Δύο εφιαλτικά σενάρια για την παγκόσμια οικονομία
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
6 λεπτά  |
Το βασικό θέμα συζήτησης των οικονομολόγων σήμερα είναι η οξύτητα της
παγκόσμιας ύφεσης. Μήπως βρισκόμαστε κοντά στην ανάκαμψη; Η ανάκαμψη θα
εμφανιστεί στο δεύτερο τρίμηνο του 2002; ‘Η μήπως θα πρέπει να
προετοιμαζόμαστε για το χειρότερο σενάριο, το οποίο προβλέπει ότι το 2002 θα
είναι χρονιά οικονομικών προβλημάτων και όχι μόνο η αμερικανική, αλλά και η
ευρωπαϊκή οικονομία θα βυθιστεί σε ύφεση;
Υπάρχουν πολλοί και καλοί λόγοι να αισιοδοξούμε ότι η νομισματική και
δημοσιονομική πολιτική τελικά θα καταφέρουν να λύσουν τα προβλήματα της
οικονομίας. Πράγματι, η τρέχουσα οικονομική επιβράδυνση, κατά πάσα πιθανότητα,
θα είναι ηπιότερη της ύφεσης του 1982, η οποία ήταν η οξύτερη από τη δεκαετία
του ’30 έως σήμερα. Ωστόσο, υπάρχουν πολλοί σημαντικοί κίνδυνοι για την υγεία
της παγκόσμιας οικονομίας: η πτώση της σαουδαραβικής βασιλικής οικογένειας από
την εξουσία και η πιθανή χρηματοπιστωτική κατάρρευση της Ιαπωνίας. Και τα δύο
μπορούν να συμβούν ανά πάσα στιγμή. Και τα δύο είναι αρκετά για να προκαλέσουν
τριγμούς στην παγκόσμια ευημερία μέσω αρνητικών εξελίξεων πολύ πιο οδυνηρών
από αυτές που βιώνουμε σήμερα.
Ο πρώτος κίνδυνος
 |
|
Ο Rudi Dornbusch είναι Καθηγητής Οικονομικών στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας της |
Ας ξεκινήσουμε με το σενάριο του πετρελαίου. Σήμερα, με την παγκόσμια
οικονομία να βρίσκεται σε ύφεση, η πτώση των τιμών του πετρελαίου είναι μια
ευπρόσδεκτη εξέλιξη, η οποία λειτουργεί αντισταθμιστικά της οικονομικής
επιβράδυνσης. Η υποχώρηση των τιμών του πετρελαίου προσθέτει χρήματα στα
πορτοφόλια των καταναλωτών και μειώνει τον πληθωρισμό, κάνοντας τις κεντρικές
τράπεζες πιο πρόθυμες να μειώσουν τα επιτόκια και να κεντρίσουν τη ζήτηση. Αν
δούμε, όμως, αυτήν την εξέλιξη από την πλευρά των πετρελαιοπαραγωγών χωρών,
διαπιστώνουμε προβλήματα. Σε πρόσφατο τεύχος του περιοδικού «New Yorker», ο
Σέιμουρ Χερς έδειξε με στοιχεία ότι η πολιτική ισχύς της βασιλικής οικογένειας
της Σαουδικής Αραβίας ψαλιδίζεται. Η οικογένεια έχει απολέσει την υποστήριξη
της συντηρητικής ισλαμικής κοινότητας και από ορισμένους κληρικούς της χώρας
έχει χαρακτηριστεί ακόμη και ως άπιστη. Αν δεν είχε τον ρόλο του προστάτη της
Μέκκας και της Μεδίνας, ο οίκος των Σαούντ θα φαινόταν μόνο κάτι περισσότερο
από μια βασιλική οικογένεια με 5.000 πρίγκιπες, οι περισσότεροι από τους
οποίους περνούν τη ζωή τους διασκεδάζοντας.
