Αδύναμη η άμυνα στην ύφεση

Ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας κ. Γιάννος Παπαντωνίου αισθάνθηκε την ανάγκη να
επανέλθει στο θέμα της άμυνας της ελληνικής οικονομίας απέναντι στην ύφεση,
μία μόλις ημέρα μετά τη διεξοδική αναφορά του στο ίδιο θέμα, κατά την
παρουσίαση του προϋπολογισμού του 2002.

Ο λόγος ήταν ότι η κυβέρνηση είχε, στο μεταξύ, δεχθεί ισχυρές βολές, όχι μόνο
από την αντιπολίτευση αλλά και από τα συνδικάτα, για τις αντιλαϊκές πολιτικές
και τα “ένοχα μυστικά” που κρύβει ο προϋπολογισμός.

Απάντησε, λοιπόν, ο αρμόδιος υπουργός, λέγοντας ότι η αυστηρή δημοσιονομική
πολιτική αυτού του προϋπολογισμού είναι το πρώτο όπλο που έχει η κυβέρνηση για
να απαντήσει στην ύφεση. Πρόσθεσε, μάλιστα, ότι υπάρχουν και άλλα δύο όπλα,
που είναι οι επενδύσεις του Γ´ Κοινοτικού Πλαισίου Στήριξης, καθώς και οι
διαρθρωτικές αλλαγές. Έτσι, η δύναμη αντίστασης της ελληνικής οικονομίας,
είπε, είναι ισχυρή. Το κακό είναι ότι, την ίδια ώρα που παρουσίαζε τα όπλα
αυτά ο κ. Παπαντωνίου, άλλες εξελίξεις τα αναιρούσαν ή τουλάχιστον περιόριζαν
την εμβέλειά τους.

Ο υπουργός Εμπορικής Ναυτιλίας, κ. Χρ. Παπουτσής, αίφνης, «πάγωνε» με δήλωσή
του την ιδιωτικοποίηση του Οργανισμού Λιμένος Πειραιώς, λόγω των αντιδράσεων
των Ομοσπονδιών Υπαλλήλων Λιμένων Ελλάδος και Φορτοεκφορτωτών Ελλάδος. Να πώς
αρχίζει να ξηλώνεται το σχέδιο για την ολοκλήρωση της “πρώτης γενιάς”των
διαρθρωτικών αλλαγών, όπως ονομάσθηκαν οι ιδιωτικοποιήσεις και οι νόμοι για το
άνοιγμα των αγορών ενέργειας και τηλεπικοινωνιών.

Αλλά και οι άλλες ιδιωτικοποιήσεις, στις οποίες αναφέρθηκε ο κ. Παπαντωνίου,
λέγοντας ότι δεν βλέπει κανέναν λόγο ανησυχίας, ίσως να μην αποδειχθούν τόσο
εύκολες. Η περίπτωση της ΔΕΗ προβληματίζει, ασφαλώς, σοβαρά την κυβέρνηση και
τον αρμόδιο υπουργό κ. Νίκο Χριστοδουλάκη, αφού δεν είναι διόλου εύκολο να
εξασφαλίσει από το Χρηματιστήριο τα 150 η 200 δισ. δρχ. που θα χρειασθεί για
να διαθέσει με δημόσια εγγραφή ένα αξιοπρεπές ποσοστό της εταιρείας. Γι’ αυτό
και κυκλοφορούν διάφορες φήμες περί εναλλακτικών σεναρίων ιδιωτικοποίησης της
εταιρείας, ώστε να μη ναυαγήσει το μείζον αυτό σχέδιο στο μέτωπο των
διαρθρωτικών αλλαγών, που έχει ούτως ή άλλως καθυστερήσει σε σχέση με το
αρχικό χρονοδιάγραμμα. Όσο για την Ολυμπιακή, είναι αστείο να υποστηρίζεται
ότι η ύφεση δεν σκιάζει το μέλλον της, όταν ο αεροπορικός τομέας υποφέρει
διεθνώς και χρεοκοπεί μια εταιρεία του μεγέθους και του κύρους της Swissair.

