ΙΛΙΑ ΠΡΙΓΚΟΖΙΝ Ένα λιθαράκι στο… Χάος
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
6 λεπτά  |
 |
|
Ο Ίλια Πριγκοζίν γενήθηκε στη Ρωσία το 1917, λίγο πριν ξεσπάσει η Οκτωβριανή |
Έγινε 85 χρόνων φέτος ο Ίλια Πριγκοζίν. Ο ρωσικής καταγωγής νομπελίστας που
θεμελίωσε τη θεωρία του Χάους και της Πολυπλοκότητας. Ας μη νομίσει όμως
κανείς ότι πήρε την απόφαση να εγκαταλείψει την έρευνα. Η αναζήτηση του
καινούργιου είναι κίνητρο για δράση. «Θα ήθελα να ζούσα στο μέλλον», λέει στα
«ΝΕΑ» από τις Βρυξέλλες.
Εκεί, πριν από λίγες ημέρες, τον τίμησε για το έργο του η Βασιλική Ακαδημία
του Βελγίου. Δίπλα του ήταν ο καθηγητής Ιωάννης Αντωνίου, που είναι ο πιο
στενός του συνεργάτης και ο οποίος βοήθησε για την πραγματοποίηση αυτής της
συνέντευξης.
Στην Ελλάδα έχει έρθει πολλές φορές ο Πριγκοζίν. Ο θαυμασμός του για
την προσπάθεια των αρχαίων Ελλήνων να εμβαθύνουν στις διάφορες επιστήμες είναι
γνωστή. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε πως και σήμερα υποστηρίζει ότι τα
επιστημονικά ερωτήματα που έθεσαν στην αρχαιότητα ο Παρμενίδης και ο
Ηράκλειτος αναφορικά με το χάος, την αιτιότητα και τον χρόνο, εξακολουθούν να
είναι επίκαιρα. Και προχθές, στη διάρκεια της ειδικής τελετής, βρήκε την
ευκαιρία να μιλήσει με συγκινητικά λόγια για τον εναγκαλισμό του έργου του από
τον επιστημονικό κόσμο της χώρας μας.
Ο Ίλια Πριγκοζίν διαθέτει μεγάλη ευχέρεια στον λόγο του. Με την ίδια άνεση που
μιλάει για το μέλλον της Φυσικής στον 21ο αιώνα και τις πολύπλοκες συσχετίσεις
που κρύβουν μέσα τους τα φυσικά φαινόμενα, άλλο τόσο εύκολα μπορεί να μιλά για
τη φιλοσοφία και τις ανθρωπιστικές επιστήμες. Όταν ήταν φοιτητής
προβληματίστηκε για τον κλάδο που θα ακολουθούσε. Στο τέλος συνδύασε και τα
δύο.
Για τον διάσημο νομπελίστα ο 20ός αιώνας ήταν συγκλονιστικός για την
πρόοδο της επιστήμης. Δύο από τις μεγαλύτερες στιγμές ήταν η ανακάλυψη της
δομής του DNA και η κοσμική ακτινοβολία που ξεπήδησε κατά τη μεγάλη έκρηξη τη
«στιγμή» που το σύμπαν μας άρχισε να δημιουργείται. «Η ανακάλυψη της
κβάντωσης, της εκπομπής και της απορρόφησης της ακτινοβολίας που οδήγησε στη
διατύπωση της κβαντικής θεωρίας, ήταν επίσης μια ανακάλυψη εξαιρετικά
απρόσμενη».
Η κβάντωση και η κβαντική θεωρία αντλούν το όνομά τους από τη λέξη κβάντο. Η
λέξη αυτή σημαίνει τη στοιχειώδη ενέργεια της ακτινοβολίας την οποία εκπέμπουν
και απορροφούν τα άτομα και κατ’ επέκταση τα σωματίδια που αποτελούν τον
λεγόμενο μικρόκοσμο. Πάνω σε αυτό το «πάρε – δώσε» της ακτινοβολίας
δημιουργήθηκε η κβαντική θεωρία για να μας βοηθήσει να ερμηνεύσουμε τη
συμπεριφορά του μικρόκοσμου. Σήμερα η κβαντική θεωρία είναι η βάση της
ψηφιακής τεχνολογίας και το εργαλείο σχεδιασμού των υπολογιστών του μέλλοντος.
