Ζουμ σ’ έναν έρωτα ζωής και τέχνης

Πολίτης του κόσμου, ο 91χρονος σήμερα Ζυλ Ντασσέν, είναι Αμερικανός με εβραϊκή
καταγωγή, αλλά και Έλληνας, μα πάνω απ’ όλα Άνθρωπος. Δεν δίστασε σε όλη τη
ζωή του να καταγγείλει την αδικία. Έτσι και τώρα το κάνει θεωρώντας «την
ισραηλινή μεταχείριση του παλαιστινιακού λαού απαράδεκτη, ηττοπαθή και τραγικό
λάθος», ενώ δηλώνει ότι «ζω μόνο και μόνο για να δώσω ένα μπουκέτο λουλούδια
στην πρώτη μπουλντόζα που θα σκάψει για να μπουν τα θεμέλια του νέου Μουσείου
Ακροπόλεως».

Αφορμή της συνάντησής μας μαζί του, το αφιέρωμα στο έργο του και στην αξέχαστη
Μελίνα Μερκούρη, με 13 ταινίες, που ξεκινάει τη Δευτέρα 15 Απριλίου στον
πολυχώρο πολιτισμού «Αθηναΐς», στον Βοτανικό.

Με μπαταρισμένο το δεξί του χέρι, αλλά ακμαιότατος και πάντα γλυκύτατος, με
σπινθηροβόλο βλέμμα, ο Ζυλ Ντασσέν μίλησε χθες για τις ταινίες του, τη Μελίνα,
τον σφαγιασμό του παλαιστινιακού λαού από τον στρατό του Ισραήλ, την Ελλάδα,
αλλά και για το Μουσείο Ακροπόλεως που παραδέχθηκε ότι «χάθηκαν πέντε χρόνια,
αλλά οι αρχιτέκτονες με διαβεβαίωσαν ότι θα είναι έτοιμο το 2004 κι εγώ ζω
μόνο για να δω αυτή την ημέρα»!

«Η σταδιοδρομία του Ζυλ Ντασσέν υπήρξε, θα έλεγα, εκπληκτική. Ένας
πραγματικά διεθνής σκηνοθέτης που οδηγήθηκε στην εξορία από το ”κυνήγι των
μαγισσών” της Επιτροπής Αντιαμερικανικών Ενεργειών, γύρω στις αρχές της
δεκαετίας του ’50, και κατόρθωσε να κάνει ταινίες σε χώρες σαν τις Αγγλία,
Γαλλία, Ιταλία και Ελλάδα, τόσο διαφορετικές μεταξύ τους, όπως για παράδειγμα
το ”Η νύχτα και η πόλη” και το ”Ποτέ την Κυριακή”. Ο Ντασσέν κατόρθωσε να
συνδυάσει την παραδοσιακή αφηγηματικότητα του κινηματογράφου του Χόλιγουντ με
το οπτικό στυλ των ευρωπαϊκού κινηματογράφου», είχε πει ο -φίλος του- Μάρτιν
Σκορσέζε για το αφιέρωμα του Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης στο έργο του Ζυλ Ντασσέν,
το 1993.

«Απαράδεκτο και τραγικό λάθος των Ισραηλινών»

«Θεωρώ την ισραηλινή μεταχείριση του παλαιστινιακού λαού απαράδεκτη, ηττοπαθή και τραγικό λάθος», δήλωνε χτες ο Ζυλ Ντασσέν, που δεν δίσταζε στη ζωή του να καταγγέλλει την αδικία

Ζώντας πάντα μέσα στο σήμερα και στα προβλήματα του καιρού του, ο Ζυλ Ντασσέν
ήταν έτοιμος. «Την περίμενα την ερώτηση για τα γεγονότα στην Παλαιστίνη»,
είπε. Και απάντησε ξεκάθαρα:

«Καταρχήν, επιτρέψτε μου να πω ότι πιστεύω – ειδικά λόγω της οδυνηρής ιστορίας
του εικοστού αιώνα όταν ο κόσμος εγκατέλειψε τον εβραϊκό λαό της Ευρώπης στο
Ολοκαύτωμα – πως το κράτος του Ισραήλ έχει δικαίωμα να υπάρχει. Επίσης πιστεύω
ότι υπάρχουν δυνάμεις που ενεργά είναι αντίθετες σε αυτό το δικαίωμα ύπαρξης.
Εντούτοις θεωρώ την ισραηλινή μεταχείριση του παλαιστινιακού λαού απαράδεκτη,
ηττοπαθή και τραγικό λάθος. Δημιουργούν όλο και περισσότερο μίσος και θυμό
στις καρδιές των Παλαιστινίων που θα κρατήσει για πολλές γενιές.

Επίσης πιστεύω ότι οι βομβιστικές επιθέσεις αυτοκτονίας εναντίον Ισραηλινών
πολιτών είναι απαράδεκτες και εξίσου ηττοπαθείς.

Υπήρξε ένα ισχυρό κίνημα στο Ισραήλ για ειρήνη και δικαιοσύνη απέναντι στον
παλαιστινιακό λαό με τον τίτλο ”Ειρήνη τώρα”. Οι βομβιστικές επιθέσεις
αυτοκτονίας κουρέλιασαν αυτό το κίνημα.

Πιστεύω ότι ο πρωθυπουργός Σαρόν είναι καταστροφή και για τις δύο πλευρές. Το
κίνητρό του είναι η απόλυτη κυριαρχία πάνω στον παλαιστινιακό λαό και η
κατάρρευση της ειρηνευτικής διαδικασίας.

Πιστεύω ότι η ισραηλινή επίθεση είχε, ακόμη και αν αυτό δεν δηλώθηκε,
την υποστήριξη της αμερικανικής ηγεσίας και ότι λόγω της παγκόσμιας
διαμαρτυρίας και επειδή οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδιώκουν την αραβική
υποστήριξη στις διαπραγματεύσεις τους με το Ιράκ, ο πρόεδρος Μπους αναγκάστηκε
να αλλάξει πορεία. Τώρα ζήτησε από τους είκοσι χιλιάδες Ισραηλινούς εφέδρους
να αποσυρθούν από τα παλαιστινιακά εδάφη που πρόσφατα κατέκτησαν και που
υφίστανται βίαιη επίθεση, και μάλιστα “χωρίς καθυστέρηση” – έτσι είπε. Μακάρι
να είχε πει ”Αμέσως”.

Τώρα παρακολουθούμε κάτι πρωτοφανές. Ο κ. Σαρόν αψηφά το αίτημα των Ηνωμένων
Πολιτειών, των Ηνωμένων Πολιτειών που υπήρξαν ο ισχυρότερος υποστηρικτής του
Ισραήλ. Από την άλλη μεριά, βλέπουμε τον υπουργό Εξωτερικών Πάουελ να
καθυστερεί να πάει όλες αυτές τις ημέρες στο Ισραήλ. Γιατί αυτή η καθυστέρηση;
Δίνει μόνο χρόνο να σκοτωθούν κι άλλοι άνθρωποι. Ίσως υπάρχει ωστόσο μια
αχτίδα ελπίδας. Ο κ. Μπους δήλωσε, και το ίδιο έκαναν και τα Ηνωμένα Έθνη, ότι
στηρίζει την επιστροφή στα σύνορα που υπήρχαν πριν από το 1967.

Το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να προσευχηθούμε ότι όταν ο Πάουελ θα
πάει εκεί θα κατορθώσει την άμεση κατάπαυση του πυρός και θα αποκαταστήσει τις
διαπραγματεύσεις για μια δίκαιη και διαρκή ειρήνη».