Οι επενδύσεις του Γ´ ΚΠΣ

Το άλλο όπλο κατά της ύφεσης, οι επενδύσεις του Γ´ Κοινοτικού Πλαισίου
Στήριξης, δείχνει επίσης άκρως επισφαλές, όπως προκύπτει από τις επαφές που
είχε εδώ χθες ο αρμόδιος Επίτροπος κ. Μ. Μπαρνιέ. Το ίδιο συμπέρασμα, άλλωστε,
προκύπτει και από τη συζήτηση που έγινε στην Επιτροπή Οικονομικής και
Κοινωνικής Πολιτικής για επίσπευση των διαδικασιών υλοποίησης του Γ´ ΚΠΣ,
την Τρίτη. Το γεγονός ότι οι νέοι θεσμοί, όπως οι αρχές διαχείρισης, άργησαν
να ξεκινήσουν το έργο τους και ακόμη δεν έχουν πλήρως στελεχωθεί, χωρίς να
είναι απαραιτήτως ευθύνη της κυβέρνησης, ρίχνει πίσω τον ρυθμό εκτέλεσης του
προγράμματος. Μπορεί να έχουν προεγκριθεί και να έχει ξεκινήσει η υλοποίηση
του 25% των προγραμμάτων, όπως είπε ο κ. Παπαντωνίου, αλλά χρειάζεται να
προχωρήσουμε και στο επόμενο στάδιο των οριστικών εγκρίσεων για να αρχίσει να
ρέει το κοινοτικό χρήμα. Και μάλιστα, οι εγκρίσεις αυτές πρέπει να περάσουν
όχι μόνο από τις διαχειριστικές αρχές αλλά και από την Κομισιόν, μέσα στους
τρεις μήνες που υπολείπονται. Προς το παρόν, έχουν εισρεύσει μόνον οι
προκαταβολές, κάπου 550 δισ. δρχ., ενώ αναμένονται άλλα 650 δισ. για να
πιαστούν οι στόχοι.

Το χειρότερο, σε σχέση με το ΚΠΣ, είναι ότι αυξάνεται ο κίνδυνος να μη γίνουν
σωστά τα έργα. Με την πολιτική πίεση να πέσει χρήμα στην αγορά, πώς θα
μπορούσε, για παράδειγμα, ο αρμόδιος υφυπουργός Εθνικής Οικονομίας κ. Χρ.
Πάχτας να πραγματοποιήσει την απειλή του και να μη δώσει έργα του Γ´ ΚΠΣ
σε φορείς οι οποίοι δεν έχουν εκτελέσει σωστά έργα του Β´ ΚΠΣ. Αν, όμως,
υποκύψει, πώς θα μπορέσει αργότερα να απολογηθεί στις ελεγκτικές αρχές της
Κομισιόν για παρατυπίες που σίγουρα θα γίνουν; Άλλωστε, αν το χρήμα πέσει
οπουδήποτε και όχι εκεί που πρέπει, το αναπτυξιακό αποτέλεσμα θα είναι ανάλογο
και, άρα, ο βασικός στόχος δεν θα έχει επιτευχθεί. Γεγονός είναι ότι τα ίδια
τα αρμόδια στελέχη του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας, τα οποία διαβεβαίωναν
παλαιότερα ότι δεν θα υπάρξει πρόβλημα με την απορροφητικότητα του Β´ ΚΠΣ
­ και επιβεβαιώθηκαν ­ δεν δείχνουν καθόλου την ίδια αυτοπεποίθηση και τώρα.

