Δρόμοι

Η φιλοσοφία…

… εγκαταλείπει τον κρυστάλλινο πύργο της. Προσεχώς, μας δίνει
ραντεβού στo μπαρ της γειτονιάς. Σκηνή στην Ουάσιγκτον. Στην ομιχλώδη
ατμόσφαιρα ενός μπαρ, στην ανάπαυλα της δουλειάς, με ένα ποτήρι μπίρα, μια
παρέα δικηγόροι ακούνε μια διάλεξη για τον Καντ. Από πότε η φιλοσοφία βρήκε
μια θέση στη σύγχρονη ζωή μας; Οι περισσότεροι από μας είχαμε να τη σκεφτούμε
από τότε που γράφαμε στους τοίχους «Ο Χριστός πέθανε, ο Μαρξ πέθανε και τώρα
τελευταία και εγώ δεν αισθάνομαι καθόλου καλά». Όμως, στη Γαλλία, πάνε κιόλας
δέκα χρόνια από τότε που η φιλοσοφία κατέβηκε από τις νεφέλες στα καφενεία.

Η μπίρα…

… πόσο άραγε βοηθάει στην κατανόηση του Καντ; Για να απαντήσει σε
αυτό το φιλοσοφικό ερώτημα, ο δημοσιογράφος της «Ουάσιγκτον Ποστ» που βρέθηκε
σε ένα τέτοιο μπαρ δοκίμασε την εμπειρική μέθοδο. Στην αρχή της νύχτας, αυτός
ο τύπος του δέκατου όγδοου αιώνα δεν ήταν τίποτα παραπάνω από ό,τι ήταν και
για τους συγχρόνους του: ακατανόητος. Η «Κριτική του καθαρού λόγου» έμοιαζε με
λίστα για ψώνια. Όμως, όσο περνούσε η ώρα και πηγαινοέρχονταν οι μπίρες τόσο
περισσότερο «φως» έβλεπαν οι θαμώνες ­ φως από εκείνο που αναζητούσε και ο
Σίλερ. Και κατέληξαν στο συμπέρασμα πως ο Καντ «καταπίνεται» πιο εύκολα με την
μπίρα. «Πώς σου φαίνεται;» ρώτησε ένας τον διπλανό του ­ και εννοούσε τη
διάλεξη. «Σπουδαία», του αποκρίθηκε ο άλλος ­ και εννοούσε την μπίρα.

Το πρόγραμμα…

… λέγεται «Φιλοσοφία με την κάνουλα» και είναι ιδέα του Ινστιτούτου
Σμισθόνιαν. Βέβαια, είχαν προηγηθεί οι Γάλλοι, καμιά δεκαριά χρόνια, με το
«Καφέ ντε Φαρ», στο Παρίσι. Φοιτητές και τορναδόροι και συγγραφείς και
νοικοκυρές πηγαίνουν στα «cafes philo», τα φιλοσοφικά καφενεία, για να
στοχαστούν σε ερωτήματα σαν και αυτά: Τι είναι τέχνη; Τι είναι ευτυχία; Τι
είναι ελευθερία; Τι είναι άνθρωπος; Τι είναι τι; (το ρώτησαν και αυτό, μα δεν
απάντησε κανένας). Στην Αμερική, τέτοια στέκια ξεπερνούν τα χίλια. Ένα από τα
πρώτα είναι το «Καφέ Σωκράτης», που άνοιξε ο Κρίστοφερ Φίλιπς πριν από πέντε
χρόνια, επηρεασμένος από τη γαλλική τάση. Στην αρχή δεν πάταγε κανείς. ΄Η
σχεδόν κανείς. Μια φοιτήτρια ήταν ο μοναδικός πελάτης. Καθόταν με τον Φίλιπς
σε ένα τραπεζάκι και στοχάζονταν μαζί: Τι είναι έρωτας; Και όσο πιο πολύ
αναρωτιόνταν τόσο πιο κοντά πλησίαζαν στην απάντηση. Ώσπου παντρεύτηκαν.

Το κακό…

… με τη φιλοσοφία είναι πως, όταν μεθάει, γίνεται ξεροκέφαλη. Αυτό
είναι το παράπονο του Μπέρναρντ Ρόι, που έχει ένα φιλοσοφικό καφενείο στη Νέα
Υόρκη. Η κουβέντα σπάνια κάνει αυτούς τους ιδιόρρυθμους φιλοσόφους να αλλάξουν
άποψη. Επιμένουν πεισματικά στη δική τους και φεύγοντας την παίρνουν μαζί
τους. Τότε τι νόημα έχει το φιλοσοφείν μέσα στους καπνούς και το πιοτό, αν
όλοι καταθέτουν αμετακίνητες απόψεις πάνω στον πάγκο του μπαρ; Αυτό το ερώτημα
που μπαίνει πάνω στον αφρό της μπίρας δεν μπόρεσαν ποτέ να το ξεπεράσουν ούτε
οι νηφάλιοι φιλόσοφοι.