«Μαμά, άφησέ με να σπουδάσω!»

Οι λέξεις μιλούν. Πάνω, η Μα Γιαν με τη μητέρα της και δεξιά το ημερολόγιό της

Ονομάζεται Μα Γιαν, είναι 14 ετών και ζει στη Βορειοδυτική Κίνα, σε μία
ημιερημική περιοχή, στην επαρχία Νινγκσιά, στο χωριό Τσανγκ Τζια Σου.
Γεννήθηκε από μία αγροτική οικογένεια Μουσουλμάνων Χούι κι έχει δύο, ακόμη,
μικρότερα αδέλφια. Οι μειονοτικές εθνότητες της Κίνας ξεφεύγουν από την
πολιτική τού ενός παιδιού ανά οικογένεια. Τα φτωχά κορίτσια, όμως, σπάνια
ξεφεύγουν από την προδιαγεγραμμένη τους μοίρα. Εγκαταλείπουν γρήγορα το
σχολείο, παντρεύονται σε πολύ νεαρή ηλικία και μοχθούν μια ολόκληρη ζωή για να
θρέψουν τα δικά τους παιδιά. Η συγκινητική ιστορία της Μα Γιαν, η μικρή της
προσωπική επανάσταση, έτσι όπως την καταγράφει η ίδια στο ημερολόγιό της,
αποτελεί την εξαίρεση που επιβεβαιώνει τον κανόνα.

«Έχουμε μία εβδομάδα διακοπές. Η μαμά μού λέει: “Παιδί μου, έχω κάτι να σου
πω. Φοβάμαι ότι είναι η τελευταία φορά που πηγαίνεις σχολείο. Ανοίγω τα μάτια
μου διάπλατα, την κοιτώ και της λέω: ‘Πώς μπορείς να λες κάτι τέτοιο; Σήμερα
δεν μπορεί να ζήσει κανείς χωρίς γνώσεις. Ακόμα και ένας αγρότης χρειάζεται
γνώσεις για να καλλιεργήσει τη γη του’. Η μαμά συνεχίζει: ‘Μαζί με τους
αδελφούς σου, είστε τρεις που πηγαίνετε σχολείο. Μόνο ο πατέρας σας δουλεύει,
μακριά. Δεν αρκεί για να καλύψει τα έξοδά σας’. Την ρωτώ: ‘Αυτό σημαίνει ότι
πρέπει να καθήσω στο σπίτι; ‘ Η μαμά λέει ναι. ‘Και οι δύο αδελφοί μου; ‘ ‘Τα
αδέλφια σου πρέπει να συνεχίσουν τις σπουδές τους’. ‘Γιατί τα αγόρια μπορούν
να σπουδάζουν και τα κορίτσια όχι; ‘ ‘Είσαι ακόμη μικρή, δεν καταλαβαίνεις.
Όταν θα μεγαλώσεις, θα καταλάβεις..

Οι γονείς της Μα Γιαν είναι αναλφάβητοι. Και εντούτοις, η ίδια είναι η
καλύτερη μαθήτρια της τάξης. «Θέλω να σπουδάσω εξαιτίας της δυστυχίας της
οικογενείας μου. Έχουμε μια πολύ δύσκολη ζωή. Αν κάνω καλές σπουδές, θα έχω
μια καλή δουλειά και θα κάνω το δεύτερο μισό της ζωής των γονιών μου
ευτυχισμένο». Όνειρα που χάνονται κάτω από το βάρος της πραγματικότητας.
«Φέτος δεν έχω πια χρήματα για να πάω σχολείο. Καλλιεργώ τη γη για να συμβάλλω
οικονομικά στις σπουδές των μικρότερων αδελφών μου. Όταν σκέφτομαι τα γέλια
που κάναμε στο σχολείο, νιώθω σαν να είμαι ακόμη εκεί. Πόσο θέλω να σπουδάσω!
Αλλά η οικογένειά μου δεν έχει χρήματα. Θέλω να σπουδάσω, μαμά, δεν θέλω να
επιστρέψω στο σπίτι. Τι ωραία που θα ήταν αν μπορούσα να μείνω για πάντα στο
σχολείο»”

Όχι ότι η ζωή στο σχολείο ήταν εύκολη. Βρίσκεται μακριά από το χωριό, στην
πρωτεύουσα της επαρχίας, η Μα Γιαν αναγκαζόταν να περπατά καθημερινά τρεις
ώρες για να φτάσει μέχρι εκεί. «Τρώμε μόνο ρύζι. Μερικά παιδιά έχουν τα
χρήματα να αγοράσουν λαχανικά, ακόμη και παγωτά. Όχι εγώ». Μια μέρα,
εξομολογείται η Μα Γιαν στο ημερολόγιό της, ζήτησε λαχανικά από μία εξαδέλφη
της που πήγαινε στο ίδιο σχολείο. Εκείνη αρνήθηκε. Τελικά, της έδωσε μία φίλη.
«Κατάλαβα ότι δεν μπορούμε να υπολογίζουμε στους συγγενείς. Αρνούνται να
βοηθήσουν και αδιαφορούν για το αν είσαι στενοχωρημένος ή όχι. Κατάλαβα
επιτέλους τη σχέση ανάμεσα στους ανθρώπους: δεν πρέπει να ξεχνάμε να
ανταποδίδουμε τη βοήθεια που δεχόμαστε από τους άλλους».