Αβεβαιότητα

Το όπλο της δημοσιονομικής πειθαρχίας έναντι της ύφεσης βασίζεται στον
προϋπολογισμό. Έναν προϋπολογισμό που χαρακτηρίζεται, προς το παρόν, κυρίως
από το στοιχείο της αβεβαιότητας. Ναι μεν προβλέπει την επίτευξη πλεονάσματος
1,3% του ΑΕΠ, το οποίο συμβαδίζει πράγματι με την έννοια της πειθαρχίας και
της αυστηρότητας, αλλά είναι αμφίβολο αν ο στόχος αυτός είναι ρεαλιστικός με
τα νέα δεδομένα. Για την ακρίβεια, πολλά ερωτηματικά προκύπτουν από την απλή
ανάγνωση του προσχεδίου του προϋπολογισμού και η αντιπολίτευση, όπως και
ανεξάρτητοι τεχνοκράτες, επεσήμαναν ήδη ορισμένα από αυτά.

Για παράδειγμα, από πολλές πλευρές επισημάνθηκε ­ και σωστά ­ ότι ο στόχος για
αύξηση των εσόδων από την άμεση φορολογία κατά 8,5% είναι υπεραισιόδοξος, όταν
το ονομαστικό ΑΕΠ προβλέπεται να αυξηθεί κατά 7,7% στην καλύτερη περίπτωση και
όταν το 2001, με εκτιμώμενη αύξηση ονομαστικού ΑΕΠ κατά 7,8%, ο ρυθμός αύξησης
των εσόδων από τους άμεσους φόρους ήταν μηδενικός.

Επίσης, ο στόχος για μείωση του δημοσίου χρέους ως ποσοστού του ΑΕΠ κατά πέντε
μονάδες δείχνει φιλόδοξος αν το ΑΕΠ δεν αυξηθεί όσο υπολογίζει η κυβέρνηση,
αφού το ίδιο το χρέος ως απόλυτο μέγεθος εξακολουθεί να αυξάνεται. Κι αυτό,
παρά τις διάφορες μορφές έμμεσου δανεισμού στις οποίες προσφεύγει η κυβέρνηση
για τον περιορισμό του, όπως είναι οι εκδόσεις τίτλων προεσόδων ή προμετόχων.

Οι δαπάνες

Αλλά και οι δαπάνες δεν δείχνουν εύκολα να υπακούουν στον κανόνα για λιτότητα.
Παρά το γεγονός ότι η εισοδηματική πολιτική διαμορφώνεται πράγματι κοντά στο
λιτό ποσοστό του 2,5%, το σχετικό κονδύλι αποδοχών προσωπικού σκαρφαλώνει στο
6,8%. Δεν είναι τυχαίο, για παράδειγμα, ότι στο υπουργείο Δικαιοσύνης οι
σχετικές πιστώσεις αυξάνονται κατά 8,2%, λόγω της δαπάνης καταβολής «της
πρώτης από τις οκτώ ετήσιες δόσεις αναδρομικών τής κατ’αποκοπήν αποζημίωσης
που καταβάλλεται στους δικαστικούς υπαλλήλους για το χρονικό διάστημα 1/7/95 –
31/12/00». Τέτοια παραδείγματα υπέρβασης της εισοδηματικής πολιτικής υπάρχουν
πολλά. Αντίστοιχα υπάρχουν και σε άλλες κατηγορίες δαπανών, φυσικά. Έτσι, δεν
είναι καθόλου σίγουρο ότι δεν θα υπάρξει υπέρβαση δαπανών, όπως άλλωστε υπήρξε
και το 2001, αφού η δαπάνη για μισθούς αυξήθηκε κατά 8,9%. Πολλώ γε μάλλον,
καθώς υπάρχουν ήδη αντιδράσεις από τους εργαζομένους.

Η αβεβαιότητα είναι, επομένως, η μεγαλύτερη βεβαιότητα σε ό,τι αφορά την
υλοποίηση του προϋπολογισμού, ο οποίος άλλωστε θα αλλάξει τον Νοέμβριο, όταν
θα κατατεθεί το οριστικό του σχέδιο.

Το οικονομικό επιτελείο θα χρειασθεί να ενισχύσει σοβαρά τον οπλισμό του, για
να υπάρξει σχετική ασφάλεια στην άμυνα έναντι της ύφεσης.