Το ευρώ δεν θα εξισώσει αυτόματα τις τιμές

Μεταξύ των προσδοκώμενων επιπτώσεων της άφιξης του ευρώ σε φυσική μορφή, είναι
η μεγαλύτερη διαφάνεια στις διαφορές των λιανικών τιμών μεταξύ των κρατών της
ευρωζώνης, αλλά και η αύξηση των πιέσεων για την εξίσωσή τους. Το επιχείρημα
πίσω από αυτή την άποψη είναι απλό: Με την εξαφάνιση των εθνικών νομισμάτων
και την τιμολόγηση όλων των προϊόντων σε ευρώ, πώς είναι δυνατόν οι τιμές των
αυτοκινήτων ή του ψωμιού να διαφέρουν μεταξύ των χωρών της ευρωζώνης; Οι
πιέσεις αυτές θα προέλθουν από τη φυσική αντίδραση των καταναλωτών να
αγοράζουν προϊόντα εκεί που οι τιμές είναι χαμηλές και να πωλούν ­ ή
τουλάχιστον να μην αγοράζουν ­ σε χώρες της ευρωζώνης που οι τιμές είναι
υψηλές.

Αυτό το επιχείρημα, ωστόσο, είναι απλοϊκό, καθώς δεν χρειάζεται κάποια
ιδιαίτερη πνευματική ικανότητα προκειμένου να συγκρίνει κάποιος την τιμή ενός
αυτοκινήτου στη Γερμανία με την τιμή του ίδιου αυτοκινήτου στη Γαλλία. Όλοι
κάνουν τέτοιου είδους συγκρίσεις όταν αποφασίζουν να κάνουν διακοπές στο
εξωτερικό. Για ποιο λόγο, λοιπόν, να μην κάνουν το ίδιο και όταν ενδιαφέρονται
να αγοράσουν άλλα προϊόντα ή υπηρεσίες; Το ενδιαφέρον ερώτημα είναι το εξής:
Κατά πόσον οι διαφορές στις τιμές είναι αποτέλεσμα άγνοιας και αδράνειας και
κατά πόσον οφείλονται σε παράγοντες που είναι απίθανο να μεταβληθούν με την
άφιξη του ευρώ;

Πλούσιοι και φτωχοί

Ο Rudi Dornbusch είναι Καθηγητής Οικονομικών στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Μασαχουσέτης (ΜΙΤ) και πρώην οικονομικός σύμβουλος της Παγκόσμιας Τράπεζας και του ΔΝΤ.

Ας ξεκινήσουμε με τα στοιχεία από τις λιανικές τιμές. Ο UBS, o διεθνής
τραπεζικός όμιλος, τιμολογεί ένα συγκεκριμένο καλάθι 111 προϊόντων και
υπηρεσιών σε διάφορες πόλεις του κόσμου. Για τις ευρωπαϊκές πόλεις
διαπιστώνουμε ότι υπάρχουν τεράστιες διαφορές τιμών. Αν οι Φινλανδοί
πραγματοποιήσουν τις αγορές τους στην Ισπανία, η αγοραστική τους δύναμη μπορεί
να αυξηθεί ακόμη και κατά 50%! Έτσι, αν πραγματοποιηθεί η εξίσωση των τιμών,
οι πολίτες των πλούσιων χωρών θα επωφεληθούν, ενώ οι κάτοικοι των φτωχότερων
ευρωπαϊκών χωρών δεν θα διαπιστώσουν κάποια σημαντική μεταβολή στην αγοραστική
τους δύναμη. Αυτό, όμως, δεν πρόκειται να συμβεί. Οι διαφορές στα επίπεδα των
τιμών δεν θα αλλάξουν σημαντικά, παρά την έλευση του ευρώ.

Η έρευνα του UBS δείχνει ότι οι τιμές στη Φρανκφούρτη είναι κατά 8% υψηλότερες
σε σχέση με τις αντίστοιχες στο Βερολίνο. Οι τιμές στο Χιούστον του Τέξας
(συγκρίνουμε μια ανάλογη με την ευρωζώνη περιοχή ενιαίου νομίσματος, τις
Ηνωμένες Πολιτείες) είναι κατά 26% χαμηλότερες σε σχέση με τη Νέα Υόρκη και
οριακά χαμηλότερες σε σχέση με το Λος Άντζελες. Οι διαφορές αυτές έχουν
σημασία, καθώς δείχνουν ότι η εξίσωση των τιμών δεν συμβαίνει απλά και μόνο
λόγω της ύπαρξης ενός κοινού νομίσματος. Τι βρίσκεται, λοιπόν, πίσω από τις
διαφορές των τιμών μέσα στα όρια της ίδιας χώρας ή μεταξύ διαφορετικών χωρών;
Υπάρχουν τρεις καθοριστικοί παράγοντες.

Παράγοντες διαφορών

Οι λιανικές τιμές των προϊόντων εμφανίζουν τεράστιες διαφορές ανάμεσα στις χώρες της ευρωζώνης

Κατ’ αρχήν είναι οι πρακτικές που πλήττουν τον ανταγωνισμό. Βεβαίως, τυπικά,
ισχύει το ελεύθερο εμπόριο, αλλά πολύ συχνά υπάρχουν μεγάλα εμπόδια στα σύνορα
των χωρών ή ακόμη και μέσα στα όρια της ίδιας χώρας. Στην Αμερική, για
παράδειγμα, απαγορεύεται η ιδιωτική μεταφορά κρασιού από την Καλιφόρνια στη
Μασαχουσέτη, επειδή οι χονδρέμποροι κρασιού της Μασαχουσέτης κατάφεραν να
πετύχουν την ψήφιση ενός νόμου που προστατεύει τα τεράστια περιθώρια κέρδους
τους.

