«Νομίζετε ότι βλέπετε Ντα Βίντσι; Λάθος!»

Ένας 55χρονος Ιταλός μηχανικός, που εγκατέλειψε την Ιατρική και ειδικεύεται
στη διαγνωστική των έργων τέχνης, στη Φλωρεντία, ο Μαουρίτσιο Σερατσίνι, έχει
αναπτύξει τις κατάλληλες «ιατρικές» μεθόδους για τη διάγνωση των… νοσημάτων
των έργων τέχνης. Τα τελευταία 27 χρόνια έχει εξετάσει την «Αλληγορία της
Άνοιξης» του Μποτιτσέλι, έχει δημιουργήσει ολόκληρο οπλοστάσιο από εξετάσεις
έργων του Ραφαήλ και του Καραβάτζιο, ακτινογράφησε τον Τζιότο, έκανε
υπερηχογράφημα στον Πιέρο ντε λα Φραντσέσκα και τσεκ-απ ρουτίνας στον Δαβίδ
του Μιχαήλ Άγγελου.

Όμως, μόνο τώρα η εφαρμογή των διαγνωστικών του μεθόδων στον Γίγαντα της
Αναγέννησης Λεονάρντο Ντα Βίντσι φέρνουν πάνω-κάτω τη Φλωρεντία. Από τη μια
αποκαλύπτουν, με αδιάσειστα επιστημονικά στοιχεία, ότι όλο το ζωγραφικό στρώμα
στο ημιτελές αριστούργημα του Λεονάρντο Ντα Βίντσι «Η προσκύνηση των Μάγων»
προστέθηκε πάνω στο αρχικό σχέδιο του Λεονάρντο 50-100 χρόνια μετά, εκτός από
ελάχιστες πινελιές. Από την άλλη, οι ίδιες μέθοδοι έχουν τεθεί επί τα ίχνη
ενός χαμένου αριστουργήματος του Λεονάρντο, της «Μάχης του Ανγκιάρι», που ίσως
κρύβεται πίσω από έναν τοίχο του περίφημου Παλάτσο Βέκιο της Φλωρεντίας.

«Η προσκύνηση των Μάγων» (1481 – 2) είναι… διά χειρός -για το αρχικό μόνο σχέδιο, κάτω από το χρώμα- Λεονάρντο Ντα Βίντσι και διά χειρός αγνώστου καλλιτέχνη (για το χρώμα) του ημιτελούς αριστουργήματος – «σταρ» της Γκαλερία Ουφίτσι της Φλωρεντίας, «διέγνωσε» τώρα ο Ιταλός μηχανικός Μαουρίτσιο Σερατσίνι

Ο Σερατσίνι είναι απόλυτος. Κανένα από τα χρώματα που βλέπουμε στην
«Προσκύνηση των Μάγων» δεν είναι του Λεονάρντο. Ο Λεονάρντο σχεδίασε το
πράσινο, γκρίζο υπόστρωμα, που φαίνεται στα ημιτελή κομμάτια του πίνακα, τον
οποίο ανέλαβε να εκτελέσει το 1481. Όποιος κι αν ήταν αυτός που το συμπλήρωσε,
σε άλλα μεν σημεία ακολούθησε τα ίχνη του μαέστρου, σε άλλα έδωσε μια δική του
ερμηνεία και σε άλλα σημεία έκανε ορισμένες δικές του προσθήκες εκτός
σεναρίου. Επιπλέον, ο Σερατσίνι ανακάλυψε ότι ο ανώνυμος ζωγράφος ανέτρεψε την
αρχική πρόθεση της Προσκύνησης και έκρυψε τελείως μερικά από τα πιο σημαντικά
θέματα. Μ’ άλλα λόγια, ο κόσμος θαυμάζει επί αιώνες έναν πίνακα σαν την
Προσκύνηση για τους λάθος λόγους.

Η έρευνα ξεκίνησε πριν από 18 μήνες με διαφορετικό στόχο. Να διαπιστωθεί αν θα
πρέπει να συντηρηθεί ο τεράστιος αυτός πίνακας, που είναι ζωγραφισμένος πάνω
σε δέκα σανίδες κολλημένες μεταξύ τους. Το δεξί πόδι της Παναγίας έχει μυτερά
δάχτυλα και φτέρνες, το ποδαράκι του θείου βρέφους μοιάζει να σκαλίστηκε στο
ξύλο και τα μαλλιά του Χριστού μοιάζουν με μικρή περούκα.

