ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Περί εναντίωσης

Όπως γίνεται με όλους τους μεγάλους, ο θάνατος του Πιέρ Μπουρντιέ έφερε στην
επιφάνεια, περισσότερο από το πρόσωπο, το έργο του. Κι εδώ το έργο ήταν πάνω
απ’ όλα μια στάση. Αντίσταση στην κοινωνική αδικία, την επιστημονική
κοινοτοπία, την πολιτική ισοπέδωση ­ με πάθος αλλά και λογισμό.

Γι’ αυτό τον λόγο η παρακαταθήκη του Μπουρντιέ δεν περιορίζεται στην ανακάλυψή
του, πριν από σαράντα χρόνια, ότι «η κοινή γνώμη δεν υπάρχει» (μόνο
κατασκευάζεται), ούτε στις πολλές άλλες ευθύβολες όσο και ριζοσπαστικές
κοινωνιολογικές του παρατηρήσεις, ούτε καν στο ότι προσέδωσε φωνή, αξιοπρέπεια
και κύρος στο κίνημα κατά της νεο-φιλελεύθερης «παγκοσμιοποίησης». Η συμβολή
του ξεπερνά τις κοινωνικές επιστήμες για να φθάσει στον κοινωνικό άνθρωπο, που
νιώθει ότι καταπιέζεται αλλά δεν ξέρει πώς ν’ αντισταθεί. Ο δρόμος, είπε, και,
κυρίως, έδειξε ο Μπουρντιέ, είναι δύσβατος, αλλά υπαρκτός: μετρήστε την αδικία
με θεσμικούς όρους, μελετήστε τον αντίπαλό σας πριν του επιτεθείτε, χτίστε την
επιχειρηματολογία και τον αγώνα σας πάνω σε κάτι θετικό και πραγματοποιήσιμο.
Η εναντίωση στα κακώς κείμενα δεν πρέπει να έχει τον τυφλό στόχο της
καταστροφής, αλλά τον ανοιχτό ορίζοντα της βελτίωσης μέσα από την άσκηση μιας
άλλης πολιτικής. Το μάθημά του δεν ισχύει μόνο για τα μεγάλα και τα παγκόσμια.
Αίφνης, η ανάγνωση αρκετών αμφιλεγόμενων γεγονότων της εσωτερικής πολιτικής
σκηνής υπό τέτοιο φως μάς βοηθά να τα επαναφέρουμε στις διαστάσεις που
δικαιούνται. Με μέτρο τη θεσμική εναντίωση δεν είναι δυνατόν να θεωρηθεί
δικαιολογημένη η απαγόρευση σε γιατρούς να ασκούν εντός των δημοσίων
νοσοκομείων το όποιο πανεπιστημιακό έργο τους, όσο κι αν έχει, με δική τους
επιλογή, διακοπεί ο επαγγελματικός τους δεσμός με αυτά τα νοσοκομεία κι όσο κι
αν είναι πολιτικά και ηθικά νομιμοποιημένη η απόφαση διαχωρισμού του Δημοσίου
από το ιδιωτικό ιατρικό λειτούργημα.

Με βάση άλλη έκφανση του ίδιου κριτηρίου εμφανίζεται, νομίζω, ως εντελώς
άστοχη η σκέψη περί αντιμετώπισης του υπαρκτού φαινομένου του κορεσμού του
κοινωνικού σώματος από τις μονοκομματικές αντιπαραθέσεις διά της επιλογής
υποψηφίων μη πολιτικών, α-πολιτικών ή εκφραζόντων άλλον αξιακό κόσμο από το
κόμμα που τους στηρίζει.

Στην πρώτη περίπτωση, για να διορθώσουμε την υγεία, γκρεμίζουμε την έρευνα.
Στη δεύτερη, για να δημιουργήσουμε ενδιαφέρον και συναίνεση, παραμερίζουμε ή
και ποδοπατούμε τα θεμέλια της ίδιας μας της πολιτικής υπόστασης. Και στις
δύο, αντί να τηρίξουμε τους κλυδωνιζόμενους θεσμούς, τους αποδυναμώνουμε
περισσότερο.

Η αντι-θεσμική αυτή λογική έφθασε, πιστεύω, στο απόγειό της με την πρόσφατη
πρωτοβουλία ομάδας βουλευτών του κυβερνώντος κόμματος για το Ασφαλιστικό.

Να ξεκαθαρίσω ότι δεν αμφισβητώ στιγμή ούτε το δικαίωμα ακηδεμόνευτης
πολιτικής παρέμβασης των βουλευτών (συνταγματικά ορθότερα: του βουλευτή), ούτε
το αντικειμενικό γεγονός της υποβάθμισης του ρόλου τους, που κάθε άλλο παρά
ανακόπηκε υπό μία κυβέρνηση που είχε υποσχεθεί συλλογικότερη και
δημοκρατικότερη λειτουργία. Όμως, στη συγκεκριμένη περίπτωση, η επιλογή ενός
τόσο φορτισμένου ζητήματος, ο αιφνιδιασμός, η απόλυτη συμβατικότητα των δήθεν
επιμέρους «προτάσεων» (τα πέντε έκτα από τις οποίες συμπεριλαμβάνονται ήδη
τόσο στο συνεδριακό όσο και στο κυβερνητικό «πακέτο») και, κυρίως, η εκδήλωση
της χειρονομίας πριν ακόμα αρχίσει και δώσει κάποια δείγματα γραφής η
συμφωνημένη από όλους επίσημη διαδικασία, φανερώνουν ότι βασικός στόχος ήταν
να φωνάξουν κάποιοι βουλευτές ότι υπάρχουν.

Δυσχεραίνοντας τα πράγματα σε ένα, ούτως ή άλλως, ακανθώδες όσο και εθνικά
κρίσιμο μέτωπο. Υπ’ αυτήν την εμπνευσμένη από τον Μπουρντιέ έννοια, η ενέργειά
τους μπορεί πράγματι να χαρακτηρισθεί, ιδίως έναντι των θεσμών, εχθρική.