Ποτέ δεν θα γίνουμε όλοι ίδιοι

Με ίδια εμφάνιση, αλλά διαφορετικοί. Οι άνθρωποι δεν μπορούν ποτέ να είναι πανομοιότυποι, τονίζει ο ψυχολόγος Άνταμ Φίλιπς

Φαίνεται ταιριαστό ­ όποιο κι αν είναι το επιστημονικό αντίστοιχο της θείας
δίκης ­ που το πρώτο ζώο που κλωνοποιήθηκε επιτυχώς ήταν το πρόβατο. Σε
τελευταία ανάλυση, το πρόβατο, δεν φημίζεται για τη μοναδικότητα των
χαρακτηριστικών του. Ισχυριζόμασταν ότι τα πρόβατα, ουσιαστικά, το ένα ήταν
κλώνος του άλλου και τώρα μας θυμίζουν ότι αναπόφευκτα ­ όλα εκτός από δύο ­
είναι γενετικά διαφορετικά. Τώρα που εκείνο που λειτουργούσε κάποτε ως
λογοπαίγνιο έχει γίνει πραγματικότητα, ίσως είναι επίκαιρο να αναρωτηθούμε
γιατί το να χαρακτηρίζεις κάποιον κλώνο, δεν ήταν ποτέ κομπλιμέντο. Είναι η
κλωνοποίηση ο θάνατος ή η αποθέωση της ατομικότητας;

Εκτός των άλλων, μοιάζει με την τελική λύση στο πρόβλημα της ετερότητας. Και,
ασφαλώς, το τέλος όποιας ανάγκης ­ τουλάχιστον στη μαζική παραγωγή των ζώων ­
για τη συμμετοχή δύο φύλων στην αναπαραγωγική διαδικασία… «Η θεραπεία» της
σεξουαλικότητας και της διαφοράς.

Θα πρέπει να συνδιαλεγόμαστε με τα παιδιά για όλα τα σημαντικά επιστημονικά
θέματα γιατί δίνουν ανθρώπινη μορφή σ’ αυτά τα θέματα για μας (για εκείνα όλα
έχουν να κάνουν με τα σώματα και τις μεταξύ τους σχέσεις: με τον μπαμπά και τη
μαμά, με εμένα κι εσένα).

Ένα οκτάχρονο κοριτσάκι που παρουσίαζε φοβία σε σχέση με το σχολείο ­
εμφανίστηκε ένα χρόνο μετά τη γέννηση της αδελφής της ­ μου είπε πως όταν
μεγάλωνε επρόκειτο να κάνει «κλόδινγκ» (clothing = ντύσιμο στα αγγλικά, ενώ
cloning =κλωνοποίηση). Τη ρώτησα «Θα κάνεις ρούχα για ανθρώπους;» και απάντησε
«Όχι, όχι, ”κλόδινγκ” ­ ξέρετε, όταν όλοι φορούν την ίδια στολή, όπως η
διευθύντρια ­ το μάθαμε στη βιολογία».

Της είπα: «Αν όλοι φορούν την ίδια στολή, δεν ξεχωρίζει κανείς». Το σκέφτηκε
για λίγο και απάντησε: «Ναι, κανείς δεν ξεχωρίζει όμως όλοι είναι ασφαλείς».
Και ύστερα, «Ο δάσκαλος μας είπε πως όταν κάνεις ”κλόδινγκ” δεν χρειάζεσαι
μια μαμά και έναν μπαμπά, μόνο έναν επιστήμονα. Ένας άνθρωπος ­ σαν δίδυμα.
Όλα τα μωρά ίδια». «Αν η αδελφή σου ήταν ακριβώς ίδια με εσένα, ίσως ”εσύ”
να πήγαινες σχολείο», πρόσθεσα. «Ναι», είπε όλο απόλαυση. «Θα μπορούσα να
είμαι στο σπίτι και στο σχολείο ταυτόχρονα ­ τα πάντα».

Αυτό που αποκάλεσε «κλόδινγκ», είναι η ομοιομορφία που επέβαλε κάποιος
ισχυρός, η διευθύντρια ή ο επιστήμονας. Και αν η διαφορετικότητα ήταν αυτό που
χάθηκε με τη γέννηση της αδελφής, τότε το «κλόδινγκ» ήταν η τελευταία τιμωρία
στο δράμα ­ ένα δράμα που ξεκινά με τη σεξουαλικότητα των γονέων. Ήθελε να
κάνει «κλόδινγκ» ίσως επειδή τότε θα ήταν τουλάχιστον ο ενεργός παράγοντας όχι
το παθητικό θύμα. Η κλωνοποίηση, με άλλα λόγια, είναι η θεραπεία για τους
φόβους και τις απολαύσεις του ανταγωνισμού. Αν δυο παιδιά ήταν ίδια, θα
έπαιρναν τα ίδια πράγματα.

Από ψυχαναλυτική άποψη, η επιτυχής ψυχική κλωνοποίηση ­ το να κάνεις
ανθρώπους, και εαυτούς, όμοιους με την εικόνα που έχουμε γι’ αυτούς, αποτελεί
άρνηση της διαφοράς και της εξάρτησης, άρα και άρνηση της ανάγκης. Η τέχνη της
κλωνοποίησης του εαυτού μας ανταποκρίνεται στην ανάγκη να σταματήσει ο χρόνος,
σκοτώνοντας την επιθυμία. Κατασκευάζοντας πανομοιότυπο του εαυτού μου,
συνεχίζω να μην ανακαλύπτω κάτι άλλο.

Οι άνθρωποι δεν μπορούν ποτέ να είναι πανομοιότυποι. Ίσως αυτή η αδυσώπητη
επιθυμία για απόλυτη ομοιότητα να κρύβει μια βαθιά αμφιβολία για το αν είμαστε
ίδιοι με τα πάντα. Οι επιθυμίες μας επιστρέφουν πάντα στον τόπο του
εγκλήματος.

Ο Adam Philips είναι ψυχολόγος. Το παραπάνω απόσπασμα προέρχεται από το
βιβλίο του «Rromises: Essays on Literature and Psychoanalysis »