Ο Ίλια Πριγκοζίν μάς λέει ότι πολλές σπουδαίες ανακαλύψεις που έγιναν
στον 20ό αιώνα σημειώθηκαν καθυστερημένα. Γι’ αυτό δεν ευθύνονταν πάντοτε οι
επιστήμονες. «Η ανακάλυψη της κοσμικής ραδιοακτινοβολίας καθυστέρησε χωρίς
λόγο. Παρότι ο Γκαμόβ, ο Άλφερ και ο Χέρμαν προέβλεψαν αυτή την ακτινοβολία
από το 1947, η ύπαρξή της έγινε αποδεκτή μετά το 1965 όταν την ανίχνευσαν οι
Πένζιας και Γουίλσον», μας λέει και συνεχίζει: «Έχω την αίσθηση ότι η ανάλυση
των μακρομορίων με ακτίνες Χ θα μπορούσε επίσης να γίνει νωρίτερα αλλά
καθυστέρησε λόγω του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου».
Δεν υπάρχουν σήμερα Αϊνστάιν
Το… εργαλείο είναι η Θερμοδυναμική. Αυτή μας οδήγησε στη διατύπωση της
θεωρίας του Χάους. Ή, καλύτερα, μας την πρόσφερε έτοιμη ο κ. Πριγκοζίν.
Μας είπε ο ρωσικής καταγωγής νομπελίστας ότι η ύλη δεν βρίσκεται πάντα σε
τάξη. Τα μικροσκοπικά σωματίδια που την αποτελούν δεν κινούνται ούτε
συμπεριφέρονται πάντα με τον ίδιο τρόπο. Δεν μοιάζουν δηλαδή με ένα εκκρεμές
που, όση ώρα και να το κοιτάμε, το μόνο που κάνει είναι να πηγαίνει μια
αριστερά και μια δεξιά.
Η ύλη μπορεί και συμπεριφέρεται ποικιλοτρόπως, με «κανόνες» που δεν ήμασταν σε
θέση να καταλάβουμε όσο βαδίζαμε στον δρόμο που μας έδειχνε η Κλασική
Μηχανική. Ο Πριγκοζίν μάς είπε να δούμε την ύλη με άλλο μάτι.
Να φανταστούμε δηλαδή ότι όλο αυτό το πλέγμα των δυνάμεων που την αποτελούν
δεν έχει μια σταθερή συμπεριφορά.
Να φανταστούμε ότι αυτές οι δυνάμεις κρύβουν μέσα τους και έναν άλλο «εαυτό».
Ο οποίος έχει την προδιάθεση να εκδηλώνεται κάπως… αλλοπρόσαλλα όταν βρίσκει
την κατάλληλη ευκαιρία.
Δηλαδή η Θεωρία του Χάους σημαίνει κατά κάποιον τρόπο ότι δεν ισχύουν οι
φυσικοί νόμοι; Όχι, λέει ο Πριγκοζίν. Σημαίνει απλώς ότι οι φυσικοί νόμοι
εξακολουθούν να υπάρχουν, μόνο που μερικές φορές παίρνουν διαφορετική μορφή
από αυτή που γνωρίζαμε έως τώρα. Με τον τρόπο αυτό, και έχοντας κατά νου ότι ο
κόσμος μας διέπεται από τον γενικό νόμο της αυξανόμενης εντροπίας – που είναι
η πορεία προς τον θερμικό θάνατο -, μπορεί να εξηγηθούν τα φαινόμενα της ζωής
και της γένεσης του Σύμπαντος (Η Μεγάλη Έκρηξη).