Ο Τζορτζ Πέρι, του Ινστιτούτου Μπρούκινς, έχει αναπτύξει πολλά σενάρια, τα
οποία προβλέπουν τις επιδράσεις μιας σημαντικής συρρίκνωσης της πετρελαϊκής
προσφοράς. Αυτά τα σενάρια προβλέπουν από τη διακοπή της προσφοράς πετρελαίου
έως και τη μεγάλης διάρκειας μείωσή της. Με καθαρά οικονομικά στοιχεία και
χωρίς καμία διάθεση δραματοποίησης, τα σενάρια καταλήγουν στην εκτίμηση ότι
μια μείωση της παγκόσμιας ημερήσιας προσφοράς πετρελαίου κατά ένα εκατομμύριο
βαρέλια θα αυξήσει την τιμή του μαύρου χρυσού στα 32 δολάρια ανά βαρέλι. Στην
περίπτωση που η παγκόσμια ημερήσια παραγωγή συρρικνωθεί κατά 7,5 εκατομμύρια
βαρέλια μια μείωση ίση με το 10% της παγκόσμιας ημερήσιας παραγωγής , η
τιμή του βαρελιού θα εκτοξευθεί στα 161 δολάρια ανά βαρέλι. Μια αύξηση της
τιμής του πετρελαίου θα προκαλέσει την οξύτερη ύφεση των τελευταίων πενήντα
χρόνων. Παρά το γεγονός ότι θα υπάρξουν γεωπολιτικές εξελίξεις και
αντιδράσεις, ο κόσμος θα αντιμετωπίζει προβλήματα για πολλά χρόνια, ακόμη και
αν η προσφορά πετρελαίου αποκατασταθεί.
Ο δεύτερος κίνδυνος
Ο δεύτερος μεγάλος κίνδυνος είναι η απειλή της χρηματοπιστωτικής κατάρρευσης
της Ιαπωνίας. Αυτό, επίσης, μπορεί να συμβεί ανά πάσα στιγμή ή μπορεί να
συμβεί έπειτα από μερικά χρόνια. Δύο είναι οι βασικοί παράγοντες που μπορούν
να οδηγήσουν σε αυτή την αρνητική εξέλιξη: μια οικονομία που αρνείται
πεισματικά να ανακάμψει (με κανέναν, εντός και εκτός της Ιαπωνίας, να γνωρίζει
πώς θα ανακάμψει η οικονομία) και μια προβληματική χρηματοπιστωτική υποδομή.
Όχι μόνο οι ιαπωνικές τράπεζες αντιμετωπίζουν μεγάλα προβλήματα, αλλά και οι
ασφαλιστικές εταιρείες, οι εταιρείες λιανικών πωλήσεων και άλλοι κλάδοι του
ιδιωτικού τομέα μετά βίας καταφέρνουν να επιβιώνουν.
Το σημαντικότερο απ’ όλα είναι ότι η ιαπωνική κυβέρνηση έχει χρεοκοπήσει. Το
χρέος της είναι μεγαλύτερο από αυτό των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ευρώπης, οι
οποίες έχουν κατά πολύ μεγαλύτερες οικονομίες από την ιαπωνική.
Ένας ασφαλής τρόπος μείωσης του χρέους είναι η ανάπτυξη της οικονομίας.
Ωστόσο, η ιαπωνική οικονομία εξακολουθεί να συρρικνώνεται. Τα οικονομικά της
Ιαπωνίας θα εξακολουθήσουν να παραμένουν σταθερά όσο τα ιαπωνικά νοικοκυριά
συντηρούν το στάτους κβο μέσω της διατήρησης στα χαρτοφυλάκιά τους των
ιαπωνικών κρατικών ομολόγων ή μέσω της αγοράς ακόμη περισσότερων, λόγω της
εσφαλμένης πεποίθησής τους ότι παραμένουν αποδοτικές επενδυτικές τοποθετήσεις.