Ο γραφικός χαρακτήρας της Μα Γιαν, πυκνός, καθαρός, αποπνέει μια ωριμότητα και
μια αποφασιστικότητα που μόνον οι δοκιμασίες μπορεί να χαρίσουν σε μια κοπέλα
της ηλικίας της. Θέλω να σπουδάσω μαμά. Θέλω να επιστρέψω στο σχολείο. Η
κραυγή, αθόρυβη, βγήκε από τα βάθη της καρδιάς της και ήρθε να πάρει μορφή και
δύναμη σε ένα γράμμα. «Διάβασέ το», είπε η 14χρονη Κινεζούλα στην μητέρα της.
«Θα καταλάβεις». Εκείνη, αγράμματη καθώς ήταν, έβαλε κάποιον άλλο να της το
διαβάσει. Και κατάλαβε.

Τι μπορούσε, όμως, να κάνει;

Άνθρωποι ξεχασμένοι από το κράτος

Μα Γιαν. Κατέγραψε την προσωπική της επανά-σταση στις σελίδες ενός τετραδίου

Επεχείρησε να εξασφαλίσει ένα επίδομα από το κράτος, είχε ακούσει στην
τηλεόραση ότι υπάρχει ένα ειδικό ταμείο για τα παιδιά των χαμηλών κοινωνικών
τάξεων. Μάταια. «Λυπάμαι, δεν έχω τη δυνατότητα να σας βοηθήσω», της είπε ο
υπεύθυνος για την εκπαίδευση στην επαρχία. Συμπεριέλαβε, βέβαια, την Μα Γιαν,
στον επίσημο κατάλογο με τα παιδιά που χρειάζονται βοήθεια. Η Νινγκσιά, όμως,
όπως και πολλές άλλες επαρχίες της Κίνας, μοιάζει ξεχασμένη από το κράτος.

Η Μπάι Τζου Χουά πήγε κατόπιν να δει τους καθηγητές της κόρης της. «Η Μα Γιαν
είναι η καλύτερη μαθήτρια. Δεν πρέπει να σταματήσει. Θα καταστρέψετε το μέλλον
της». Ήταν απλώς η τελευταία επιβεβαίωση που ζητούσε. Δανείστηκε τα χρήματα
που τής έλειπαν και ανακοίνωσε στην κόρη της ότι μπορούσε να επιστρέψει στις
σπουδές της. Η ίδια έφυγε στην άλλη άκρη της επαρχίας, προκειμένου να κερδίσει
μερικά γιουάν και να ξεπληρώσει τα χρέη της. Συμμετέχει στη συγκομιδή του φα
κάι, ενός αγριοβότανου που φυτρώνει στις στέπες του Βορρά. Λείπει πολλές
ημέρες κάθε φορά, η υγεία της, που ήταν ήδη επιβαρημένη, δοκιμάζεται από την
πολύωρη, κοπιαστική εργασία.

Το πεπρωμένο

«Η μαμά δουλεύει για να είμαστε ευτυχισμένοι στο μέλλον, ελπίζει ότι δεν θα
ζήσουμε όπως εκείνη, μια ζωή τόσο σκληρή, χωρίς να καταλάβουμε τι είναι ζωή».
Η Μα Γιαν ξέρει καλά πόσα χρωστά στην μητέρα της, «στα χέρια της», όπως λέει.
Αρκεί να ρίξει μια ματιά γύρω της. Όλα τα κορίτσια του χωριού εγκατέλειψαν το
σχολείο έπειτα από τρία χρόνια, μόλις που πρόλαβαν να μάθουν να διαβάζουν και
να γράφουν. Οι οικογένειές τους τις πάντρεψαν γρήγορα καθ’ ότι είχαν ανάγκη τα
χρήματα. Στην Κίνα, την «προίκα» την πληρώνει ο γαμπρός.

«Η Μα Γιαν είναι έξυπνη και εργατική. Δεν θα καταφέρει, όμως, να ξεφύγει από
το πεπρωμένό της», είπαν πολλοί χωρικοί στους δημοσιογράφους της γαλλικής
εφημερίδας «Liberation» που βρέθηκαν τυχαία στον τόπο τους και ανέλαβαν να
μεταφέρουν την ιστορία της Μα Γιαν, το ημερολόγιο που η ίδια τους
εμπιστεύτηκε, σε ολόκληρο τον κόσμο. Η μητέρα της, όμως, τους καθησύχασε:
«Μέχρι την τελευταία μου πνοή», τους είπε, «θα αγωνίζομαι για να έχει η κόρη
μου την τύχη που δικαιούται».