Ο Σερατσίνι με τις αποκαλύψεις του αισθάνεται σαν να προστατεύει την τιμή του
καλλιτέχνη. Πώς θα μπορούσε κάποιος να αποδώσει στο χέρι του Λεονάρντο, που
σπούδασε τόσο πολύ την ανατομία, τέτοιες απρέπειες; Ο έλεγχος με υπέρυθρες
ακτίνες δείχνει κάποιες μορφές που κατασκευάζουν μια σκάλα και μετατοπίζουν το
νόημα της σκηνής. Από ερειπωμένος, ο κόσμος είναι ένας κόσμος που
ξαναχτίζεται. Ο βίαιος καλπασμός των αλόγων των Μάγων που εμφανίζεται,
θεωρείται ένα σημαντικό προοίμιο της επαναστατικής πολεμικής σκηνής της «Μάχης
του Ανγκιάρι», που έγινε ύστερα από σχεδόν ένα τέταρτο του αιώνα.

Δυστυχώς, το καφέ ζελέ που καλύπτει τον πίνακα δεν επιτρέπει να δούμε ή να
αισθανθούμε τις καινούργιες ιδέες που φέρει. Το 1482, ο Λεονάρντο έφυγε από τη
Φλωρεντία για το Μιλάνο, όπου ανέλαβε κάποιο σημαντικό έργο, αφήνοντας την
ημιτελή Προσκύνηση στα χέρια του φίλου του Αμερίγκο ντε Μπέντσι. Ο πίνακας
«κλαδεύτηκε» από το αρχικό του πλαίσιο, ολόκληρα κομμάτια ξύλου αφαιρέθηκαν
και στο πίσω μέρος υπάρχουν ίχνη νερού που έσταζε πάνω του από την πίσω
μερικά, με αποτέλεσμα να σαπίσουν κάποια μέρη.

Αργότερα κάποιος έγραψε στην πρόσοψη τη χρονολογία 1634, ενώ στην πίσω πλευρά
κάποιος χάραξε το προφίλ ενός ανδρός – γεγονός που αποτελεί ένδειξη τέλειας
έλλειψης σεβασμού εκ μέρους κάποιου που δεν γνώριζε τίνος είναι το σχέδιο. Τα
κενά στην ιστορία του πίνακα, μέχρι το 1670 που αποκτήθηκε από την οικογένεια
Ουφίτσι, είναι τεράστια.

«Στο βάθος είμαι γιατρός», λέει ο Σερατσίνι, που ξεκίνησε από το γαλατάδικο
του πατέρα του, παράτησε το σχολείο στα 16, έκανε ανεξάρτητες σπουδές για
μερικά χρόνια, σπούδασε μηχανικός στο Σαν Ντιέγκο, εγκατέλειψε στη μέση τις
σπουδές Ιατρικής από έλλειψη χρημάτων, για να σπουδάσει την Ιστορία της
Αναγέννησης στο Πανεπιστήμιο του Λος Άντζελες.

Επιστρέφοντας στην Ιταλία άνοιξε δική του επιχείρηση και ειδικεύτηκε στην
εφαρμογή νέων ιατρικών τεχνολογιών στην έρευνα της τέχνης. Ήταν ο πρώτος που
χρησιμοποίησε υπερηχογράφημα σε τοιχογραφίες.

Εφαρμόζοντας τις μεθόδους του, ο Σερατσίνι βρήκε ότι την εποχή που
μπήκε το χρώμα πάνω στο σχέδιο της «Προσκύνησης των Μάγων», υπήρχαν ήδη
σημαντικές ρωγμές πάνω στην αρχική ζωγραφιά, αρκετά βαθιές, ώστε να τις
διαπεράσει το πορτοκαλοκαφέ χρώμα.

Ταυτόχρονα, ανακάλυψε και ανέλυσε και τις μόνες αρχικές ελαφριές πινελιές
χρώματος του Λεονάρντο. Τα λευκά φώτα στο κεφάλι του Ιησού και στο κεφάλι του
μάγου που γονατίζει μπροστά του.

Η απάντηση στο ερώτημα που προκάλεσε την έναρξη της έρευνας – αν θα πρέπει να
συντηρηθεί ο πίνακας ή όχι – δεν έχει δοθεί ούτε έχει ληφθεί καμία απόφαση. Θα
χρειασθεί χρόνος, για να συνειδητοποιήσουν οι αρμόδιοι τη νέα κατάσταση, όχι
μόνο όσον αφορά τον συγκεκριμένο πίνακα, αλλά και όσον αφορά τις επιπτώσεις
από τη χρήση της νέας διαγνωστικής τεχνολογίας.

