιαφέρει η οικουμενικότητα της επικοινωνίας.
Δουλεύοντας με τον Πίτερ Μπρουκ έμαθα να ψάχνω τον τρόπο να συνδιαλέγεσαι με
όλους. Το βασικό ερώτημα στο θέατρο, παντού στον κόσμο, είναι το… τι είναι ο
άνθρωπος. Η ελληνική τραγωδία είναι το ιδανικό όχημα γι’ αυτή την
αναζήτηση…».

Και ο Ηρακλής ειδικά;

«Το ερώτημα εδώ αφορά στις επιπτώσεις από την επιδίωξη της εξουσίας. Την
αλαζονεία που ακολουθεί την απόλυτη υπεροχή. Η τρέλα του Ηρακλή δεν είναι
αποκλειστικά συνέπεια της πολιτικής χειραγώγησής του από τα ανώτερα κέντρα
εξουσίας (Ήρα), αλλά η μορφοποίηση του πάθους του για την εξουσία που οδηγεί
στην απώλεια της ανθρώπινης ιδιότητας. Ο Ηρακλής δεν «βγαίνει» αθώος και
αμόλυντος από τον τελευταίο του άθλο. Ενσωματώθηκε με τα τέρατα, για να τα
νικήσει. Τα φέρει πλέον μέσα του και έτσι καθίσταται ευάλωτος».

Βιώνουμε εποχή πτώσης των μύθων. Ο Ευριπίδης στον «Ηρακλή» διδάσκει πρώτος
αυτή τη νομοτελειακή πτώση;

«Κατά κάποιον τρόπο, ναι. Η δική μας προσέγγιση δεν έχει άμεσες αναφορές στη
σύγχρονη πολιτική πραγματικότητα. Αντιμετωπίζω το έργο ως ένα είδος ορατόριου.
Στην παράσταση η πτώση του ηρωικού δεν είναι κυνική. Η μουσική υπάρχει παντού.
Είναι μάλλον ένας λυρικός στοχασμός στην ιδέα, την έννοια της πτώσης. Η
μουσική βοηθά, είναι το βασικότερο στοιχείο της παράστασης».

Η μελαγχολική Δύση

Έφυγε από τη Ρουμανία νωρίς. Στην εποχή της απόλυτης υπεροχής της εξουσίας του
Τσαουσέσκου, ο Σερμπάν βρισκόταν στην Αμερική, στο θέατρο «Λα Μάμα», στην
όπερα του Λος Άντζελες, στο Παρίσι, τη Γενεύη, την Μπολόνια, τη Βιέννη. Είχε
ήδη κριθεί «persona non grata» στη χώρα του. Αλλά και για τον ίδιο η Ρουμανία
παρέμενε «non grata» έως το 1990 που επέστρεψε, ανέλαβε τη διεύθυνση του
Εθνικού Θεάτρου στο Βουκουρέστι, αλλά… εγκατέλειψε το 1993.

«Επιχείρησα να αναμορφώσω το θέατρο, να το κάνω να ξεφύγει από γραφειοκρατικές
διαδικασίες χρόνων, αλλά είναι δύσκολο να μάθει κανείς τη δημοκρατία σε μία
ημέρα. Όπως όλα στη Ρουμανία, χρειαζόταν πολύ χρόνο κι εγώ… δεν είχα».

Η Δύση διαμορφώνει εύφορο έδαφος για το θέατρο;

«Είναι αφόρητη η μελαγχολία της Δύσης… Δεν προσπάθησα ποτέ να κάνω πολιτικό
θέατρο… Είναι αλήθεια ότι το έδαφος για το θέατρο είναι όλο και λιγότερο
“εύφορο”. Όμως, ο στόχος του παραμένει. Να βρισκόμαστε στο ίδιο μέρος, να
μοιραζόμαστε κάποια ερωτηματικά»…

INFO

Η πρεμιέρα του «Ηρακλή» του Αντρέι Σερμπάν και του Κρατικού Θεάτρου Βορείου
Ελλάδος θα δοθεί στις 17 Ιουλίου στο Θέατρο Δάσους Θεσσαλονίκης. Ακολουθεί
περιοδεία και παραστάσεις στην Επίδαυρο στις 16 και 17 Αυγούστου.