Δρόμοι

Ένας άνδρας…

… του είδους «Homo sapiens» κάθεται μπροστά σε ένα κομπιούτερ και κοιτάζει
στην οθόνη την εικόνα του κρανίου ενός «Neanderthal». Χρειάζεται άραγε να
αμφιβάλλουμε πως πριν από 40.000 χρόνια κάποιος άλλος «Homo sapiens» κοίταζε
τους «Neanderthal» όπως τους κοιτάζει τώρα ο σημερινός; Τουλάχιστον στην
Ιβηρική και τη Μέση Ανατολή, ο «Homo sapiens» βρισκόταν σε άμεση επαφή με τους
«Neanderthal» για πέντε έως δέκα χιλιάδες χρόνια.

Η συνάντηση…

… με τον «άλλον» ήταν πάντα ένα από τα βασικά ζητήματα της φιλοσοφίας. Μα το
τι ακριβώς συνέβη εκείνα τα μακρινά χρόνια ήταν σίγουρα πολύ πιο δραματικό από
όσο φαντάζονται οι υπέρμαχοι του σύγχρονου «πολιτισμού». Γιατί, τότε, το είδος
μας συνάντησε τα μέλη ενός εντελώς διαφορετικού είδους, που οι πολιτισμικές
του διαφορές από τον «Homo sapiens» δεν ήταν τόσο μεγάλες όσο κολακευόμαστε να
πιστεύουμε. Σύμφωνα με την εφημερίδα «Φρανκφούρτερ Αλγκεμάινε», ερευνητές της
Παλαιοανθρωπολογικής Εταιρείας του Κολοράντο ανακοίνωσαν πως οι «Neanderthal»
χρησιμοποιούσαν χρωστικές ουσίες. Δεν ανακάλυψαν πάντως ακόμη κάτι που θα
μπορούσαμε να το πούμε «τέχνη» – αν και αυτή η έννοια δύσκολα μπορεί να
καθοριστεί ακόμη και για το δικό μας είδος.

Η ζωή…

… αρχίζει σαν ένα παζλ πάνω στην οθόνη του κομπιούτερ. Ο άνθρωπος που το
χειρίζεται, ένας «Homo sapiens» από το Πανεπιστήμιο της Ζυρίχης, συνθέτει από
μικρά οστάρια την αναπαράσταση ενός παιδικού κρανίου. Όσοι βλέπουν για πρώτη
φορά την εικόνα του μικρού «Neanderthal», αντιδρούν σαν να πρόκειται για ένα
πρόσωπο φιλικό, συγγενικό, που το βρίσκουν «χαριτωμένο». Το κοιτάζουν με
συμπάθεια, αλλά και αμηχανία. Ξέρουμε να διακρίνουμε τις διαφορές μεταξύ μας,
αλλά δύσκολα μπορούμε να πούμε τι μας κάνει διαφορετικούς από ένα άλλο
ανθρώπινο είδος. «Μοιάζει με το παιδί του γείτονα», λέει κάποιος. Οι
επιστήμονες της Ζυρίχης εργάζονται κυρίως με απολιθώματα παιδικών οστών. Και
όχι τυχαία. Οι περισσότεροι «Neanderthal» πέθαιναν στην παιδική ηλικία. Τα
ευρήματα επιβεβαιώνουν τα συμπεράσματα των γενετιστών, πως ο «Homo sapiens»
και ο «Neanderthal» είναι δύο διαφορετικά είδη που ο τελευταίος κοινός τους
πρόγονος έζησε πριν από 500.000 χρόνια.

Τα οστά…

… – οστά Ινδιάνων που μελέτησαν ανθρωπολόγοι στην Καλιφόρνια και το Οχάιο –
δείχνουν πως υπάρχει κάποια δόση αλήθειας στο μύθο του «ευγενικού πρωτόγονου».
Σύμφωνα με την εφημερίδα «Ουάσιγκτον Ποστ», οι κακώσεις στα κρανία τους είναι
50% περισσότερες από τη στιγμή που οι Ευρωπαίοι αποβιβάζονται στο Νέο Κόσμο.
Τους μετέδωσαν άραγε κάποιον «ιό» βίας; Οι απόψεις διίστανται. Ας επιστρέψουμε
όμως στη Ζυρίχη. Εκεί, ένα πράγμα είναι αναμφισβήτητο: οι «Neanderthal»
αφανίστηκαν. Όμως, πώς ο «Homo sapiens» τούς απομάκρυνε από το προσκήνιο της
Ιστορίας; Δεν το γνωρίζουμε με βεβαιότητα, αλλά μπορούμε να το φανταστούμε.