ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ο παράγοντας ψυχή

Οι πρόσφατες εξελίξεις έδωσαν μιαν αποστομωτική απάντηση σε όσους πιστεύουν
πως η πολιτική είναι μόνο πράξεις. Η δίνη στην οποία αυτο-εγκλωβίστηκε η
κυβέρνηση αποδεικνύει πως η πολιτική, για να είναι αποτελεσματική, απαιτεί και
αίσθηση κλίματος, επαφή με την ψυχολογία του κοινωνικού σώματος.

Αν μιλούσαν μόνο τα γεγονότα και οι ψυχρές αποτιμήσεις τους, θα μπορούσε ίσως
να δικαιωθεί η άποψη όσων, λίγων πια, μιλούν σήμερα για «κατασκευασμένη
κατάσταση». Όταν όμως η «κατασκευή» αυτή ταυτίζεται με το αίσθημα σχεδόν όλων
όσων παρακολουθούν τις πολιτικές εξελίξεις, εχθρών αλλά και φίλων της
κυβέρνησης, ακόμα και μελών του κυβερνώντος κόμματος, η θεωρία της στημένης
παγίδας παύει να είναι πειστική και πρέπει να αναζητηθούν άλλες εξηγήσεις.
Βεβαίως τα μέσα ενημέρωσης «φουσκώνουν» σε κάποιο βαθμό τα πράγματα και
ξεπερνούν, από ένστικτο, τις λεπτές ισορροπίες υπέρ της ευκρινούς και
ελκυστικής για το κοινό δραματοποίησης.

Όμως ­ και το έχουμε δει σε αρκετές περιπτώσεις τα τελευταία χρόνια ­ όταν τα
προβαλλόμενα αίτια της κρίσης είναι ισχνά, η ένταση πέφτει και δεν
εγκαθίσταται μια μόνιμη αίσθηση αμήχανης δυσπιστίας, όπως αυτή που βιώνουμε
τον τελευταίο καιρό. Το ξεκίνημά της έχει τις ρίζες του στην παρατεταμένη νομή
της εξουσίας από ένα κόμμα και τη συνακόλουθη, όσο και δημοκρατικά
φυσιολογική, φθορά, που επιτάθηκε από πέρυσι λόγω της στενότητας της εκλογικής
νίκης, της μικρής ουσιαστικής ανανέωσης του κυβερνητικού σχήματος και της
παγκόσμιας οικονομικής ύφεσης.

Η αφορμή για το ξέσπασμα της δυσαρέσκειας εντοπίσθηκε στους χειρισμούς δύο
σημαντικών θεσμικών ζητημάτων, των ταυτοτήτων και του Ασφαλιστικού, στα οποία
πάντως, κατά τη γνώμη μου, η κυβερνητική στάση δεν είναι συγκρίσιμη: στις
ταυτότητες, όσο κι αν αυτό ενοχλεί πολλούς, η κυβερνητική επιμονή στηριζόταν
σε μια ορθή νομικά και πολιτειακά άποψη για τον ρόλο του κράτους και τα
περιθώρια δράσης της Εκκλησίας ­ έτσι έκρινε οριστικά και αμετάκλητα το
Συμβούλιο της Επικρατείας.

Στο Ασφαλιστικό, αντίθετα, η διαπίστωση της ανάγκης μεταρρύθμισης, που δεν
έβρισκε αντίθετο κανέναν, συνοδεύτηκε από μια άρνηση εξήγησης και συνδιαλλαγής
με το κοινωνικό σώμα, που δικαίως εξελήφθη ως κοινωνικά και δημοκρατικά
προσβλητική. Το Ασφαλιστικό υπήρξε λοιπόν η θρυαλλίδα του «νέου κλίματος» ­
κάτι που αποδεικνύεται και από το ότι το κλίμα δεν μεταστράφηκε μετά την
απόσυρση των αρχικών προτάσεων και το «πάγωμα» των τελικών λύσεων.

Το θέμα είναι τι θα μπορούσε να κάνει η κυβέρνηση, ιδίως ο επικεφαλής της, για
να ξανακερδίσει την αξιοπιστία. Κι εδώ είναι που πιστεύω ότι φαίνεται η
προϊούσα αποκοπή από αυτό που περιμένει το κοινωνικό σώμα, ο ψυχικός
αυτοεγκλεισμός της εξουσίας, η ενδοστρέφεια και, τελικά, η απαξιωτική της
στάση απέναντι στον μόνο εντολέα της. Οι πολίτες περιμένουν πολιτικές, όχι
κομματικές, κινήσεις ­ θέλουν να δουν ότι οι κυβερνήτες τους αφουγκράζονται
τις ανησυχίες για τον κοινωνικό αποκλεισμό που αυξάνεται, για την ανασφάλεια
που καραδοκεί, για τη δημόσια διαφθορά που εξαπλώνεται, για τις δημόσιες
υπηρεσίες που λιμνάζουν.

Αντ’ αυτών, βλέπουν ότι προκρίνεται ως έξοδος από την κρίση ­ κι έτσι
αισθάνονται ότι υποτιμάται η πραγματική σημασία της ­ η καθαρώς κομματικής
κατανάλωσης επίσπευση ενός Συνεδρίου, που ούτε νέα νομιμοποίηση στις όποιες
κυβερνητικές επιλογές είναι δυνατόν να προσδώσει ούτε τον ψυχικό δεσμό με τον
«έξω κόσμο» να επαναφέρει. Κι ενώ η σιωπηρή δυσφορία θα αυξάνεται ­ έτσι
γίνεται πάντα στην πολιτική ­ η συγκυρία όλο και θα γεννά δυσκολότερες προκλήσεις.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.