Η κρίση στις αερομεταφορές θα φέρει συγχωνεύσεις

Την περασμένη εβδομάδα συνετρίβη ένας γίγαντας. Ο ελβετικός αερομεταφορέας
Σουισαίρ, κάποτε το συνώνυμο της ελβετικής οικονομικής ισχύος, της απόλυτης
ποιότητας στο αεροπορικό ταξίδι και της ακρίβειας στην πραγματοποίηση των
πτήσεων, οδηγήθηκε σε οικονομικό αδιέξοδο. Η οικονομική της κατάσταση ήταν
τόσο κακή, που δεν μπόρεσε να αντέξει τους κραδασμούς που προκάλεσε η
τρομοκρατική επίθεση στις Ηνωμένες Πολιτείες – δηλαδή τη μείωση της επιβατικής
κίνησης στις αερομεταφορές.

Την περασμένη Δευτέρα η εταιρεία, σε συνεργασία με τους ελβετικούς τραπεζικούς
ομίλους UBS και Κρεντί Σουις, αποφάσισε να εφαρμόσει ένα δραστικό σχέδιο
περικοπών των λειτουργιών και των δαπανών της, με ουσιαστικό στόχο τη διάσωση
του εμπορικού σήματος Swissair. Η εταιρεία αποφάσισε να μεταβιβάσει το 75% των
πτήσεών της στην υγιή θυγατρική της επιχείρηση Κροσαίρ – της οποίας διαθέτει
το 70% – και στη συνέχεια να την πουλήσει στις δύο τράπεζες έναντι περίπου 230
εκατομμυρίων ελβετικών φράγκων (περίπου 53 δισεκατομμυρίων δραχμών). Την
επόμενη ημέρα τα αεροσκάφη της εταιρείας καθηλώθηκαν στο έδαφος, καθώς δεν
υπήρχαν χρήματα ούτε για την αγορά καυσίμων!

Το βήμα

Η κατάρρευση της Σουισαίρ αποτελεί, σύμφωνα με τους αναλυτές, ένα ακόμη βήμα
προς την κατεύθυνση της συγκέντρωσης της παγκόσμιας βιομηχανίας αερομεταφορών.
Το μεγάλο βήμα έγινε, ωστόσο, με την κρίση που ξέσπασε στις αεροπορικές
εταιρείες μετά το τρομοκρατικό χτύπημα στις Ηνωμένες Πολιτείες. Υπολογίζεται
ότι, μόνο από την αμερικανική βιομηχανία αερομεταφορών, θα χαθούν λόγω της
κρίσης περίπου 100.000 θέσεις εργασίας. Η κρίση αυτή εκτιμάται ότι θα
προκαλέσει και κάτι ακόμη. Την κατάργηση του κανόνα που ίσχυσε για πολλές
δεκαετίες στις παγκόσμιες αερομεταφορές: κάθε χώρα χρειάζεται έναν εθνικό
αερομεταφορέα που θα φέρει τη σημαία της. Με τον βελγικό αερομεταφορέα, την
Σαμπένα – θυγατρική εταιρεία της Σουισαίρ – να βρίσκεται στα πρόθυρα της
κατάρρευσης, κανείς δεν πρέπει να εκπλαγεί αν η Ελβετία και το Βέλγιο δουν τις
σημαίες τους να κατεβαίνουν από τα αεροσκάφη. Αν συμβεί αυτό, τότε θα ανοίξει
ο δρόμος για διασυνοριακές εξαγορές στον κλάδο των αερομεταφορών.

«Πιστεύω ότι η κρίση των αεροπορικών εταιρειών θα αναγκάσει τις κυβερνήσεις να
επανεξετάσουν τη στάση τους όσον αφορά την εθνικότητα και τους περιορισμούς
των διασυνοριακών εξαγορών στις αερομεταφορές», τόνισε μιλώντας στο διεθνές
ειδησεογραφικό πρακτορείο Ρώυτερς ο Ντάμιεν Χορθ, αναλυτής της διεθνούς
επενδυτικής τράπεζας ΑΒΝ AMRO, αναφερόμενος στις διμερείς κρατικές συμφωνίες
που διατηρούν κατακερματισμένη την παγκόσμια αγορά αερομεταφορών.

Η Σουισαίρ έχασε τα φτερά της λόγω της καταστροφικής επεκτατικής της
στρατηγικής. Η βιομηχανία αερομεταφορών, υπό το βάρος του υπερβολικού
ανταγωνισμού μεταξύ των πολυάριθμων αεροπορικών εταιρειών, αναζητούσε μια λύση
προς την κατεύθυνση της συγκέντρωσης για πολλές δεκαετίες. Μέχρι τώρα, οι
μεγαλύτερες αεροπορικές εταιρείες στις περισσότερες χώρες, αν και αδυνατούσαν
να πραγματοποιήσουν κέρδη, δεν συζητούσαν το ενδεχόμενο συγχώνευσής τους.
Τώρα, ακόμη και η βελγική κυβέρνηση, ίσως πιο ευαίσθητη στην απώλεια θέσεων
εργασίας σε σχέση με την εθνική της περηφάνια, φαίνεται να έχει χάσει την
υπομονή της με την Σαμπένα, η οποία από το 1958 έχει πραγματοποιήσει κέρδη
μόνο δύο χρονιές. Η Σαμπένα πρόκειται να λάβει μια νέα δόση κρατικής
επιχορήγησης και η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι δεν θα υπάρξει άλλη στο μέλλον.
Άλλωστε και η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει απαγορεύσει τις κρατικές ενισχύσεις στις
επιχειρήσεις, αφού νοθεύουν τον ανταγωνισμό.

