ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Έργο και εικόνα

Οι πολιτικές εξελίξεις το έφεραν έτσι που αυτή η κυβέρνηση θα υποστεί δύο
απολογισμούς. Έναν στο τέλος της (αυτό γίνεται πάντα) και έναν ακόμα, επίσημο
και εις βάθος μάλιστα, στο μέσον της θητείας της (αν και οι χρόνοι από ‘δω και
μπρος θα κυλούν διαφορετικά).

Τα δύο χρόνια από την τελευταία εκλογική νίκη του ΠΑΣΟΚ πέρασαν πολύ αργά. Όχι
μόνο γιατί, με ευθύνη της αξιωματικής αντιπολίτευσης αλλά και μιας ικανής
μερίδας των μέσων ενημέρωσης, ξεκίνησε, από την πρώτη σχεδόν στιγμή, μια
πρωτοφανής υπονόμευση της θεσμικής αξιοπιστίας της κυβέρνησης (ποτέ άλλοτε δεν
έχουν ζητηθεί εκλογές τόσο κοντά στις προηγούμενες), αλλά και γιατί, με ευθύνη
αυτή τη φορά της πλειοψηφούσας παράταξης, σπανιότατα δόθηκε η εντύπωση ενός
συνεκτικού σχεδίου και μιας μακράς πνοής. Τα γεγονότα είναι εδώ και δεν
μπορούμε να τα αγνοήσουμε, παρά την αναβάπτιση του Συνεδρίου και την
«ανανέωση» εκ του ανασχηματισμού η κυβέρνηση αποπνέει έναν αέρα φθοράς, που το
κοινωνικό σώμα όχι μόνο προσλαμβάνει αλλά και ενδυναμώνει. Το πρόβλημα είναι
ότι αυτή η υπαρκτή φθορά, που δυσχεραίνει τη λήψη αποφάσεων και δηλητηριάζει
τις σχέσεις των πολιτών με τη δημοκρατία, είναι δυσανάλογα μεγάλη σε σχέση με
το έργο που έχει παραχθεί.

Ίσως θα βοηθούσε να σκεφθούμε ότι ένας πολιτικός απολογισμός δεν είναι
ισολογισμός, όπου σημασία έχει τα ελλείμματα να μην είναι περισσότερα από τα
κέρδη.

Πιστεύω ότι κανένας καλόπιστος πολίτης δεν θα διαφωνούσε – και ίσως ούτε και
τώρα διαφωνεί – ότι η καταρχήν εξυγίανση των βασικών μεγεθών μιας οικονομίας,
η ολομέτωπη αντιμετώπιση ενός δομικού και δυσεπίλυτου προβλήματος όπως είναι
το Ασφαλιστικό (ακόμα και η γενναιότητα, θα πρόσθετα, της παραδοχής ότι η
αρχική προσέγγιση ήταν λανθασμένη και της αλλαγής μεθόδου χωρίς διαφοροποίηση
ως προς τη μεταρρυθμιστική λογική), η εκτέλεση, παρά τα όποια προβλήματα, μιας
σειράς έργων υποδομής – και μάλιστα όχι μόνο στη βιτρίνα της χώρας – αποτελούν
σημαντικά και κρίσιμα για το μέλλον βήματα προς τα μπροστά.

Το κοινωνικό σώμα δεν τα κατέγραψε, στον βαθμό που θα τους άξιζε, ως τέτοια,
κυρίως επειδή πνίγηκαν μέσα σε ένα πέλαγος από παλινωδίες και δεν απέκτησαν
ποτέ τον απαραίτητο πολιτικό συμβολισμό.

Αν γινόταν το δεύτερο, θα μπορούσε πιθανότατα να αποφευχθεί το πρώτο. Αν η
κυβέρνηση μπορούσε να κοινωνήσει προς τα έξω την εικόνα μιας συνεκτικής
ομάδας, αν δεν άφηνε σημαντικά στελέχη του ίδιου της του χώρου ψυχικά
αποκομμένα, αν αρκετά μέλη της – και όχι μόνο τα πιο παλιά – δεν κυριεύονταν
από την αλαζονεία της εξουσίας, αν η αντίστασή της στα εξωθεσμικά κέντρα ήταν
παραδειγματικότερη, αν, με μια λέξη, «έπειθε» περισσότερο, τότε πιστεύω πως θα
αντιμετωπίζονταν με άλλο μάτι αρκετές υστερήσεις της.

Και πάλι η κοινωνία θα ζητούσε λιγότερη διαφθορά από τη Διοίκηση, μεγαλύτερη
διαφάνεια στην πολιτική αντιπαράθεση, αποτελεσματικότερες τομές – ιδίως στην
Υγεία και στην Παιδεία -, γοργότερους ρυθμούς στην εκτέλεση των έργων. Όμως,
ίσως, τότε να μην αγνοούσε τόσο εύκολα ότι κεντρικές πολιτικές θέσεις, όπως η
ένταξη στην ΟΝΕ και το ευρώ, δεν ήταν το τέλος αλλά η αρχή μιας πορείας προς
την πραγματική σύγκλιση, ότι η οργάνωση της Ολυμπιάδας δεν είναι πανάκεια αλλά
συλλογική πρόκληση, ότι οι απαραίτητες διαρθρωτικές αλλαγές δεν πρέπει ποτέ να
θέσουν σε διακινδύνευση την κοινωνική συνοχή, δεν είναι μόνο λογικές αλλά
πραγματικά προοδευτικές.

Το καμπανάκι στη μέση της κούρσας και η έμπρακτη εκδήλωση της διάθεσης
ανοίγματος προς την κοινωνία και τις όμορες πολιτικές δυνάμεις θα σημάνουν
άραγε ότι η κυβέρνηση θα πάψει να αδικεί τον εαυτό της;

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.