ΓΝΩΜΗ Διάλογος χωρίς «πιστοποιητικά ευρωπαϊκών φρονημάτων»

«Ο Τζωρτζ Ουάσιγκτον απευθύνεται στη Συντακτική Συνέλευση», πίνακας του Τζούνιους Μπρούτους Στερνς. Το ευρωπαϊκό ισοδύναμό της, με πρόεδρο τον Βαλερί Ζισκάρ ντ’ Εστέν, θα αντιμετωπίσει διαφορετικά προβλήματα

Η «Ευρωπαϊκή Συνέλευση», που συνέρχεται σήμερα, θα υποβάλει στην επόμενη
Διακυβερνητική προτάσεις συμβουλευτικές μεν, με πολιτικό βάρος δε. Η απόσταση
των λαών από την ιστορικά αναγκαία ενωσιακή διαδικασία είναι μεγάλη. Η
Ευρωπαϊκή Ένωση όμως χρειάζεται τη στήριξη των πολιτών και αυτό προϋποθέτει
πλήρη ενημέρωσή τους για όσα θα λέγονται, αλλά κυρίως για όσα δεν θα λέγονται
εκεί!

Αυτό που θα προκύψει θα είναι μια νέα διεθνής Συνθήκη και όχι «Σύνταγμα»,
γιατί κάτι τέτοιο θα προϋπέθετε μια συντακτική διαδικασία και όχι μια
Διακυβερνητική και πάντως θα συρρίκνωνε την κρατική ιδιότητα των κρατών-
μελών, κάτι που – ακόμη – δεν είναι ώριμο. Μπορούμε να μιλάμε για μια
«Συνταγματική» Συνθήκη κι αυτό μόνο αν ο απρόσιτος γραφειοκρατικός λόγος των
Συνθηκών εκτοπιστεί από κατανοητό συνταγματικό λόγο.

Η ατζέντα της Συνέλευσης, παρά τις κάποιες μεγαλοστομίες που ακούστηκαν, έχει
ήδη οριστεί στη Νίκαια. Εκτός από την απλοποίηση των Συνθηκών, που μόλις
ανέφερα, η ατζέντα περιλαμβάνει:

– τον ρόλο των εθνικών κοινοβουλίων στο μέλλον της Ευρώπης,

– την αξιοποίηση της Διακήρυξης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων με ένταξη στο
νομικό κείμενο.

Στα παραπάνω ασφαλώς θα προστεθούν όσα δεν έλυσε η Νίκαια για τη μορφή και τις
δομές που θα πάρει τελικά η νέα Ευρώπη.

Το μέγιστο όμως θέμα της Συνέλευσης, που αναγκαία όμως φωλιάζει στη ρίζα όλων
των ειδικών ζητημάτων, είναι η κατανομή αρμοδιοτήτων μεταξύ κρατών- μελών και
ενωσιακού κέντρου, η ισορροπία δηλαδή ανάμεσα στις εξουσίες του ευρωπαϊκού
κέντρου και σε εκείνες των κρατών-μελών.

Πρόκειται για το «πόσο πολύ κράτος» θα είναι το κράτος-μέλος και ποιος ο ρόλος
του στην ενωσιακή διαδικασία. Ο όρος «ομοσπονδία» ξαναθέτει, δεν λύνει, το
πρόβλημα. Εννοούμε «ομοσπονδιακό κράτος»; Μα τότε χάνουν την κρατική ιδιότητα
τα μέλη, εξέλιξη που κανένα κράτος-μέλος, ιδίως τα μεγάλα, δεν υποστηρίζει.
Εννοούμε «ομοσπονδία κρατών»; Μα αυτή εκφράζει θεσμικό δεσμό ασθενέστερο από
αυτόν που ήδη έχουμε επιτύχει και ακόμη λιγότερο από αυτόν που χρειαζόμαστε
και επιδιώκουμε. Οι Ευρωπαίοι πολίτες και τα κράτη είναι οι δύο ισότιμες
νομιμοποιητικές βάσεις της Ένωσης. Ζητούμενο είναι η δημοκρατικότερη και
αποτελεσματικότερη οργάνωση της διπλής νομιμοποίησης ώστε να αντιστοιχεί στην
ιστορικοπολιτική ουσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ως Ένωσης Λαών και Κρατών.

