Απίθανη η ύφεση της παγκόσμιας οικονομίας

Αυτό ήταν, λοιπόν; Η ύφεση φαίνεται ότι αποφεύχθηκε. Το ξεκάθαρο μήνυμα που
έστειλε η αμερικανική οικονομία, μέσω των πρόσφατων στοιχείων, είναι ότι ο
κίνδυνος ύφεσης σχεδόν μηδενίστηκε. Επιπλέον, οι προβλέψεις για τους ρυθμούς
ανάπτυξης του αμερικανικού και του βρετανικού Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος
αναθεωρήθηκαν προς τα πάνω. Αυτό μπορεί να αποτελεί έκπληξη για τους
αναγνώστες σε όλον τον κόσμο, οι οποίοι είχαν βομβαρδιστεί από αρνητικές
προβλέψεις και εκτιμήσεις αναλυτών.

Τους τελευταίους έξι μήνες, ο τρόμος της ύφεσης ­ ή ακόμη και η ιαπωνικού
τύπου οικονομική κρίση ­ κυριάρχησε στους τίτλους των οικονομικών εφημερίδων
αλλά και στις συζητήσεις των επιχειρηματιών και αναλυτών της χρηματιστηριακής
αγοράς της Νέας Υόρκης. Ωστόσο, αυτή η ύφεση εξελίχθηκε τελικά σε μια αυταπάτη
για όλον τον επιχειρηματικό κόσμο και τους ιθύνοντες της οικονομικής
πολιτικής.

Το 1998 ο κόσμος υποτίθεται ότι απειλήθηκε από τη μεγαλύτερη χρηματοπιστωτική
κατάρρευση από τη δεκαετία του ’30, λόγω της κρίσης που προκάλεσε η χρεοκοπία
της Ρωσίας. Ωστόσο, η κρίση τελείωσε πριν ακόμη αρχίσει. Το 1999 οι
επιχειρήσεις ξόδεψαν εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια για την αγορά νέων
ηλεκτρονικών υπολογιστών και λογισμικού, προκειμένου να σώσουν τον δυτικό
πολιτισμό από τον «ιό του 2000». Ο ιός, ωστόσο, αποδείχθηκε η μεγαλύτερη φάρσα
στην ανθρώπινη ιστορία. Αλλά λόγω της παράλογης συμπεριφοράς των επενδυτών σε
όλο τον κόσμο, χρειάστηκαν μόνο μερικοί μήνες για τη δημιουργία ενός ακόμη
μεγαλύτερου προβλήματος. Ο έρωτας της Γουόλ Στριτ με τη «νέα οικονομία» του
Ίντερνετ και των τηλεπικοινωνιακών εταιρειών είναι πολύ πιθανό να καταγραφεί
στην ιστορία ως η μεγαλύτερη κερδοσκοπική φούσκα όλων των εποχών.

Μετά την έκρηξη της φούσκας, οι αναλυτές εμφανίστηκαν με μια νέα άποψη: ότι η
κατακόρυφη μείωση των επενδύσεων σε νέες τεχνολογίες λόγω της έκρηξης της
χρηματιστηριακής τεχνολογικής φούσκας, καθώς και η συρρίκνωση των κερδών των
επιχειρήσεων θα προκαλέσουν μια βαθιά ύφεση στην αμερικανική και την παγκόσμια
οικονομία.

Απίθανο

Η κατάρρευση των τεχνολογικών μετοχών στις Ηνωμένες Πολιτείες απείλησε να βυθίσει τη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου σε ύφεση. (Στιγμιότυπο από το ταμπλό τιμών των μετοχών του Χρηματιστηρίου Nasdaq)

Η άποψη ότι μια οξεία ύφεση θα πλήξει την παγκόσμια οικονομία το 2001 φαινόταν
πάντα παράξενη τόσο για πρακτικούς όσο και για θεωρητικούς λόγους. Ας
αρχίσουμε με τη θεωρία. Από την Κεϋνσιανή επανάσταση στην οικονομική θεωρία
έχει αναγνωρισθεί ότι, όσον αφορά τον έλεγχο των οικονομικών κύκλων, η ζήτηση
είναι πιο σημαντική από την προσφορά, η κατανάλωση από τις επενδύσεις και οι
μισθοί από τα κέρδη. Έτσι, η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των Ηνωμένων Πολιτειών δεν
θα είχε θεωρητικά κανένα πρόβλημα να διατηρήσει σε ικανοποιητικούς ρυθμούς την
ανάπτυξη της αμερικανικής οικονομίας. Η νομισματική και η δημοσιονομική
πολιτική θα έπρεπε να γίνουν επεκτατικές προκειμένου να αντιμετωπίσουν το σοκ
της προσφοράς που προκάλεσε η κατάρρευση των τεχνολογικών μετοχών στα
χρηματιστήρια.

