Η προστασία είναι δικαίωμα…

Αφού υπηρέτησε πιστά και αποτελεσματικά τις αρχαιότητες επί εβδομήντα ολόκληρα
χρόνια, αφού αποτέλεσε υπόδειγμα και για άλλα κράτη, ο παλιός αρχαιολογικός
νόμος μπαίνει τώρα στο συρτάρι της ιστορίας. Ένας νέος νόμος, για την
προστασία ολόκληρης της πολιτιστικής κληρονομιάς – όχι μόνο των αρχαιοτήτων –
αναλαμβάνει τη σκυτάλη, λαμβάνοντας υπόψη και τις ανάγκες της ανάπτυξης. Και
οι δυο έχουν την υπογραφή «Βενιζέλος». Ο πρώτος του Ελευθερίου, ο δεύτερος του
νεώτερου, του Ευάγγελου. Γενικός, με λίγα άρθρα και αφοριστικός ο μεν,
στηριζόταν περισσότερο στο ευρύ πνεύμα προστασίας των αρχαίων. Άφηνε πολλά
κενά, αλλά αποδείχθηκε αποτελεσματικός ώς το τέλος. Ένας νόμος τέρας αντοχής.
Αναλυτικός ο δε, προσπαθεί να προβλέψει διατάξεις και να κλιμακώσει τον βαθμό
προστασίας ώστε να συμπεριλάβει τα πάντα. Μια σαφής διαφορά είναι στην
ιδιαίτερη αυστηρότητα των ποινών του νέου νόμου για την πάταξη της
αρχαιοκαπηλίας. Αλλά και καθένας που έχει κάτι «αρχαίο» – ιδιώτης, έμπορος,
συλλέκτης – οφείλει να το δηλώσει και να δηλώσει πού το βρήκε. Πράγμα που δεν
είναι πάντα και τόσο εύκολο, ιδιαίτερα με τα νεώτερα έργα τέχνης και
πολιτισμού που δεν έχουν σαφή χρονολογία. Ο νέος νόμος ανοίγει τυπικά την
πόρτα για την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα, αφού καθιερώνει τη
δυνατότητα δανεισμού στο εξωτερικό αρχαιοτήτων που ανήκουν στο κράτος.
Προστατεύει ολόκληρες κατηγορίες μνημείων, λ.χ. τα σπήλαια, το τοπίο μιας
μάχης ή αυτά που μπορεί να θεωρηθούν ως μαρτυρίες, λ.χ. προϊόντα φωνόγραφου ή
αρχεία, και βέβαια δίνει τη δυνατότητα προστασίας και νεώτερων κτιρίων,
μηχανημάτων, ανεξαρτήτως ηλικίας. Αρκεί να υπάρχει ειδικός λόγος. Έχουν ήδη
εκφρασθεί οι φόβοι ότι με το στενό μαρκάρισμα τού πόθεν έσχες που επιβάλλεται
πλέον στους νόμιμους συλλέκτες και εμπόρους αρχαιοτήτων, θα ενταθεί η τάση της
διαφυγής των αρχαιοκαπηλικών προϊόντων προς τις αγορές του εξωτερικού. Όμως,
αλίμονο σε όσους αρχαιοκάπηλους πιασθούν στα πράσα.

…αλλά και υποχρέωση

Ο νέος νόμος μάς προστατεύει ακόμα και από την αυθαιρεσία των αρχαιολόγων, που
υποχρεούνται να δημοσιεύουν μέσα σε έξι χρόνια και να μην κατακρατούν τα
ευρήματά τους επ’ άπειρον, όπως υποχρεούνται πλέον να γνωματεύουν για ένα
αρχαίο και την τύχη του εντός τακτού χρονικού διαστήματος. Κυρώσεις και ποινές
υπάρχουν και για τους πολίτες που αφήνουν ένα μνημείο της πολιτιστικής
κληρονομιάς να καταστραφεί, όπως υπάρχουν πλέον και κίνητρα οικονομικά για να
θελήσει κάποιος να το φροντίσει. Ζούμε με τα αρχαία. Είναι ένα προνόμιο, αλλά
και εμπόδιο για την ανάπτυξη. Ο νέος νόμος προσπαθεί να εναρμονίσει τα καλά
και τα συμφέροντα. )Ένας πύργος με ιστορία. Τη δική του ιστορική «σημαία» έχει
το μικρό ακριτικό νησάκι της Ρω. Έναν ελληνιστικό πύργο, που υπήρξε «ζωντανός»
από την αρχαιότητα ώς την εποχή του Βυζαντίου, των Ιπποτών και του Λάμπρου
Κατσώνη, ο οποίος τον χρησιμοποίησε ως οχυρό. Εγκαταλελειμμένος, ερειπωμένος
και «πνιγμένος» από τη βλάστηση τα τελευταία χρόνια, θα αποκτήσει και πάλι ένα
υγιές πρόσωπο. Θα αναστηλωθεί, ώστε να αναδειχθούν ο ορθογώνιος πύργος του,
που σώζεται σε ύψος έως και 4 μ., και οι δύο εξωτερικοί περίβολοί του, στην
κορυφή του λόφου. Για να θυμίζει τις βαθιές ελληνικές ρίζες της Ρω σε όσους
αμφισβητούν τις περιοχές της ακριτικής Ελλάδας…