Έχοντας δει τις επενδύσεις τους σε μετοχές να μηδενίζονται, λόγω της έκρηξης
της χρηματιστηριακής φούσκας πριν από δέκα χρόνια, δεν πρέπει να προκαλεί σε
κανέναν έκπληξη το γεγονός ότι οι Ιάπωνες βλέπουν τα κρατικά ομόλογα ως το
τελευταίο ασφαλές καταφύγιό τους. Αυτό είναι επικίνδυνο. Κάποια ημέρα θα
εκδηλωθεί μια «απεργία» των πιστωτών. Οι επενδυτές θα αποχωρήσουν μαζικά προς
τα ξένα ομόλογα, όπως συμβαίνει όταν καταρρέει μια αναδυόμενη αγορά. Αυτό θα
οδηγήσει στην κατάρρευση του γιεν. Όταν ένα νόμισμα καταρρέει με αυτόν τον
τρόπο, η χώρα οδηγείται σε χρεοκοπία, η εμπιστοσύνη εξανεμίζεται και η
κατανάλωση μειώνεται κατακόρυφα. Μέσα σε μια νύχτα η ιαπωνική οικονομία μπορεί
να οδηγήσει σε μια μεγάλη οικονομική κρίση.
Αλυσιδωτές αντιδράσεις
Αν η Ιαπωνία καταρρεύσει, το ίδιο θα συμβεί και σε πολλές ασιατικές
οικονομίες. Αντί η κρίση να εκτονωθεί στην Ιαπωνία, το οικονομικό σοκ θα
εξαπλωθεί σαν χείμαρρος, όπως συνέβη και με την κατάρρευση του χρηματιστηρίου
της Νέας Υόρκης, το 1929. Οι αντιδράσεις των ιθυνόντων της οικονομικής
πολιτικής μπορεί στις μέρες μας να είναι καλύτερες από αυτές της περιόδου της
μεγάλης οικονομικής κρίσης του Μεσοπολέμου για παράδειγμα, γνωρίζουμε ότι
δεν πρέπει να ξεκινήσουμε έναν εμπορικό πόλεμο με την Ιαπωνία στην περίπτωση
που καταρρεύσει το γιεν. Ωστόσο, κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει πόσο μεγάλη σε
διάρκεια και πόσο οδυνηρή μπορεί να είναι η διαδικασία οικονομικής διόρθωσης.
Μια αχτίδα αισιοδοξίας μπορεί να φανεί στην περίπτωση που στη Σαουδική Αραβία
αποκατασταθεί μια σταθερή κυβέρνηση ή στην περίπτωση που μια πληθωριστική
οικονομική στρατηγική καταφέρει να σώσει την ιαπωνική οικονομία από την
καταστροφή την τελευταία στιγμή. Ωστόσο, είναι στη φύση της οικονομίας να
οδηγείται σε κατάρρευση, όταν η φθορά έχει προχωρήσει σε μεγάλο βαθμό. Η
προσπάθεια αντιμετώπισης της φθοράς πολύ συχνά οδηγεί στην κατάρρευση. Αυτό,
άλλωστε, συνέβη με τις μεταρρυθμίσεις του Γκορμπατσώφ στη Σοβιετική Ένωση.
Οι προφήτες της καταστροφής μιλούν για τους πολιτικούς κινδύνους στη Μέση
Ανατολή και τους οικονομικούς κινδύνους στην Ιαπωνία. Τίποτε από τα δύο δεν
έχει ακόμη συμβεί. Ωστόσο, ακόμη και ο πιο αισιόδοξος παρατηρητής πρέπει τώρα
να παραδεχθεί ότι αυτά τα σκοτεινά σενάρια κινούνται προς την κατεύθυνση της
πραγματοποίησης και ότι δεν υπάρχει κάποια καλή στρατηγική πρόληψης. Ούτε μια
παρέμβαση της Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου ούτε ένας Πόλεμος στον Κόλπο θα
είναι αρκετά για να σώσουν την κατάσταση, αν ένα από αυτά τα σενάρια κινηθεί
από τη φαντασία στην πραγματικότητα.
(c) Project Syndicate, Νοέμβριος 2001
Επιμέλεια διεθνών οικονομικών θεμάτων: Σπύρος Δημητρέλης
Google news