13 φιλμικά διαμάντια

Με τη Μελίνα στην Ακρόπολη, σε φωτογραφία που κυκλοφόρησε στο εξωτερικό ως καρτ ποστάλ (!) στη δεκαετία του ’60

Οι 13 ταινίες του αφιερώματος είναι επιλεγμένες από τον ίδιο τον Ντασσέν. Την
«πρεμιέρα» του αφιερώματος τη Δευτέρα στις 8 μ.μ. έχει κληθεί να τιμήσει ο
Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας κ. Κωνσταντίνος Στεφανόπουλος, ενώ ο
υπουργός Πολιτισμού κ. Ευάγγελος Βενιζέλος θα το εγκαινιάσει. Για πρώτη φορά
θα εκτεθεί στο φουαγιέ του κινηματογράφου της «Αθηναϊδος» και το έργο του
Κώστα Τσόκλη «Η Μελίνα Μήδεια».

Το αφιέρωμα αρχίζει τη Δευτέρα στις 8 μ.μ. – μόνο με προσκλήσεις -, με την
προβολή της ταινίας «Η νύχτα και η πόλη», του 1950. «Ήταν το φιλμ που με
επηρέασε περισσότερο από κάθε άλλο και ήταν το “φόντο” για τους δικούς μου
“Κακόφημους δρόμους”», έχει παραδεχθεί ο Μάρτιν Σκορσέζε. Το ίδιο φιλμ θα
κάνει άλλες δύο προβολές την Τρίτη στις 8.15 μ.μ. και 10.15 μ.μ., ώρες που θα
ισχύουν καθημερινά για όλο το αφιέρωμα μέχρι τις 25 Απριλίου.

Η «Φαίδρα» (1961) και η ταινία «Στις 10.30, ένα καλοκαιρινό βράδυ»
(1966) θα παιχθούν την Τετάρτη. Η πρώτη είναι σε σενάριο Μαργαρίτας Λυμπεράκη,
μουσική Μίκη Θεοδωράκη και με πρωταγωνιστές τούς Μελίνα Μερκούρη, Άντονι
Πέρκινς, Ραλφ Βαλόνε και τον Ζυλ Ντασσέν – είχε πρωτοξεκινήσει ως θεατρικός
ηθοποιός και σεναριογράφος, αφού μαθήτευσε για λίγο κοντά στον Χίτσκοκ. Στο
δεύτερο φιλμ, το σενάριο είναι του Ντασσέν από μυθιστόρημα της Μαργκερίτ
Ντιράς και παίζουν οι Μελίνα Μερκούρη, Ρόμι Σνάιντερ, Πίτερ Φινς, Χούλιαν
Ματέος, Ιζαμπέλ Μαρία Περέζ.

Φωτογραφίες από το προσωπικό αρχείο του Ζυλ Ντασσέν, που θα εκτεθούν από τη Δευτέρα στον πολυχώρο «Αθηναΐς»

«Η δοκιμή» (1974) και το «Τοπ Καπί» (1964) θα προβληθούν την Πέμπτη. Η
πρώτη είναι εμπνευσμένη από την εξέγερση του Πολυτεχνείου, το ’73, μέσα από
μία ελεύθερη θεατρική αναπαράσταση. Διάφορες προσωπικότητες μιλούν μπροστά
στην κάμερα για την τραγική εξέγερση των φοιτητών και την πολιτική κατάσταση
της Ελλάδας κατά τη διάρκεια της δικτατορίας, ενώ ακούγονται αποσπάσματα από
κείμενα των Σεφέρη και Ρίτσου, όπως και αγωνιστικά τραγούδια των Θεοδωράκη και
Μαρκόπουλου. Το δεύτερο είναι από το μυθιστόρημα του Ερίκ Αμπλέρ, με μουσική
του Μάνου Χατζιδάκι που πρόσφατα κυκλοφόρησε, πρώτη φορά, σε CD. Παίζουν οι
Μελίνα Μερκούρη, Πίτερ Ουστίνοφ, Μαξιμίλιαν Σελ, Ακίμ Ταμίροφ, Δέσπω
Διαμαντίδου, Τίτος Βανδής.

«Ο δήμιος των κολασμένων» (1947) με τον Μπαρτ Λάνκαστερ και μουσική Μίκλος
Ρόζα και η «Γυμνή πόλη» (1948) από διήγημα του Μάλβιν Γουόλντ, δύο από τις
καλύτερες ταινίες του, παίζονται την Παρασκευή και το Σάββατο.

