Η κουλτούρα του Σταυρού

Σταυροί για του λαιμό, τον καρπό, για το σπίτι, για προσκύνηση ή φυλαχτό πωλούνται κατά κόρον σε πανηγύρια, προαύλια ναών και χώρους συνάθροισης. Πολλοί απ’ αυτούς αποτελούν δείγμα της αστείρευτης επινοητικότητας της κιτς κουλτούρας, η οποία πάντως παρακινεί τη μόδα, που ακολουθεί και παίζει με τα θεία

Τα βεβαιωμένα υπολείμματα του Τιμίου Ξύλου που υπάρχουν στις μέρες μας δεν
ξεπερνούν σε όγκο το 1/2 ενός κανονικού σταυρού σταύρωσης της εποχής του
Χριστού, ύψους 3-4 μέτρων και πλάτους 2 μέτρων. Όμως, η πίστη, η ελπίδα, ο
θρύλος και το εμπόριο, ανά τους αιώνες, έκαναν το θαύμα τους, ώστε να λέγεται
ότι υπάρχει τόσο Τίμιο Ξύλο που θα μπορούσε κανείς να κατασκευάσει με αυτό ένα
ολόκληρο πολεμικό πλοίο. Τελευταίο δείγμα για τον διαμελισμό του Τιμίου Ξύλου
ήταν στα παράσημα του Παναγίου Τάφου.

Ο Σταυρός, σύμβολο προχριστιανικό του ήλιου, του κλειδιού της ζωής, του
δένδρου της ζωής, υποδειγματικό σχήμα της συμμετρίας, της διασταύρωσης της
ύλης και του πνεύματος, του ουρανού και της γης, είναι από τα πλέον
διαδεδομένα λατρευτικά και διακοσμητικά θέματα. Τον βρίσκουμε παντού. Από τα
αυτοκρατορικά στέμματα έως τα σκουλαρίκια των πανκ. Απλό, από ξύλο, ψάθα,
μαλλί ή έξοχα δεμένο με χρυσό, ασήμι, πολύτιμα πετράδια.

Ακόμα κι όταν το σταυρουδάκι είναι από φτηνό πλαστικό «μέιντ ιν Ταϊβάν», όπως
αυτά που πωλούνται μαζικά έξω από τους τόπους προσκυνημάτων, στη συνείδηση των
πιστών, ο αγιασμένος τόπος της πώλησης αναλαμβάνει να τον καθαγιάζει. Ο κόσμος
θέλει να παίρνει μαζί του ένα ενθύμιο και μαζί με αυτό κάτι από τη μαγεία του
τόπου.

Πόσο μάλλον αν είναι σκαλισμένος σε κέρατο ή σεντέφι, όπως αυτοί οι σταυροί
που σκαλίζονται από τους μοναχούς στο Άγιον Όρος.

Το σύμβολο της νίκης του φωτός στα σκοτάδια, του μαρτυρίου της θυσίας
που ακολουθείται από τη λύτρωση, το πρώτο κόσμημα – ο πολεμικός θυρεός ή και
τατουάζ σε κάποιους λαούς – είναι για τον σύγχρονο κόσμο ένα φετίχ, ικανό να
προκαλέσει το κατεστημένο. Άρα κατάλληλο να γίνει προκλητικό έργο τέχνης, όπως
στα έργα της Μπετίνα Ραμς που έβαλε γυναίκα στη θέση του Εσταυρωμένου, έργο
καταραμένου καλλιτέχνη όπως του Ρόμπερτ Μέιπλθορπ, και, εν τέλει, αξεσουάρ της
μόδας, που ξέρει να εκμεταλλεύεται όλα τα αισθήματα για να προκαλέσει την
προσοχή.

Η δεκαετία του ’90 χρησιμοποίησε κατά κόρον το σχήμα του σταυρού για να
υπογραμμίσει το σύγχρονο πνεύμα της σταύρωσης όλων των ετερόδοξων,
αποδεικνύοντας ότι όσο υπάρχουν άνθρωποι, μάρτυρες ή εξουσιαστές, υπάρχει και
ο σταυρός και θα τον φορτίζουν με κάθε λογής συμβολισμούς και δυνάμεις. Από τα
γερμανικά τεθωρακισμένα του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου έως τους σινιέ διαμαντένιους
σταυρούς.

Η επιχείρηση για την ανεύρεση του σταυρού της σταύρωσης του Χριστού μπορεί να
θεωρηθεί ως η πρώτη ανασκαφή. Την ανέλαβε το 327 μ.Χ. ο Επίσκοπος Ιεροσολύμων
Μακάριος, με εντολή της Αγίας Ελένης, μητέρας του Μεγάλου Κωνσταντίνου, ο
οποίος πιστώνεται με την πρώτη πολιτική χρήση του εμβλήματος του σταυρού στο
«Εν Τούτω Νίκα». Η πρώτη μνεία του Σταυρού του μαρτυρίου του Χριστού γίνεται
είκοσι χρόνια αργότερα, ενώ λίγο μετά, το 359, φαίνεται ότι έχει ήδη
προχωρήσει ο διαμελισμός του Τιμίου Ξύλου.

Ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος αναφέρει εκείνους που φορούσαν ψήγματα του Τιμίου
Ξύλου σε χρυσές θήκες, προγόνους του χρυσού σταυρού. Το 380 είχε ήδη
διαμορφωθεί στα Ιεροσόλυμα η λατρεία αυτού του σταυρού, που συνεχίζεται έως
τώρα – τη Μεγάλη Παρασκευή το πρωί οπότε και εκτίθεται σε προσκύνηση το Τίμιο
Ξύλο το οποίο φυλάσσεται στο σκευοφυλάκιο του Ναού της Αναστάσεως, υπό τα
άγρυπνα βλέμματα των διακόνων.

Κατά τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες τα κομματάκια του σταυρού
διαμελίζονται και ταξιδεύουν ως πατριαρχικά δώρα στη Ρώμη, ως αυτοκρατορικά
δώρα στο Πουατιέ της Γαλλίας, δώρο στη Ραντεγούντα Βασίλισσα των Φράγκων το
569 από τον Ιουστίνο ΙΙ, τη Θεοδολίνα, Βασίλισσα των Λομβαρδών σε όλη τη
διάρκεια του 7ου αιώνα. Ειδικός εορτασμός θεσπίστηκε την 14η Σεπτεμβρίου εις
μνήμην της ανάκτησης του Σταυρού από τον Ηράκλειο, όταν είχε διαρπαγεί από
τους Πέρσες κατά τη λεηλασία των Ιεροσολύμων, το 614.

Το μεγαλύτερο κομμάτι Τιμίου Ξύλου, που σώζεται σε ολόκληρο τον κόσμο,
θεωρείται ότι βρίσκεται στο Άγιον Όρος, στη Μονή Ξηροποτάμου, ενώ άλλα τεμάχια
βρίσκονται στις μονές Κωνσταμονίτου, Βατοπεδίου, Παντοκράτορος, Γρηγορίου,
Ξενοφώντος, Σίμωνος Πέτρας, στην Αναξο της Λέσβου, τη Μονή Πρέβελης – είχε
κλαπεί από τους Γερμανούς και αργότερα επιστράφηκε. Κομμάτια του Τιμίου Ξύλου
είναι σκορπισμένα και σε όλο τον δυτικό κόσμο, από τη Ρώμη ώς την Αλάσκα, τη
Γερμανία και τη Ρωσία.

«Μάχες» για την Ιερά Σινδόνη

Η μορφή του Ιησού διχάζει ακόμη και εκείνους που ορκίζονται στο όνομά Του. Και
γίνεται αφορμή για έναν, εκκεντρικό ορισμένες φορές, αγώνα «αποκρυπτογράφησης»
των ανθρώπινων χαρακτηριστικών του.

Η Ιερά Σινδόνη, το σάβανο που τύλιξε το σώμα του νεκρού Ιησού ύστερα από την
Αποκαθήλωση, ίσως κατέχει την πρώτη θέση ανάμεσα στα κειμήλια εκείνα που θα
μπορούσαν να «μιλήσουν» για Εκείνον. Οι μέχρι σήμερα αναλύσεις των σημαδιών
του κιτρινισμένου υφάσματος, που έχει μήκος 4,36 μ. και πλάτος 1,09 μ.,
«αποδεικνύουν» πως ο νεκρός είχε ύψος 1,81 μ. και βάρος 80 κιλά.

Προφυλαγμένη μέσα σε θωρακισμένη προθήκη η Ιερά Σινδόνη, η οποία φυλάσσεται
στον καθεδρικό ναό του Τορίνου, έχει αποτυπωμένα τα ίχνη ενός ανθρώπου με
εμφανή τα σημάδια από μεγάλα καρφιά στους ταρσούς και τους καρπούς και από
ακάνθινο στεφάνι στο κεφάλι. Και ενώ οι «πολέμιοι» της αυθεντικότητας της
Ιεράς Σινδόνης, βασιζόμενοι σε ραδιοχρονολόγηση με άνθρακα 14, υποστηρίζουν
ότι είναι μεσαιωνική (1260-1390), οι «υπέρμαχοι» αμφισβητούν τη μέτρηση.
Πιστεύουν ότι εξετάστηκε μεταγενέστερη προσθήκη του υφάσματος και θεωρούν πως
δεν μπορεί να είναι ακριβής λόγω υπερθέρμανσής του από αλλεπάλληλες πυρκαγιές.

Η λύση στο μυστήριο δεν δόθηκε ούτε με εξέταση DNA, του αίματος που έχει
εμποτίσει την Ιερά Σινδόνη καθώς, σύμφωνα με τους περισσότερους ερευνητές, η
ποσότητα γενετικού υλικού ήταν ελάχιστη, «υπέργηρη» και… ανεπαρκής για κλωνοποίηση!