Δρόμοι

Ένα πλοίο…

… ακόμη, με χίλιους μετανάστες, έφτασε στις ιταλικές ακτές. Και άλλα πλοία,
με 50.000 μετανάστες, αναμένονται τις προσεχείς εβδομάδες. Από το βήμα της
ιταλικής Βουλής ο Μπόσι ζήτησε τη βύθισή τους. Σε τρία στρατόπεδα συγκέντρωσης
στην αυστραλιανή έρημο, χιλιάδες μετανάστες προκαλούν τα ανθρωπιστικά
αισθήματα της διεθνούς κοινότητας. Στην επιγραφή πάνω στο άγαλμα της
Ελευθερίας, οι πρώτοι μετανάστες που έφταναν στην Αμερική, αν ήξεραν γράμματα,
μπορούσαν να διαβάσουν: «Στείλτε μου τους άστεγους και τους ανεμοδαρμένους.
Σηκώνω τη δάδα μου δίπλα στη χρυσή πύλη». Μα ήταν ένα άλλο είδος
παγκοσμιοποίησης εκείνο, κάτι ολότελα διαφορετικό από το σημερινό. Σήμερα τα
λεφτά σου είναι παντού καλοδεχούμενα, μα όχι και εσύ.

Αν το χρήμα…

… δεν πηγαίνει εκεί που είναι οι άνθρωποι, είναι αναπόφευκτο οι άνθρωποι να
πάνε εκεί που είναι το χρήμα. Το πρόβλημα βέβαια δεν είναι η οικονομία αλλά η
πολιτική: το χρήμα είναι ελεύθερο να πάει παντού, αλλά όχι και οι άνθρωποι.
Αυτή η διακριτική μεταχείριση ανάμεσα στο κεφάλαιο και την εργασία ξεγυμνώνει
την υποκρισία της πολιτικής εξουσίας. Το χρήμα έχει στη διάθεσή του
κυβερνήσεις οι οποίες γκρεμίζουν κάθε φραγμό που βρίσκει στον δρόμο του, αλλά
οι μετανάστες δεν έχουν στη διάθεσή τους τίποτα. Έτσι ζούμε παντού μια
παράδοξη κατάσταση: από τη μια μεριά διατυμπανίζεται η απόλυτη πίστη στην
ελεύθερη κυκλοφορία του κεφαλαίου και από την άλλη οι κυβερνήσεις κάνουν ό,τι
περνάει από το χέρι τους για να αποτρέψουν την ελεύθερη κυκλοφορία της
εργασίας.

Ο φιλελευθερισμός…

… αναιρεί τον εαυτό του. Διαφορετικά, οι κυβερνήσεις θα έπρεπε να καταργούν
τους φραγμούς στη μετανάστευση με τον ίδιο ζήλο που καταργούν τους φραγμούς
στις κινήσεις των κεφαλαίων. Αν αυτό δεν είναι δυνατό, τότε ίσως ήρθε η ώρα να
παραδεχτούμε πως υπάρχουν ουσιώδεις λόγοι για να μπαίνουν φραγμοί και στα δύο.
Γιατί, εκεί που επαγγέλλεται πως θα μας οδηγήσει στον Παράδεισο, ο
φιλελευθερισμός μάς αφήνει στα μισά του δρόμου: από οικονομική άποψη είναι
άχρηστη η ελεύθερη κυκλοφορία του κεφαλαίου χωρίς την ελεύθερη κυκλοφορία της
εργασίας – δεν εξυπηρετεί παραγωγικές διαδικασίες αλλά κερδοσκόπους.

Οι φραγμοί…

… που έβαλε πρόσφατα η Αμερική στις εισαγωγές ευρωπαϊκού χάλυβα ξαναφέρνουν
ίσως τον οικονομικό φιλελευθερισμό στις πραγματικές του διαστάσεις: όλα είναι
ζήτημα ισχύος. Γιατί η ελευθερία του ενός τόσο περισσότερο μεγαλώνει όσο
περισσότερο καταστέλλει την ελευθερία του άλλου. Τα αισθήματα που εξέφραζε
εκείνη η επιγραφή πάνω στο άγαλμα της Ελευθερίας αντιπροσώπευαν ένα ιδανικό,
ανέφικτο όπως τα περισσότερα, αλλά πάντως πολύ πιο ευγενικό από τα σημερινά.
Θα ήταν ίσως πιο έντιμο αυτή η επιγραφή να ξαναγραφεί αλλιώς: «Στείλτε μου τις
μετοχές σας που θέλετε να ανεβούν στα ύψη και τους χρηματιστές σας που
λαχταρούν να γίνουν πάμπλουτοι. Όσο για τους υπόλοιπους, ας πάνε να πνιγούνε».