Δρόμοι

Με τα μούτρα…

… έτσι όπως έχει πέσει ο άνθρωπος στην «πρόοδο» και την «εξέλιξη», ίσως να
βγαίνει χαμένος. Γιατί, όσο περισσότερα ζώα και φυτά χάνονται, τόσο γίνεται
φτωχότερος. Σε αριθμούς, ο άνθρωπος αυξάνεται και πληθύνεται. Εκεί που
υποφέρει, είναι στη θαυμαστή ποικιλία της ανθρώπινης έκφρασης. Από τις 6.000
γλώσσες (χώρια τις διαλέκτους) που ομιλούνται σε όλον τον κόσμο, τουλάχιστον
3.000 κινδυνεύουν ή πεθαίνουν. Έτσι υπολογίζει ο «Άτλας των Γλωσσών», που
εκδίδει κάθε χρόνο ο ΟΗΕ.

Γράφει…

… πως ο θάνατος των γλωσσών είναι ένα πολύ παλιό φαινόμενο. Μερικές, λίγες,
όπως τα Λατινικά και τα Σανσκριτικά, διατηρήθηκαν στη ζωή τεχνητά, αλλά οι
περισσότερες έφυγαν και χάθηκαν χωρίς να αφήσουν ίχνη. Η εποχή μας, με την
«έκρηξη» των νέων μέσων επικοινωνίας, φέρνει στις γλώσσες την πιο σοβαρή κρίση
στην Ιστορία και επιταχύνει τον χαμό τους. Οι γλωσσολόγοι θεωρούν πως μια
γλώσσα κινδυνεύει να εκλείψει όταν πια δεν ομιλείται παραπάνω από το 30% των
παιδιών μιας κοινότητας. Πριν από πέντε χρόνια, γράφει η εφημερίδα «Κρίστιαν
Σάιενς Μόνιτορ», ερευνητές ανακάλυψαν τον τελευταίο ομιλητή της αφρικανικής
γλώσσας Μπίκια.

Με τη δυναμική…

… εισβολή μιας ξένης κουλτούρας σε μια τοπική κοινότητα, τα παραδοσιακά
ιδιώματα μπορεί να φανούν ανεπαρκή, καθώς αυτή η κοινότητα δέχεται αφόρητες
οικονομικές και πολιτικές πιέσεις. Έτσι, οι άνθρωποι τείνουν να υιοθετούν τη
γλώσσα της κυρίαρχης κουλτούρας. Η γλώσσα είναι η «σφραγίδα» στην ταυτότητα
μιας κοινωνίας. Τα Εβραϊκά, που έμοιαζαν χαμένα, αναβίωσαν ως η γλώσσα του
εβραϊκού εθνικισμού (σιωνισμού) και σήμερα ανθούν, ανταποκρινόμενα σε όλες τις
ανάγκες της επιστήμης, της πολιτικής και της τέχνης. Το αίσθημα της εθνικής
συνείδησης επαναφέρει στη ζωή περιφερειακά ιδιώματα, σε μια αντίδραση στην
παγκοσμιοποίηση. Η γλώσσα Αϊνού, στη Βόρεια Ιαπωνία, που το 1980 την ομιλούσαν
μόλις οκτώ ηλικιωμένοι άνθρωποι, «ξύπνησε» πάλι, με τη δυναμική συμπαράσταση
των τοπικών αρχών. Οι γλώσσες της Κεντρικής Ασίας, που είχαν ισοπεδωθεί από τη
Ρωσική, ξαναβγαίνουν στην επιφάνεια μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης.

Η άλλη όψη…

… του νομίσματος είναι η κινητικότητα των «μεγάλων γλωσσών», ιδιαίτερα της
Αγγλικής. Πριν από σχεδόν έναν αιώνα, η γλώσσα της επιστήμης ήταν η Γερμανική.
Σήμερα είναι η Αγγλική. Ακόμη και σε ένα μεγάλο μέρος του 20ού αιώνα, η γλώσσα
της διπλωματίας ήταν η Γαλλική. Σήμερα είναι η Αγγλική. Ακόμη και μια γλώσσα
τόσο περήφανη όσο η Αραβική, νιώθει πολιορκημένη. Η προοπτική ενός ομοιόμορφου
κόσμου είναι καταθλιπτική. Οι γλώσσες των «πρωτόγονων» Ινουίτ του Καναδά έχουν
πολλές και διαφορετικές λέξεις για το χιόνι, ενώ η Αγγλική έχει μόνο μία.
Καθετί που χάνεται, αφαιρεί κάτι από το σύνολο. Σε αυτόν τον κόσμο, όσο
περισσότερο διαγκωνίζεται κανείς για να χωρέσει, τόσο περισσότερο αισθάνεται
τη γλώσσα του ακατάληπτη.