Για το πώς θα επιτυγχάνεται η ισορροπία ανάμεσα στην ιστορική ανάγκη της
ευρωπαϊκής ενότητας και στις εθνικές ευαισθησίες των κρατών υπάρχουν πολλές
εκδοχές. Δυστυχώς, στη χώρα μας επιχειρείται νόθευση του διαλόγου από πλευρές
που αξιολογούν την τύχη που θα έχει το εθνικό κράτος στην Ένωση ως έλασσον. Η
άποψή τους βεβαίως έχει ίση αξία με εκτιμήσεις που θεωρούν ότι ο ρόλος του
εθνικού κράτους για την προκοπή της ενωσιακής διαδικασίας είναι μείζον θέμα.
Όμως, κάποιοι από τους πρώτους οικειοποιούνται την αποκλειστικότητα του
φιλοευρωπαϊσμού, εκδίδουν υπέρ αυτών «πιστοποιητικά υγιών ευρωπαϊκών
φρονημάτων», και κατηγορούν τους υπολοίπους ως ευρωσκεπτικιστές. Γεγονός ηθικά
και πολιτικά τόσο απαράδεκτο όσο θα ήταν και αν οι δεύτεροι χαρακτήριζαν τους
πρώτους «ευρωδημαγωγούς». Ένας τέτοιος διάλογος όμως περιφρονεί βαρύτατα τους
πολίτες.

Δύο παραδείγματα που δείχνουν ότι η ανάδειξη προβλημάτων και πολιτικών
διακυβευμάτων αποτελεί υποχρέωση όλων όσων αγωνίζονται για την πολιτική ένωση:

α) Ο θεσμός της «ενισχυμένης συνεργασίας» επιτρέπει, υπό όρους, την Ευρώπη των
δύο ταχυτήτων. Θεσπίστηκε για την προστασία των πλούσιων χωρών από τους
«κινδύνους» της διεύρυνσης. Συνιστά άραγε αντιευρωπαϊσμό η ανησυχία μήπως η
«Ευρώπη των πολλών ταχυτήτων» οριστικοποιηθεί; Και ποια είναι η διαφορά μεταξύ
μιας αριστερής-σοσιαλιστικής στάσης και μιας δεξιάς-συντηρητικής στο θέμα;

β) Η ανάγκη του περιορισμού του veto στο Συμβούλιο για να μην ακινητοποιηθεί η
Ευρώπη των είκοσι επτά, καθιστά άραγε ευρωσκεπτικιστικό το ερώτημα, μήπως η
διατήρηση του «θεσμικού» veto είναι απαραίτητη για την υπεράσπιση των
συμφερόντων των μικρών κρατών-μελών και απλώς εξισορροπεί το «de facto» veto
που χρησιμοποιούν τα μεγάλα κράτη για ζητήματα υπαρξιακά ή ευαίσθητα για τα
κράτη-μέλη, είναι αναγκαία;

Άλλωστε το ποιο ευρωπαϊκό φρόνημα είναι ορθό δεν προκύπτει ούτε από φετφάδες
ούτε από αμπελοφιλοσοφίες. Η ιστορική εξέλιξη, συνοδευόμενη από τον δημόσιο
διάλογο, θα οδηγήσει στο εφικτό. Επιτέλους, δεν τακτοποιούμε εμπορεύματα. Τη
συμβίωση πολιτών δεκαπέντε – σήμερα – κρατών επανεξετάζουμε, για να τη
βελτιώσουμε. Οι νομοθέτες στις δημοκρατίες δεν δικαιούνται να είναι ούτε πιο
βιαστικοί ούτε πιο βραδείς από τους πολίτες.

Το έργο των Ελλήνων που μετέχουν στη Συνέλευση αλλά και, αργότερα, τις
επιλογές της κυβέρνησης στην επόμενη Διακυβερνητική στηρίζει ένας διάλογος με
ισοτιμία και αμοιβαίο σεβασμό των συνδιαλεγομένων. Γι’ αυτό λοιπόν ανένδοτη
και ανοιχτή ενημέρωση, χωρίς «πιστοποιητικά υγιών ευρωπαϊκών φρονημάτων». Για
μια Ευρώπη δίκαιη, ανθρώπινη, αποτελεσματική, δημοκρατική και αξιόπιστη, που
οι πολίτες μας θα την κάνουν δική τους, ικανή να παίξει τον ιστορικό της ρόλο.