Αναζητά τη χαμένη «Μάχη»

Το αληθινό πάθος του Μαουρίτσιο Σερατσίνι δεν είναι καν η «Μόνα Λίζα». Είναι η
έρευνα για το χαμένο μεγαλύτερο σημαντικό έργο του Λεονάρντο, τη «Μάχη του
Ανγκιάρι». Είναι πεπεισμένος ότι κρύβεται πίσω από έναν τοίχο στην αίθουσα των
Πεντακοσίων στο Παλάτσο Βέκιο, την έδρα της Φλωρεντινής Δημοκρατίας το
1495-1512 και αργότερα των Μεδίκων. Ο Λεονάρντο ανέλαβε τον πίνακα το 1503,
για να απαθανατίσει μια νίκη των Φλωρεντίνων επί των Μιλανέζων το 1440, που
σήμαινε την εγκαθίδρυση της δημοκρατίας. Ο Λεονάρντο ολοκλήρωσε μόνο το
κεντρικό σημείο της σύνθεσης, που είναι γνωστό ως η Μάχη για τη Σημαία, με τα
άλογα σαν να δαγκώνουν το ένα το άλλο σαν τρομεροί πολεμιστές, στοιχείο που
ερμηνεύεται ως έκφραση της άποψης του καλλιτέχνη, ότι ο πόλεμος είναι ένα
είδος έσχατης ζωώδους τρέλας. Εξήντα χρόνια αργότερα, οι Μέδικοι ανέθεσαν στον
Τζιόρτζιο Βαζάρι να αντικαταστήσει το έργο με κάτι λιγότερο δημοκρατικό,
αφιερωμένο στις δικές τους νίκες και τότε, γύρω στο 1563, ο πίνακας του
Λεονάρντο εξαφανίσθηκε. Όπως όμως πιστεύει ο Σερατσίνι, ο Βαζάρι υπήρξε λάτρης
του Ντα Βίντσι και αποκλείεται να κατέστρεψε το έργο. Το πιθανότερο είναι ότι
το έκλεισε πίσω από έναν καινούργιο τοίχο. Πόσο μάλλον, αφού στην ανατολική
άκρη της αίθουσας ανακάλυψε ένα στοιχείο, μια πολύ μικρή επιγραφή που δεν τον
αφήνει σε ησυχία, αφού γράφει «ψάξε και βρες» πάνω σε μια σημαιούλα της νέας
τοιχογραφίας.

Η χημική ανάλυση της επιγραφής δίνει το 1564-1565. Η έρευνα, για να βρεθεί αν
υπάρχει ή δεν υπάρχει η τοιχογραφία, προχωρεί με δυσκολίες στη χρηματοδότηση,
ενώ ο Σερατσίνι εξελίσσει έναν φορητό υπερηχογράφο χαμηλής συχνότητας, ικανό
να βλέπει μέσα από τους τοίχους του Βαζάρι, αλλά και ν’ αποθηκεύει τα ευρήματά
του ηλεκτρονικά. Δουλεύει όλη τη νύχτα, επειδή τα όργανά του χρειάζονται
σκοτάδι για να λειτουργήσουν, έχοντας κατά νου ότι δεν υπάρχει καμία αναφορά
περί καταστροφής της «Μάχης του Ανγκιάρι».

Το ένστικτο και η λογική του συμφωνούν ότι κάτι θα πρέπει να υπάρχει.
Χρησιμοποιεί τη θερμική του κάμερα που προβάλλει τις σκιές της αρχικής μορφής
της αίθουσας σε μια αρχική αφαιρετική φάση, ώσπου να βρει πού θα μπορούσε να
είχε τοποθετηθεί η τοιχογραφία του Λεονάρντο. Ήδη, ανακάλυψε, σε συνεργασία με
το τμήμα ηλεκτρονικής μηχανικής του Πανεπιστημίου της Φλωρεντίας, μια
ασυνέχεια, ένα στενό διάστημα στον τοίχο όπου βρίσκεται η επιγραφή «Ψάξε –
βρες», όπως και ένα διπλό τοίχο από τούβλα στον απέναντι τοίχο της αίθουσας
και πίσω απ’ αυτόν εντόπισε ήδη και άλλο σοβά.