ΔΡΟΜΟΙ

Άγνωστοι…

… κατοικούν τις πιο πολλές στιγμές της ζωής μας: στον δρόμο, στο μετρό, στο
γήπεδο. Η μόνη τους ευκαιρία για διασημότητα είναι όταν προσφέρουν τον εαυτό
τους σε μια φωτογραφία, συχνά δίχως να το ξέρουν, έτσι όπως είναι: ανώνυμοι,
μέσα σε ένα ανώνυμο πλήθος, μοντέλα χωρίς ταυτότητα. Ακόμη και οι πιο
σημαντικές φωτογραφίες της εποχής μας κατοικούνται από ανθρώπους ανώνυμους,
όχι όμως πάντα λιγότερο φημισμένους από τους επώνυμους, έστω και αν αυτό
κοστίζει πολύ πόνο: χθες, η μικρή Βιετναμέζα που κλαίει στον δρόμο καμένη από
βόμβα ναπάλμ, σήμερα το λιμασμένο Αφγανόπουλο που βαδίζει στο χωματόδρομο της
Καμπούλ με το Κοράνι στα χέρια περιμένοντας τις αμερικανικές βόμβες, αύριο…

Πόλεμος 2001…

… Σε μια χώρα ­ δεν έχει σημασία ποια ­ σε ένα πόλεμο ­ δεν έχει σημασία
ποιο ­ ένα ανυποψίαστο κοριτσάκι διασχίζει ένα δρόμο που είναι κατάσπαρτος από
ελεύθερους σκοπευτές. Θέλει να περάσει απέναντι, να πάει κοντά σε κάτι
στρατιώτες που κρατούν στα χέρια τους καραμέλες. Θα φτάσει άραγε ποτέ στην
αντικρινή μεριά του δρόμου; Η φωτογραφία βάζει ερωτήματα, δεν δίνει απάντηση.
Μα από την απάντηση εξαρτάται αν το κοριτσάκι θα μείνει για πάντα ανώνυμο ή αν
την άλλη κιόλας μέρα θα αποκτήσει ταυτότητα με μεγάλα γράμματα στα πρωτοσέλιδα
των εφημερίδων.

Οι ανώνυμοι…

… που γράφουν την Ιστορία. Έτσι επιγραφόταν μια έκθεση φωτογραφίας που έγινε
στη Γαλλία. Μια ηρωίδα από τις απεργίες του 1938, μια φοιτητική συγκέντρωση
από τον Μάη του 1968, η Γιαπωνέζα που ξεπλένει τα τραύματα από υδράργυρο στο
κοριτσάκι της, η μαντόνα του Κοσόβου που θρηνεί πάνω από ένα αγαπημένο της
πρόσωπο… Όταν ο φωτογράφος «κλέβει» φωτογραφίες από το ανθρώπινο μωσαϊκό του
μετρό, από το βουβό πλήθος στον δρόμο, από την κινούμενη άμμο των προσφύγων,
από τα ανώνυμα θύματα του πολέμου, τότε η φωτογράφιση των ανωνύμων γίνεται
πραγματική τέχνη καθώς, από φωτογραφία σε φωτογραφία, ο ένας ανώνυμος
συνδέεται με τον άλλο σε ένα αξεδιάλυτο πανανθρώπινο πορτρέτο, έτσι που δεν
ξεχωρίζει πια το αληθινό από το φαντασιακό ­ και που δεν έχει νόημα να
ξεχωρίζει, αφού το σημερινό φαντασιακό είναι το αυριανό αληθινό.

Με την εικόνα…

… του πλήθους, με τη φωτογραφία του, αλλάζει το καθεστώς του «μοντέλου», ο
άγνωστος αποκτάει ταυτότητα, ακόμη και δικαίωμα ιδιοκτησίας, τουλάχιστον πάνω
στη φωτογραφία του, γίνεται διακριτός και αναγνωρίσιμος, έστω και αν η
κοινωνία έχει κάνει τα πάντα για να τον διατηρήσει ανώνυμο. Αντίθετα με τους
πρωταγωνιστές των ειδήσεων, οι ανώνυμοι δεν έχουν λόγο ύπαρξης μέσα στο κάδρο
της φωτογραφίας, δεν παρουσιάζουν εμφανή ίχνη πάθους, δεν έχουν άλλη
νομιμότητα παρ’ εκτός από εκείνη που τους δίνει η προσφορά του ανώνυμου εαυτού
τους. Έχουν ρίξει τη μάσκα, έχουν αφήσει κατά μέρος τις συμβάσεις του
κοινωνικού κώδικα και πάντα μένουν ανώνυμοι, αφού δεν γνωρίζουν πως κάποιος
τούς παίρνει φωτογραφία.