Τέτοιον πλουραλισμό δεν είχε φανταστεί ο Αϊνστάιν. Αυτό όμως δεν εμποδίζει τον
Ίλια Πριγκοζίν να τον θαυμάζει. «Σήμερα βλέπουμε πολλούς προικισμένους
επιστήμονες στους διάφορους τομείς της επιστημονικής δραστηριότητας», λέει στα
«ΝΕΑ». «Δεν βλέπω όμως κάποιον του αναστήματος του Αϊνστάιν, του Πλανκ ή του
Πουανκαρέ». Η ερώτηση επεκτείνεται και στις προσωπικότητες που διαδραματίζουν
ρόλο στα παγκόσμια πολιτικά πράγματα: «Τον Νέλσονα Μαντέλα και τον Πάπα Ιωάννη
Παύλο τον Β’», απαντά.
Ο συνομιλητής μας αφιέρωσε ένα μεγάλο μέρος της ζωής του στη θερμοδυναμική.
Αυτό όμως δεν του στέρησε τη δυνατότητα να «τσαλαβουτά» και σε άλλα γνωστικά
αντικείμενα, αποκτώντας μια ευρύτερη παιδεία που δύσκολα συναντά κανείς στη
σημερινή εποχή της εξειδίκευσης. Φαίνεται όμως πως ο 85χρονος νομπελίστας έχει
έναν ανεκπλήρωτο πόθο:
«Τις λειτουργίες του εγκεφάλου, τους μηχανισμούς της συνείδησης, τη σχέση του
νου και της ύλης. Αν ήμουν τώρα φοιτητής θα ήθελα πολύ να διερευνήσω αυτά τα
πράγματα».
Υπολογισμοί χωρίς ζωή
«Έχουμε μάθει πια να ζούμε με τα κομπιούτερ. Να γράφουμε, να δουλεύουμε, να
πληροφορούμαστε, να επικοινωνούμε με άλλους ανθρώπους. Φθάσαμε ακόμη στο
σημείο να καταργήσουμε τις υπόγειες πυρηνικές δοκιμές μιας και μπορούμε να
προσομοιώσουμε μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα πυρηνικές αντιδράσεις με τη βοήθεια
υπερ-υπολογιστών».
Πόση σημασία αποδίδετε σε έναν ηλεκτρονικό υπολογιστή;
«Οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές επέκτειναν τις υπολογιστικές δυνατότητες του
ανθρώπινου νου σε ασύλληπτο βαθμό. Σήμερα έχουμε στη διάθεσή μας τα
αποτελέσματα υπολογισμών που ένας άνθρωπος μόνος του θα χρειαζόταν εκατομμύρια
χρόνια για να τους κάνει. Παρ’ όλα αυτά, υπάρχουν ελάχιστα κοινά σημεία μεταξύ
του υπολογιστή και της ανθρώπινης υπόστασης», λέει στα «ΝΕΑ» ο Ρώσος
νομπελίστας.
Για τον Ίλια Πριγκοζίν ο τρόπος που λειτουργεί ένας κομπιούτερ είναι απλός.
Εκτελεί όλες τις εντολές που υπάρχουν μέσα στα προγράμματα με τα οποία έχει
τροφοδοτηθεί. «Η ουσία όμως της ζωής», λέει, «βρίσκεται στην αβεβαιότητα της
διαρκούς αλληλεπίδρασης που έχει με το περιβάλλον. Για παράδειγμα, οι
λεπτομέρειες ενός λουλουδιού δεν είναι προκαθορισμένες από τον σπόρο».
INFO
Όσα ακολούθησαν την 11η Σεπτεμβρίου τον κάνουν επιφυλακτικό. «Αυτό που φοβάμαι
περισσότερο είναι η αναβίωση των ανισοτήτων μεταξύ των ανθρώπων και η
συνακόλουθη βία», μας λέει. «Μπορώ μόνο να ελπίζω ότι το μέλλον θα οδηγήσει σε
βαθύτερη διερεύνηση των αιτιών της τρομοκρατικής δράσης και όχι μόνο σε
πράξεις αντεκδίκησης».
Google news
