Δρόμοι

Στην αρχαία…

… βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας οι σοφοί υπολόγισαν για πρώτη φορά την
περιφέρεια της Γης και έβαλαν πάνω στον χάρτη τα αστέρια. Ύστερα χάθηκε. Άραγε
ποιος θα χρησιμοποιήσει τον εκκεντρικό διάδοχό της που ορθώνεται σε αυτό το
πανάρχαιο αιγυπτιακό λιμάνι; Εδώ και δύο δεκαετίες, μέσα στη βασανιστική ζέστη
της πόλης, οι ντόπιοι παρακολουθούσαν με περιέργεια τους εργάτες να δουλεύουν
μέρα νύχτα στο κυκλικό κτίριο με τη γαλάζια στέγη, να χαράζουν πάνω του
γράμματα από όλες τις εποχές του ανθρώπου, σε όλες τις γνωστές και ξεχασμένες
γλώσσες του κόσμου. Το σχήμα του παραπέμπει στη σφαίρα που περιέχει το σύνολο
της γνώσης. Η επικλινής στέγη συμβολίζει τον ανατέλλοντα ήλιο. Ένας «φωτοβόλος
φάρος» στις μεσογειακές ακτές. Για να φωτίζει ποιον;

Η σημασία…

… της βιβλιοθήκης κάπου χάνεται μέσα στην τεράστια μάζα των σύγχρονων
Αιγυπτίων που δεν δείχνουν κανένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον στο προϊσλαμικό
παρελθόν της χώρας τους. Ο Λώρενς Ντάρελ την είχε πει «πρωτεύουσα της μνήμης»,
όπως ακριβώς την είχε ζήσει ο Καβάφης. Και όταν πια έφυγαν οι κοσμοπολίτες
Έλληνες, Εβραίοι και Αρμένιοι, έγραψε πως «η σύγχρονη πόλη είναι αφόρητα
καταθλιπτική». Ο Αλέξανδρος, οι Πτολεμαίοι, η Κλεοπάτρα, ο Μάρκος Αντώνιος, ο
Ιούλιος Καίσαρ, οι Οθωμανοί, ο Ναπολέων, όλοι τους πέρασαν από αυτό το λιμάνι
που αντικρύζει την Ευρώπη. Στις αντικρινές ακτές, στην ίδια την Ευρώπη,
αντηχούν σήμερα πολύ πιο μικρά και πιο κακόηχα ονόματα πολύ μικρών ανθρώπων,
που ολόκληρη η δύναμη του «φωτοβόλου φάρου» δεν θα έφτανε για να τα φωτίσει:
Σιράκ, Λεπέν, Μπερλουσκόνι. Στην ίδια την Αίγυπτο, το τελευταίο μεγάλο όνομα
ήταν ο Νάσερ.

Τι θα απογίνει…

… και τι ακριβώς θα εκφράσει η νέα βιβλιοθήκη δεν είναι και τόσο ξεκάθαρο. Ο
διευθυντής της βιβλιοθήκης ελπίζει στην αναγέννηση της πόλης, στην αναγέννηση
της χώρας ως πνευματικού και πολιτισμικού κέντρου της Ανατολής. Μα η
Αλεξάνδρεια δεν είναι πια αυτό που ήταν τον 3ο προ Χριστού αιώνα. Τότε, οι
Πτολεμαίοι δεν το είχαν σε τίποτα να βγάλουν σε παρέλαση στους δρόμους της
πόλης έναν χρυσό φαλλό 60 μέτρων. Η σημερινή Αίγυπτος φυλακίζει συγγραφείς,
λογοκρίνει εφημερίδες, απαγορεύει βιβλία – είναι εξάρτημα της αμερικανικής
πολιτικής στη Μέση Ανατολή.

Το βέβαιο…

… είναι πως αν ζούσαν εκείνοι οι παλιοί σοφοί, θα έβρισκαν σήμερα με κλειστά
μάτια τον δρόμο που οδηγεί στη βιβλιοθήκη. Γιατί, όπως γράφει η Ελένα Σμιθ στο
περιοδικό «Νιου Στέιτσμαν», όλα τα αρχαιολογικά στοιχεία δείχνουν πως η νέα
βιβλιοθήκη έχει στηθεί πάνω ακριβώς στην παλιά. Και είναι κάπως ειρωνικό η
Αλεξανδρινή Βιβλιοθήκη της τρίτης χιλιετίας να στέκεται σήμερα πάνω στα
ερείπια της αρχαίας. Έτσι έσβησε μια για πάντα η ελπίδα να βρεθεί ο αληθινός
«φάρος της γνώσης». Άλλωστε, το φως του ήταν πάντα φευγαλέο.