Διαστάσεις Η κυριαρχία του σχολίου

«Όπως έλεγε ο Γκαίτε ή κάποιος άλλος, είμαι απαισιόδοξος στις ιδέες και
αισιόδοξος στις πράξεις». Ζαν-Λυκ Γκοντάρ

Δίδυμοι Πύργοι. Οι εικόνες που μεταδίδονται δεν περιέχουν πλέον τίποτα που να μπορεί να ενοχλήσει

Ο Γκοντάρ ήθελε κατά καιρούς να γυρίσει διάφορες ταινίες στην Αμερική. Τους
«Μπόνι και Κλάιντ», για παράδειγμα, μια ταινία που είχε εγκαταλείψει ο Τρυφώ.
Η ιδέα τού ήλθε μια Παρασκευή, κι όταν οι παραγωγοί τον ρώτησαν πότε μπορούν
να αρχίσουν, τους είπε: «Τη Δευτέρα!». Εκείνοι τρομοκρατήθηκαν, και το σχέδιο
εγκαταλείφθηκε. Μια άλλη φορά αποφάσισε να προτείνει στον Ρίτσαρντ Νίξον να
παίξει τον Βασιλιά Ληρ. Του πρόσφερε μάλιστα 200.000 δολάρια για μια ημέρα
γυρισμάτων, κι εκείνος έδειξε ενδιαφέρον γιατί εκείνη την περίοδο χρειαζόταν
χρήματα. Ο Γκοντάρ ήθελε να του πάρει συνέντευξη με θέμα την εξουσία, πώς την
κερδίζεις, πώς σε τρελαίνει, πώς τη χάνεις. Την τελευταία στιγμή, όμως, ο
Dirty Dick έκανε πίσω.

Η ταινία γυρίστηκε τελικά το 1987 με άλλους πρωταγωνιστές (και τον ίδιο τον
σκηνοθέτη ως Pluggy, δηλαδή «πρωτόγονο», εκείνον που βλέπει και ακούει τις
χαμένες εικόνες), αλλά βγήκε μόλις αυτές τις ημέρες στις παρισινές αίθουσες
ύστερα από πολυετή δικαστική περιπέτεια. Στα 71 του χρόνια, καθισμένος στις
όχθες της λίμνης της Γενεύης, ο Γκοντάρ έχει έτσι την ευκαιρία να εμβαθύνει
για άλλη μια φορά στη σχέση κινηματογράφου και Ιστορίας. Ο κινηματογράφος κατά
τον 20ό αιώνα – λέει σε συνέντευξή του στη Λιμπερασιόν – ήταν η τέχνη που
επέτρεψε στις ψυχές (όπως έλεγαν στα ρωσικά μυθιστορήματα) να ζήσουν την
ιστορία τους μέσα στην Ιστορία. Δεν θα ξαναδούμε ποτέ μια τέτοια συγχώνευση,
μια τέτοια αντιστοίχηση, μια τέτοια επιθυμία για τη φαντασία και την Ιστορία
μαζί. Από αυτή την άποψη, δεν υπάρχει καμιά διαφορά ανάμεσα σε ένα απόσπασμα
από τη δίκη της Νυρεμβέργης και σε μια σκηνή του Χίτσκοκ: και τα δύο
διηγούνται αυτό που υπήρξαμε, και τα δύο είναι σινεμά.

Αυτό που θα βλέπουμε όλο και περισσότερο στον αιώνα που μπήκαμε, είναι η
υποχώρηση της ματιάς και η κυριαρχία του σχολίου. Το σχόλιο, λέει ο Γκοντάρ,
είναι η πρώτη παγκόσμια υπερδύναμη, ένα οικουμενικό οπτικό στερεότυπο.
Βουλιάζουμε κάτω από τις διακηρύξεις προθέσεων, τις διπλωματικές αναλύσεις,
τις ερμηνευτικές βιογραφίες. Το σχόλιο αποτελεί όμως ταυτόχρονα ένα εργαλείο
τρομοκράτησης και φίμωσης των θέσεων που ξεφεύγουν από την πεπατημένη. Οι
εικόνες της 11ης Σεπτεμβρίου είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα της
καρκινογόνου δύναμής του. Οτιδήποτε μπορούσε να σοκάρει, να ενοχλήσει, να
εξοργίσει, έχει συστηματικά αφαιρεθεί. Δεν υπάρχει πια ούτε ένα πτώμα, ούτε
ένα ίχνος βίας, δεν υπάρχει ούτε φωτιά ούτε αίμα, παρά μόνο το μεγαλείο των
ερειπίων. Οι Αμερικανοί δεν ανέχονται να βλέπουν τον θάνατο κατά πρόσωπο, αυτό
είναι φανερό. Αυτό δεν τους δίνει όμως το δικαίωμα να αναμορφώνουν την εικόνα.
Γιατί στο τέλος θα φτάσουμε να μη δείχνουμε τίποτα.