Παρόλα αυτά, πολλές ιντερνετικές επιχειρήσεις ίσως χρεοκοπούσαν και ένα μεγάλο
μέρος της επιχειρηματικής κοινότητας θα μπορούσε να περιορίσει τις επενδύσεις
σε νέες τεχνολογίες. Ωστόσο, η κατανάλωση, η οικοδομική δραστηριότητα και οι
κρατικές δαπάνες θα μπορούσαν να αυξηθούν σημαντικά αν τα επιτόκια και οι
φόροι περικόπτονταν. Από θεωρητικής άποψης, λοιπόν, μόνο δύο πράγματα θα
μπορούσαν να προκαλέσουν φέτος μια ύφεση της αμερικανικής οικονομίας. Η
κεντρική αμερικανική τράπεζα θα μπορούσε να υποτιμήσει την επίδραση της
κατάρρευσης των τεχνολογικών μετοχών και να ενεργούσε καθυστερημένα για την
τόνωση της ζήτησης μέσω της μείωσης των επιτοκίων. Η άλλη πιθανότητα ήταν η
Κεντρική Αμερικανική Τράπεζα να αρνιόταν να αναλάβει δράση, φοβούμενη την
άνοδο του πληθωρισμού ή για ιδεολογικούς λόγους, που σημαίνει την αποστροφή
της για τα οικονομικά της ζήτησης.

Ευτυχώς, καμιά από αυτές τις επιλογές δεν έγινε από την FED. Κατά συνέπεια,
μια ύφεση της αμερικανικής οικονομίας ήταν θεωρητικά απίθανη.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, ωστόσο, η Κεντρική Τράπεζα θα συνεχίζει να
αντιμετωπίζει μεγάλες πιέσεις για τη συνέχιση της μείωσης των επιτοκίων επειδή
τα κέρδη και οι επενδύσεις των επιχειρήσεων θα συνεχίσουν να απογοητεύουν τους
αναλυτές, ακόμη και όταν θα ανακάμψει η αμερικανική οικονομία. Αν όμως ο Άλαν
Γκρίνσπαν, πρόεδρος της Κεντρικής Αμερικανικής Τράπεζας, υποκύψει σε αυτές τις
πιέσεις και επιχειρήσει να τονώσει την κερδοφορία των επιχειρήσεων, αντί να
επικεντρωθεί σε σημαντικούς δείκτες της οικονομίας, όπως το Ακαθάριστο Εγχώριο
Προϊόν και η ανεργία, τότε θα κάνει ένα πολύ μεγάλο σφάλμα. Με τον αμερικανικό
προϋπολογισμό να οδεύει προς έλλειμμα, το δολάριο να υπερτιμάται συνεχώς και
την αύξηση της παραγωγικότητας να σταθεροποιείται, είναι πολύ πιθανό μέχρι τα
μέσα του 2002 οι Ηνωμένες Πολιτείες να αντιμετωπίσουν ένα πολύ σημαντικό
πρόβλημα πληθωρισμού.

Στην Ευρώπη

Στο μεταξύ, στην Ευρώπη μπορεί να δούμε τον αντίθετο κίνδυνο. Η τωρινή
επιβράδυνση των ρυθμών ανάπτυξης της ευρωπαϊκής οικονομίας έχει προκληθεί
κυρίως λόγω της άρνησης της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας να ακολουθήσει το
παράδειγμα της Αμερικανικής Κεντρικής Τράπεζας και να χρησιμοποιήσει τη
νομισματική πολιτική ενεργά προκειμένου να ενισχύσει τη ζήτηση και να τονώσει
την απασχόληση. Τους επόμενους έξι μήνες η ευρωπαϊκή επιχειρηματική και
καταναλωτική εμπιστοσύνη είναι πολύ πιθανό να ανακάμψουν παράλληλα με την
ανάκαμψη της αμερικανικής οικονομίας ­ με μια διαφορά χρόνου περίπου δύο ή
τριών μηνών. Το αποτέλεσμα είναι ότι τους επόμενους μήνες είναι πιθανό η
ευρωπαϊκή οικονομία να δείχνει ότι εξασθενεί, ακόμη και αν επιταχύνονται οι
ρυθμοί ανάπτυξης της αμερικανικής οικονομίας.

Αυτή η εξέλιξη μπορεί να δημιουργήσει νέες πιέσεις στο κοινό ευρωπαϊκό
νόμισμα. Μπορεί επίσης να ενισχύσει τις αμφισβητήσεις προς την Ευρωπαϊκή
Κεντρική Τράπεζα και να επιβραδύνει την πορεία προς τη διαρθρωτική
μεταρρύθμιση της ευρωπαϊκής οικονομίας. Σε βραχυπρόθεσμη βάση λοιπόν υπάρχει
πολύ σημαντικός κίνδυνος το ευρώ και η ευρωπαϊκή οικονομία να χάσει ακόμη
περισσότερη από την εμπιστοσύνη των αγορών.

Ο Anatole Kaletsky είναι οικονομικός αναλυτής της βρετανικής εφημερίδας
«The Times».

Επιμέλεια διεθνών οικονομικών θεμάτων: Σπύρος Δημητρέλης