«Η λεωφόρος των κλεφτών» (1948) από μυθιστόρημα του Αρμένιου Α.Ι.
Μπεζερίδη είναι συμβολικά και η πρώτη… επαφή του Ντασσέν με την Ελλάδα,
καθώς στην έναρξη της ταινίας ακούγεται το τραγούδι «μαύρη είναι η νύχτα στα
βουνά»! Μαζί με το «Ριφιφί» – βραβείο σκηνοθεσίας στο Φεστιβάλ των Καννών, το
’54 – θα προβληθούν την Κυριακή και τη Δευτέρα «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται» και
η «Κραυγή γυναικών» – 1978 και η τελευταία εμφάνιση της Μελίνας σε ταινία του
Ντασσέν και η προτελευταία δικιά του – θα παιχθούν την Τρίτη 23/4.

Το «Ποτέ την Κυριακή» και το «Υπόσχεση την αυγή» (1970) θα παιχθούν την
Τετάρτη. Και την τελευταία ημέρα του αφιερώματος, την Πέμπτη 25/4, θα
προβληθούν τα φιλμ «Υπόσχεση την αυγή» και «Στις 10.30, ένα καλοκαιρινό βράδυ».

Στις Κάννες του ’56

Το αστέρι της Μελίνας συναντήθηκε με εκείνο του Ζυλ το ’56 στις Κάννες και από
τότε ο ουρανός τους έλαμπε παντοτινά από πάθος, συντροφικότητα, Ελλάδα,
όνειρα, δικαιοσύνη. Σύντροφοι και σύμβολα «διά βίου». Η Μελίνα βρισκόταν στην
Κρουαζέτ για τη θρυλική «Στέλλα» του Μιχάλη Κακογιάννη και εκείνος για το
«Ριφιφί», φιλμ νουάρ – σταθμό στο είδος. Η συναρπαστική «ελληνική περιπέτεια»
του Ζυλ Ντασσέν αρχίζει με την κινηματογραφική διασκευή του μυθιστορήματος του
Νίκου Καζαντζάκη «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται», που γυρίστηκε στην Κρήτη το ’56,
με τον διεθνή τίτλο «Αυτός που πρέπει να πεθάνει». Ο βιωματικός έρωτάς του για
την Ελλάδα θα δώσει ανεπανάληπτους καρπούς το ’60 με το «Ποτέ την Κυριακή»,
που χαρίζει το Όσκαρ τραγουδιού στον Μάνο Χατζιδάκι και κάνει τον γύρο του κόσμου.

Σπανιότατες κόπιες

Πέντε σπανιότατες κόπιες ταινιών (όπως «Ο δήμιος των κολασμένων» με τον Μπαρτ
Λάνκαστερ, «Η νύχτα και η πόλη», η «Λεωφόρος των κλεφτών») της πρώτης
«αμερικανικής περιόδου» του Ζυλ Ντασσέν, που θεωρείται από πολλούς και η
καλύτερη, έγινε εφικτό -μετά κόπων- να έρθουν για το αφιέρωμα από την Αμερική,
με τη βοήθεια της αμερικανικής πρεσβείας στην Ελλάδα. Οι κόπιες εντοπίστηκαν
σε κινηματογραφικές λέσχες, ταινιοθήκες αμερικανικών πανεπιστημίων, ιδιωτικές
συλλογές, αλλά και στα αρχεία των στούντιο της Fox και της MGM.

INFO

Το αφιέρωμα στον Ζυλ Ντασσέν και την Μελίνα Μερκούρη πραγματοποιείται από 15
έως 25 Απριλίου στον πολυχώρο (Καστοριάς 34-36, Βοτανικός, τηλ. 010-3480.000).
Εισιτήρια: 6,45 ευρώ. Η έκθεση με φωτογραφίες από τις ταινίες του Ζυλ Ντασσέν
και τη ζωή του με τη Μελίνα θα ειναι ανοιχτή στις ώρες λειτουργίας του
πολυχώρου -από 10 π.μ. έως τα μεσάνυχτα.