Η προτομή του Μεγαλέξανδρου

Ο καθηγητής κ. Φάνης Ι. Κακριδής γράφει για την προτομή του Μεγαλέξανδρου
στο βουνό Κερδύλιο:

«Απορώ πώς κάποιοι τα κατάφεραν να πείσουν σοβαρούς ανθρώπους και θεσμούς σαν
το υπουργείο Μακεδονίας – Θράκης και το Συμβούλιο Απόδημου Ελληνισμού, να
εγκρίνουν και να χρηματοδοτήσουν τη μετατροπή μιας πλαγιάς του βουνού Κερδύλιο
σε γιγάντια προτομή του Μεγαλέξανδρου! ­ βλ. “Ταχυδρόμος” τ. 93 (8.12.2001),
σελ. 47-50. Μόνο η 16η Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων διασώθηκε
χαρακτηρίζοντας το εγχείρημα “τερατούργημα”, που θα υποβαθμίσει αισθητικά την
περιοχή. Αλλά ποιος τους ακούει;

Διαβάζουμε ότι “η ιδέα γεννήθηκε […] με αφορμή εκφρασμένη επιθυμία του
Έλληνα στρατηλάτη προς τον αρχιτέκτονα Δεινοκράτη. Ο Μ. Αλέξανδρος επιθυμούσε
(sic) τη λάξευση της προτομής του στο όρος Άθως, ώστε να φαίνεται ότι
αναδύεται από τη θάλασσα κοιτώντας τις κτήσεις του και τον υπόλοιπο κόσμο”.
Μεγάλο λάθος: την πρωτοβουλία την είχε ένας φιλόδοξος και μεγαλοπιασμένος
αρχιτέκτονας, ο Δεινοκράτης (ή Στασικράτης ή Στησικράτης). Αυτός σκέφτηκε να
μετατρέψει τον Άθω σε άγαλμα, να παριστάνει τον Αλέξανδρο, κρατώντας στο
αριστερό χέρι μια πολιτεία, στο δεξί μια κούπα, απ’ όπου συγκεντρωμένα τα νερά
του βουνού θα χύνονταν σπονδή στη θάλασσα. Διασκέδασε ο Αλέξανδρος με την
πρόταση και την απόρριψε αμέσως λέγοντας στον Δεινοκράτη ν’ αφήσει ήσυχο το
βουνό, “αρκεί γαρ ενός βασιλέως ενυβρίσαντος είναι μνημείον”: “φτάνει ν’
αποτελεί μνημείο της ύβρης ενός βασιλιά” ­ εννοώντας βέβαια τον Ξέρξη, που
είχε ανοίξει διώρυγα για να περάσει ο στόλος του χωρίς να κινδυνέψει.

Έτσι τη διηγούνται την ιστορία, με μικρές μόνο παραλλαγές, και ο Βιτρούβιος
και ο Πλούταρχος και ο Λουκιανός και άλλοι νεότεροι συγγραφείς. Κανείς
δεν γράφει πως η ιδέα ήταν του Μεγαλέξανδρου, ούτε πως ο Μακεδόνας την έκανε
δεκτή. Αντίθετα, όλοι μαρτυρούν πως την απόρριψε, πάντα με σοβαρή
αιτιολογία. Ενδεικτικά παραθέτουμε ένα νεότερο, χαριτωμένο κείμενο του
Καισάριου Δαπόντε (1713-1784):

Ο Στησικράτης, μάστορης τον παλαιόν αιώνα

είπεν εις τον Αλέξανδρον, τον μέγαν Μακεδόνα,

τον Άθων’ ανδριάντα του να το-νε σχηματίσει·

δεν έστερξεν ο Μακεδών, το ‘χε καταφρονήσει.

“Την εκ των έργων μου εγώ θέλω αθανασίαν”,

είπε, “την πλέον υψηλήν και πλέον σεβασμίαν”.

Τώρα, αν κάποιοι νεότεροι Μακεδόνες, δημότες και απόδημοι της περιοχής,
προχωρήσουν στο κακόγουστο σχέδιο που ξεκίνησαν, να ξέρουν ότι ούτε τον
Μεγαλέξανδρο θα τιμήσουν ούτε την περιοχή τους θ’ αναδείξουν για καλό. Μιαν
αμερικανική συνήθεια θα μεταφέρουν στον τόπο μας, όπου όμως από τα πανάρχαια
χρόνια οι ανθρώπινες διαστάσεις, πολύ μικρότερες από τις διαστάσεις των ΗΠΑ,
μας υποχρεώνουν να σεβόμαστε το άγιο μέτρο και ν’ απορρίπτουμε, οι
περισσότεροι, κάθε γιγαντισμό ­ ακόμα και το γλομπόδεντρο του κ. Δημάρχου».