Δρόμοι

Αινιγματικός…

… προφητικός, εμφατικός, παθιασμένος, παράδοξος, αποκρουστικός. Τόσα επίθετα
για τον Νίτσε! Με δυσκολία θα βρει κανείς σήμερα ανθρώπους του πνεύματος με
τόσο ενδιαφέρον που να μπορεί να τους κολλήσει έστω και ένα. Παρ’ όλα αυτά,
ούτε ένας από αυτούς τους χαρακτηρισμούς δεν μπόρεσε ποτέ να αγκαλιάσει από
μόνος του την πλούσια και παράξενη ευφυία του Φρειδερίκου Νίτσε. Ίσως γι’ αυτό
χρειάστηκε ακόμη ένας: ομοφυλόφιλος. Είναι αυτός που χρησιμοποιεί ο συγγραφέας
Γιόακιμ Κόλερ για να εξηγήσει πώς διαμορφώθηκε το έργο του φιλοσόφου.

Η ζωή του…

… ήταν το ίδιο παράδοξη με το έργο του, αν και πολύ λιγότερο ηρωική.
Κατέληξε σε ένα δραματικό τέλος: παραφρόνησε στα σαράντα πέντε του και πέθανε
δέκα χρόνια αργότερα, χωρίς στο μεταξύ να ανανήψει. Η φήμη του άρχισε να
φουντώνει στα τελευταία χρόνια της ζωής του. Έτσι, μοιραία, την έζησε και την
κατάλαβε μέσα στην παράνοια: έστελνε γράμματα στον Κάιζερ και τον βασιλιά της
Ιταλίας και τους καλούσε να συναντηθούν για να τους δώσει οδηγίες για το
μέλλον του κόσμου – σε μια σύνοδο κορυφής, δηλαδή, όπως θα τη λέγαμε σήμερα,
αλλά σίγουρα πολύ λιγότερο πληκτική. Ένα είναι βέβαιο: πως όποιος επιχειρήσει
να διαβάσει το έργο του φιλοσόφου δύσκολα θα πλήξει, έστω και αν διαφωνήσει με
τις ιδέες του. Έτσι και αλλιώς, οι πρώτοι που διαφωνούν με τις ιδέες τους
είναι οι ίδιοι οι φιλόσοφοι που τις έγραψαν: τις αναθεωρούν κάθε τόσο. Έλεγαν
για τον Καστοριάδη, που άλλαζε συχνά ψευδώνυμα στα βιβλία του (Σολιέ, Καρντάν
κ.ά.): «Θα ήταν συνεπέστερος, αν άλλαζε ψευδώνυμο σε κάθε σελίδα». Οπότε τι
μένει; Η απόλαυση του κειμένου.

Ο συγγραφέας…

… Γιόακιμ Κόλερ, που μια νέα βιογραφία του για τον Νίτσε παρουσιάζεται στην
εφημερίδα «Γκάρντιαν», υποστηρίζει πως η μαζοχιστική ομοφυλοφιλία του
φιλοσόφου εξηγεί τα έργα και τα πάθη του. Ο βιογράφος στηρίζεται στον θαυμασμό
της οργιαστικής διονυσιακής ελευθερίας, που δεν έκρυψε ποτέ ο Νίτσε. Και
αναφέρεται στη λατρεία του για τους ηλιοκαμένους νέους της Σικελίας, που την
έλεγε «νησί των ευλογημένων». Όμως, αμφιβάλλουμε αν ο φιλόσοφος έζησε ποτέ
αυτό το διονυσιακό πάθος. Έγραψε γι’ αυτό, εξηγώντας το αρχαίο ελληνικό
πνεύμα, αλλά το είδε σαν αχώριστο ζευγάρι με την απολλώνιο νηφαλιότητα. Άλλο
να γράφεις για κάτι και άλλο να το ζεις.

Έξαλλος…

… παραισθητικός και μόνος. Και άλλα επίθετα, αυτά που τον σημάδεψαν στο
τέλος της ζωής του. Τότε, όταν βρισκόταν πια βαθιά μέσα στα σκοτάδια της
παράνοιας, είδε μια μέρα ένα άλογο να το κακομεταχειρίζονται σε ένα δρόμο του
Τορίνου. Το αγκάλιασε με τα δυο του χέρια από το λαιμό και έκλαψε πάνω του.
Για έναν διανοητή που περιφρόνησε τη συμπόνια σαν ένα συναίσθημα των αδυνάτων,
αυτό ήταν κάτι. Όμως, άλλο η θεωρία και άλλο η πράξη.