Όνειρα συγκέντρωσης

Στα όνειρά τους, οι αναλυτές της παγκόσμιας βιομηχανίας αερομεταφορών βλέπουν
τις κυβερνήσεις και τους ψηφοφόρους στις ευρωπαϊκές χώρες να αποφασίζουν ότι
μπορούν να ζήσουν χωρίς μια εταιρεία την οποία θα θεωρούν εθνικό αερομεταφορέα
– μια κληρονομιά από την εποχή που κάθε χώρα επέτρεπε την ύπαρξη μόνο μιας
διεθνούς αεροπορικής εταιρείας. Αν αυτή η αεροπορική εταιρεία δεν γίνεται
πλέον αντιληπτή ως εθνικό σύμβολο, τότε πολύ εύκολα θα μπορεί να εξαγοραστεί
πλήρως από μια άλλη, ξένη αεροπορική εταιρεία.

Στην πραγματικότητα, οι αναλυτές πιστεύουν ότι η κατάρρευση της Σουισαίρ και
της Σαμπένα θα είναι ένα βήμα προς αυτή την κατεύθυνση. «Είναι ένα θετικό
ξεκίνημα αλλά δεν είμαι πεπεισμένος ότι το επόμενο βήμα θα είναι η πορεία
συγκέντρωσης που απαιτείται», λέει ο Κρις Πάλτριτζ, αναλυτής της διεθνούς
επενδυτικής τράπεζας Ντόιτσε Μπανκ. Θα χρειαστούν μεγαλύτερες πιέσεις. Ένας
λόγος είναι ότι μόνο η προθυμία που θα δείξουν οι κυβερνήσεις δεν επαρκεί για
να επιτρέψει τη συγκέντρωση. Οι διασυνοριακές εξαγορές διεθνών αεροπορικών
εταιρειών είναι, σε γενικές γραμμές, αδύνατες, λόγω των κανονισμών που
επιτρέπουν την κατανομή των δικαιωμάτων παροχής αεροπορικών υπηρεσιών σε
εθνική βάση.

Έτσι όταν η βρετανική Μπρίτις Αίργουεης διαπραγματεύθηκε πέρυσι την εξαγορά
της ολλανδικής KLM, το αγκάθι για την ολοκλήρωση της συμφωνίας ήταν ότι η νέα
εταιρεία που θα προέκυπτε από τη συγχώνευσή τους δεν θα είχε τα δικαιώματα που
είχε εξασφαλίσει για την KLM η ολλανδική κυβέρνηση σε διαπραγματεύσεις με
άλλες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις. Οι αναλυτές δεν πιστεύουν ότι οι κυβερνήσεις θα
σπεύσουν να επαναδιαπραγματευθούν αυτές τις συμφωνίες, αν και ο Χορθ της ΑΒΝ
AMRO πιστεύει ότι τουλάχιστον θα συνειδητοποιήσουν ότι πρέπει να
επανεξετασθούν. Το Βέλγιο είχε σχεδιάσει να επαναδιαπραγματευθεί τις συμφωνίες
όταν η Σουϊσαίρ επρόκειτο πέρυσι να πάρει την πλειοψηφία της Σαμπένα. Αλλά η
βελγική κυβέρνηση είχε έναν επιπλέον λόγο για να υποχωρήσει σε αυτό το σημείο:
Ήταν η πωλήτρια της Σαμπένα.

Διευκόλυνση

Ωστόσο, ακόμη και η πτώση μιας «εθνικής» αεροπορικής εταιρείας, και όχι κατ’
ανάγκην η εξαφάνισή της, μπορεί να διευκολύνει την πορεία συγκέντρωσης στην
παγκόσμια και κυρίως στην ευρωπαϊκή βιομηχανία αερομεταφορών. Το εμπορικό σήμα
Σουισαίρ, κατά πάσα πιθανότητα θα επιβιώσει, ως κλάδος μιας μικρότερης
αεροπορικής εταιρείας που θα διευθύνεται από την Κροσαίρ. Αντίστοιχα, οι
λειτουργίες της Σαμπένα μπορεί να συρρικνωθούν σε σημείο που να εκτελεί μόνο
μικρής διάρκειας πτήσεις στη Δυτική Ευρώπη. Ο ρόλος των μικρών αεροπορικών
εταιρειών θα αλλάξει. Η συρρίκνωση μεγάλων αεροπορικών εταιρειών θα αφήσει
περιθώρια κάλυψης του κενού από μεγάλες εταιρείες. Έτσι, μπορεί να έχουμε
συγκέντρωση χωρίς να πραγματοποιηθούν εξαγορές και συγχωνεύσεις.

Επιμέλεια διεθνών οικονομικών θεμάτων: Σπύρος Δημητρέλης