Οι εξετάσεις στα Αρχαία

Ασάφεια στις Πανελλαδικές Εξετάσεις της Γ’ Λυκείου στα Αρχαία Ελληνικά
καταγγέλλουν φιλόλογοι. Οι κ.κ. Ιωάννης Γκότσος και Ιωάννης Δημητρακόπουλος
και η κ. Πολυτίμη-Μαρία Παλαιολόγου, όλοι από την Πάτρα, σημειώνουν μεταξύ
άλλων σε κοινή επιστολή τους:

«Λίγες μέρες μετά την πανελλαδική εξέταση των μαθητών της Γ’ Λυκείου στο
μάθημα των Αρχαίων Ελληνικών (29-5-2001), και ενώ η διαδικασία της διορθώσεως
των γραπτών είναι σε εξέλιξη, θα θέλαμε να εκφράσουμε τη διαφωνία μας για την
ορθότητα του ζητήματος Γ3β: “Να γράψετε την υπόθεση και την απόδοση του
υποθετικού λόγου που λανθάνει στο κείμενο και να τον χαρακτηρίσετε” (σ. 4). Οι
εισηγητές του θέματος είχαν κατά νου το εξής σημείο του κειμένου: “… όρκους
έδοσαν και έλαβον… Αθηναίους… μη πολεμείν Καλχηδονίοις, έως αν οι παρά
βασιλέως πρέσβεις έλθωσιν” (Ξενοφώντος, Ελληνικά Α’ 3, 9), θεωρώντας τη
χρονική πρόταση “έως αν… έλθωσιν” χρονικο-υποθετική. Αν, όμως, θεωρήσουμε το
“αν… έλθωσιν” υπόθεση και το “μη πολεμείν” απόδοση υποθετικού λόγου και
απεξαρτήσουμε την (υποτιθέμενη) απόδοση, ο υποθετικός λόγος που θα σχηματιστεί
θα έχει ως εξής: “αν οι παρά βασιλέως πρέσβεις έλθωσιν (υπόθεση), Αθηναίοι μη
πολεμούντων/-είτωσαν Καλχηδονίοις (απόδοση)”. Θα δώσει δε, σε μετάφραση, το
εξής “α-νόητο” νόημα: “αν έλθουν οι πρέσβεις από τον βασιλιά, οι Αθηναίοι να
μην πολεμήσουν τους Καλχηδόνιους”, ενώ το πραγματικό νόημα του συγκεκριμένου
σημείου της συνθήκης, όπως προκύπτει από τη μετάφραση του χωρίου (επί της
οποίας δεν υπάρχει, βεβαίως, αμφιγνωμία), είναι ότι οι Αθηναίοι δεσμεύονταν να
διακόψουν κάθε εχθροπραξία μέχρι την επιστροφή των πρέσβεων».

Ο κ. Μ.Ι. Μπαχαράκης, από τη Θεσσαλονίκη, παρατηρεί στο ίδιο θέμα με τη
σειρά του:

«Δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία, καμιά απολύτως, ότι η πρόταση “έως αν… έλθωσιν
= ώσπου να έρθουν” (την οποία υπονοούσαν οι ερωτώντες ως υποθετική) είναι
καθαρότατα χρονική του προσδοκωμένου. Γι’ αυτό άλλωστε συνοδεύεται και από
αοριστολογικό (και όχι υποθετικό “αν”). Το δε “έως” δεν νομίζω πως αμφιβάλλει
κανείς ότι είναι χρονικός σύνδεσμος. Και επί της ουσίας: Η πρόταση “έως αν…
έλθωσιν” δεν δηλώνει υποθετική πράξη, αλλά πράξη που αναμένεται να γίνει ως
χρονική οριοθέτηση της κύριας πράξης, που είναι το “μη πολεμείν = να μην
προβαίνουν σε πολεμικές ενέργειες”. Επομένως τα δύο επιμέρους νοήματα
συνθέτουν το εξής συμπαγές νοηματικό ζεύγος: “να μη προβαίνουν σε πολεμικές
ενέργειες ώσπου να έλθουν οι πρέσβεις”. Και στη φράση αυτή, βέβαια, δεν
υπάρχει καμία υπόνοια υπόθεσης».