Αυτό το πρόβλημα για τους καταναλωτές, που θα μπορούσε να λυθεί εύκολα με τη
χρήση του ηλεκτρονικού εμπορίου και τις ταχυδρομικές υπηρεσίες πωλήσεων, δεν
λύνεται, καθώς συντεχνίες και κατασκευαστές πείθουν τους νομοθέτες να
προστατεύουν τα μονοπωλιακά τους συμφέροντα. Στην Ευρώπη, οι πρακτικές που
πλήττουν τον ανταγωνισμό είναι διάχυτες. Αν η Ευρώπη επιθυμεί πραγματικά να
δημιουργήσει μια ενιαία αγορά, τότε χρειάζεται πολλή δουλειά.

Ο δεύτερος παράγοντας είναι οι διαφορές στον ανταγωνισμό και το μέγεθος των
αγορών. Όσο μικρότερη είναι μια αγορά, τόσο λιγότεροι είναι οι έμποροι που
μπορούν να δραστηριοποιηθούν σε αυτήν, κερδοφόρα. Ωστόσο, όσο μικρότερος είναι
ο αριθμός των εμπόρων, τόσο χαμηλότερος είναι και ο ανταγωνισμός. Έτσι, τα
περιθώρια κέρδους αυξάνονται και οι τιμές των προϊόντων είναι υψηλότερες. Πολύ
συχνά, ο ανταγωνισμός περιορίζεται από νόμους που κατακερματίζουν τις αγορές.
Επίσης, πολύ συχνά, είναι ασύμφορο να μεταφέρεις προϊόντα από άλλες χώρες,
όπως, για παράδειγμα, να έχεις κάθε πρωί βελγικά κρουασάν στο τραπέζι σου.

Ο τρίτος παράγοντας είναι η διαμόρφωση των λιανικών τιμών. Το κρίσιμο σημείο
εδώ είναι ότι η λιανική τιμή περιλαμβάνει, όχι μόνο την τιμή των προϊόντων,
αλλά και το κόστος διάθεσής τους ­ ημερομίσθια του προσωπικού τού
καταστήματος, ενοίκιο του καταστήματος, διαφημιστικές δαπάνες, περιθώρια
κέρδους κ.λπ. Αυτά διαφέρουν σημαντικά από χώρα σε χώρα. Δεν υπάρχουν μεγάλες
διαφορές στην παραγωγικότητα μεταξύ της Φινλανδίας και της Πορτογαλίας, όταν
εξετάζουμε την πώληση καλτσών. Ωστόσο, τα ημερομίσθια διαφέρουν σημαντικά και,
κατά συνέπεια, μπορούμε να περιμένουμε χαμηλότερες λιανικές τιμές στις
φτωχότερες πόλεις και χώρες, σε σχέση με τις πλουσιότερες. Η σύγκριση της Νέας
Υόρκης με το Χιούστον στηρίζει αυτή την άποψη, όπως και η σύγκριση της Γαλλίας
με την Ελλάδα. Αυτό που ισχύει για τα ημερομίσθια, ισχύει και για το κόστος
διανομής. Τυπικά, το σύνολο της ευρωζώνης αποτελεί μια ενιαία αγορά, αλλά στην
πράξη η κατάσταση είναι διαφορετική. Υπάρχει μια διάσημη παροιμία στην
Αμερική, που λέει ότι «όλες οι πολιτικές είναι τοπικές». Το ίδιο ισχύει και
για τις τιμές. Μια έρευνα για το κόστος περιποίησης ενός σκύλου κανίς, που
πραγματοποίησε η Σχολή Κυβερνητικής στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ, στην ευρύτερη
περιοχή της Βοστώνης, αποκάλυψε διαφορές που ξεπερνούν το 100%. Πρόκειται για
έκπληξη; Όχι, βέβαια. Η περιποίηση των κατοικίδιων είναι ακριβή στις πλούσιες
περιοχές της Βοστώνης και φθηνότερη στις φτωχές περιοχές, όπως ακριβώς
συμβαίνει και με την τιμή ενός κουρέματος.

Το συμπέρασμα

Το συμπέρασμα από όλα αυτά, είναι το εξής: οι διαφορές στις τιμές θα
παραμείνουν. Το ευρώ θα κάνει ελάχιστα για τη σύγκλιση των τιμών. Με την
πάροδο του χρόνου, θα υπάρχει μια τάση για τη συμπίεση αυτών των διαφορών αλλά
αυτό δεν θα είναι αποτέλεσμα της έλευσης του ευρώ. Θα έρθει από τις Βρυξέλλες,
από την εξάπλωση του ηλεκτρονικού εμπορίου και από τη δημιουργία πανευρωπαϊκών
δικτύων διανομής. Μέχρι να γίνει αυτό, οι τιμές των προϊόντων θα διαφέρουν από
χώρα σε χώρα και από πόλη σε πόλη. Ακριβώς το ίδιο συμβαίνει και στις Ηνωμένες
Πολιτείες, οι οποίες ζουν εδώ και έναν αιώνα σε περιβάλλον ελεύθερου εμπορίου
και κοινού νομίσματος.

(c) Project Syndicate, Ιανουάριος 2002

Επιμέλεια διεθνών οικονομικών θεμάτων: Σπύρος Δημητρέλης