ΓΝΩΜΗ Ουάσιγκτον: Μία μοναδική ευκαιρία

Με το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, οι ΗΠΑ βρέθηκαν, αναπάντεχα, στον ρόλο της
μοναδικής υπερδύναμης. Για μια δεκαετία κινήθηκαν στο νέο αυτό διεθνές πλαίσιο
άλλοτε με σύνεση και τις περισσότερες φορές αλαζονικά και απαράδεκτα (βλέπε
ανηλεείς βομβαρδισμούς αμάχων στο Ιράκ μετά τον Πόλεμο του Κόλπου, στο Σουδάν,
τη χονδροειδή επέμβαση στο Κόσοβο, την αναιμική στάση έναντι ενός απορριπτικού
Ισραήλ, κ.λπ.). Ακολουθώντας την απλοϊκή γραμμή του «τέλους της ιστορίας» του
φιλελευθερισμού (Fukuyama), υιοθέτησαν τον παρεμβατισμό με κίνδυνο όχι μόνο να
χάσουν το κύρος τους αλλά, το χειρότερο, να τινάξουν στον αέρα τα μεγάλα
επιτεύγματα του ανθρώπου που έχουν τις ρίζες τους στον Διαφωτισμό,
εμφανίζοντάς τα ως δυτικό ή αμερικανικό πολιτισμικό ιμπεριαλισμό. Γι’ αυτό το
τέλος της προεδρίας Κλίντον άφησε την υπερδύναμη μετέωρη, με ένα μεγάλο
ερωτηματικό να επικρέμαται από πάνω της: έχει τα φόντα της ειρηνικής
ηγεμονικής δύναμης που συμβάλλει σε μία νέα δικαιότερη διεθνή τάξη ή είναι μία
υπερδύναμη υπερφίαλη και αυτιστική, εν δυνάμει εγκληματικά ανεξέλεγκτη (rogue
superpower); Η ατυχία για την ίδια αλλά και πολύ περισσότερο για την παγκόσμια
κοινωνία είναι ότι τη σκυτάλη για να δώσει την απάντηση σε αυτό το δραματικό ­
και ίσως μοιραίο ­ ερώτημα για τον κόσμο ολόκληρο την πήρε ο νέος Αμερικανός
πρόεδρος. Η δε πρόκληση ήρθε άμεσα και πολύ νωρίς για τον Μπους που μέχρι την
11η Σεπτεμβρίου είχε επιδείξει έναν εκνευριστικό επαρχιωτισμό και άγνοια της
διεθνούς ζωής.

Ωστόσο, το φρικτό χτύπημα της 11ης Σεπτεμβρίου αποτελεί μια μοναδική ιστορική
ευκαιρία για τις ΗΠΑ: να κερδίσουν το χαμένο έδαφος που είχαν χάσει στη
δεκαετία του 1990. Η συντριπτική πλειοψηφία των κρατών (και μουσουλμανικών)
απορρίπτουν και φοβούνται τους Μπιν Λάντεν και ό,τι εκπροσωπούν. Ευκαιρία
λοιπόν μοναδική για παγκόσμια συσπείρωση εν μέρει κατασταλτική, με μεγάλη όμως
προσοχή και νηφαλιότητα, και κυρίως για συντονισμένη μακράς διάρκειας
διαδικασία εξάλειψης των αιτίων που γενούν τους δογματισμούς και την
τρομοκρατική βία (πείνα, καταπίεση μειονοτήτων, αυταρχισμός, χάσμα Βορρά –
Νότου, κ.ά.). Η χρήση βίας θα πρέπει να λάβει χώρα (α) αν θεωρηθεί
αποτελεσματική και (β) μόνο μετά πολλή περίσκεψη και με διεθνή νομιμοποίηση
(ΟΗΕ). Αν όμως υπάρξει ατομικό μαζικό πλήγμα των ΗΠΑ και επιπλέον χωρίς απτές
αποδείξεις για ενοχή, ο 21ος αιώνας προβλέπεται ζοφερός. Ο νικητής θα είναι ο
φονταμενταλισμός και η κουλτούρα της μισαλλοδοξίας και του μίσους που φωλιάζει
σε όλες τις χώρες, αυτή ακριβώς που εμπνέει όλους αυτούς που έτριψαν χαιρέκακα
τα χέρια και αναφώνησαν Νέμεσις και θεία δίκη όταν είδαν το χτύπημα της 11ης
Σεπτεμβρίου εναντίον τόσων αθώων.

Ο Α. Ηρακλείδης είναι αναπληρωτής καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Ανάλυσης
Συγκρούσεων στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.