ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Η χρονιά του ενός

Το 2001 άφησε βαθιά παρακαταθήκη. Η ισορροπία πολέμου – ειρήνης σε πολλές
μεριές της γης κρέμεται περισσότερο από ποτέ από μια κλωστή. Ένα σχετικά νέο
αλλά καθόλου μεμονωμένο φαινόμενο «δημοκρατίας με δομική ακυβερνησία»
εξαπλώνεται ραγδαία. Η σχέση του ανθρώπου με την τεχνολογία και τη φύση
γίνεται όλο και πιο ανταγωνιστική.

Η κατάρρευση μιας χώρας σαν την Αργεντινή. Το αδιέξοδο του αίματος και του
μίσους στην Παλαιστίνη. Η έστω και ανεπαίσθητη ανακίνηση του τέλματος του
Κυπριακού. Τα προβλήματα αξιοπιστίας και νομιμοποίησης, τα πήλινα πολιτικά
πόδια της Ενωμένης Ευρώπης, που δεν μπορεί και δεν πρέπει να κρύψει η
επιτυχημένη τεχνικά μετάβαση στο ευρώ. Ο αφοπλισμός του IRA και το φως στην
άκρη του ιρλανδικού τούνελ. Η ανοιχτή, μαζική και ζωογόνα αμφισβήτηση της
νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης, από το Μεξικό ως το Πόρτο Αλέγκρε και τη
Γένοβα, περνώντας μέσα από όλο και περισσότερα γραπτά σκεπτόμενων ανθρώπων. Τα
ηθικά και ιατρικά διλήμματα, η αγωνία και η αμηχανία των κρατών μπροστά στην
αλματώδη πρόοδο της κλωνοποίησης και της ευθανασίας. Η άνοδος της ξενοφοβίας,
η διεύρυνση της τάσης λαϊκιστικής αναδίπλωσης και η υποχώρηση της κυβερνητικής
Αριστεράς ακριβώς τη στιγμή που φαινόταν να πετυχαίνει μετρήσιμα αποτελέσματα.

Οι εκλογικοί θρίαμβοι τυχοδιωκτών, φανατικών ή ψευτομοντέρνων, όπως ο
Μπερλουσκόνι, ο Σαρόν κι ο Μπλερ. Η επανεμφάνιση του φάσματος της ύφεσης και η
διάλυση του μύθου του θαυμαστού νέου ηλεκτρονικού κόσμου.

Το καθένα απ’ αυτά τα γεγονότα διέθετε την κρισιμότητα και τη δυναμική για ν’
αποτελέσει σημείο εστίασης ενός παγκόσμιου πολιτικού απολογισμού. Όχι όμως για
το 2001. Γιατί η χρονιά αυτή θα περάσει ­ πέρασε ήδη ­ στην ιστορία για ένα
μόνο γεγονός, ή μάλλον για μία μόνη ημερομηνία, που κόβει σαν μαχαιριά το πριν
από το μετά.

Το χτύπημα της 11ης Σεπτεμβρίου, οι θάνατοι τόσων αθώων, η στιγμιαία σκοτοδίνη
του κοιμισμένου αμερικανικού γίγαντα, οι αυθόρμητες ή υποκριτικές εκδηλώσεις
του υπόλοιπου κόσμου, η συγκρότηση της ανίερης Ιεράς Συμμαχίας κατά της
τρομοκρατίας, η επίθεση στο Αφγανιστάν, οι θάνατοι ακόμα περισσότερων αθώων, η
γρήγορη νίκη κατά των Ταλιμπάν (που όμως δεν ήταν αυτοί που έριξαν τους
πύργους), ο πόλεμος πληροφόρησης και παραπληροφόρησης, η εύκολη υποβάθμιση των
ατομικών δικαιωμάτων και, πάνω απ’ όλα, η μεγάλη χαίνουσα πληγή ­ «πώς φτάσαμε
ως εδώ;» ­ στην ψυχή όσων δεν θεωρούν κόσμο τους μόνο το σπίτι τους: αυτό το
δραματικά ενιαίο πλέγμα άλλαξε τον τρόπο που βλέπουμε και βιώνουμε τα
πράγματα. Σήμερα, τέσσερις μήνες μετά το ξεκίνημα της χιονοστιβάδας, εκείνο
που περισσότερο οφείλει να προκαλεί εντύπωση είναι το πόσο λίγο η παγκόσμια
τραγωδία ταρακούνησε αυτούς που κυβερνούν τις τύχες του κόσμου, πόσο ο κόσμος
μας συγκλονίστηκε αλλά δεν άλλαξε.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες συνεχίζουν να παλεύουν με την ίδια αλαζονεία με τις
ίδιες χίμαιρες, ένας μικρός σε όλα Πλανητάρχης στερέωσε τη θέση του ως εμπόρου
των εθνών, το Μεσανατολικό έγινε ακόμα πιο άλυτο, οι διεθνείς χρηματοδοτικοί
και άλλοι οργανισμοί συνεχίζουν να υπακούουν στη μόνη λογική του κέρδους, η
μισαλλοδοξία δεν υποχώρησε, οι φωνές που ζητούσαν ψυχραιμία αλλά και
αυτοκριτική έσβησαν ήδη. Γίναμε πιο φοβισμένοι αλλά όχι πιο σοφοί, πιο
υποψιασμένοι αλλά όχι πιο ανοιχτοί. Ηθικά κλονισμένη, δημοκρατικά προβληματική
και σε διαρκή πόλεμο με το φυσικό περιβάλλον της, η ανθρωπότητα έχασε κάθε
δικαιολογία για να μη βγει από το λήθαργο. Κι όσο δύσκολο είναι να ελπίσουμε
σήμερα, άλλο τόσο αδύνατο είναι να μην αλλάξουμε.