Παίρνουν στην… κοπάνα άριστα

Οι… αποδράσεις από το σχολικό «Αλκατράζ» συνεχίζονται. Και το σκασιαρχείο
φαίνεται πως αποτελεί έθιμο υπό διατήρηση, αφού πολλοί μαθητές των ελληνικών
Γυμνασίων και Λυκείων το χρησιμοποιούν για να ξεφύγουν άλλοτε από τη σχολική
κι άλλοτε από την οικογενειακή πραγματικότητα. Πάντως, ο πιο καλός ο
μαθητής… δεν λείπει από την τάξη…

Οι έξι στους δέκα μαθητές περίπου ξεπερνούν τις 50 απουσίες κάθε χρόνο, ενώ
σύμφωνα με έρευνα του Ερευνητικού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου Ψυχικής
Υγιεινής, η οποία πραγματοποιήθηκε σε μαθητές Δημοτικών, Γυμνασίων και Λυκείων
όλης της χώρας, το 41% των αγοριών και το 31% των κοριτσιών δηλώνουν
«σκασιαρχείο» περισσότερες από δύο φορές το τελευταίο τρίμηνο. Πρόκειται για
ένδειξη αποστροφής προς το σχολικό περιβάλλον ή μήπως η κοπάνα έχει βαθύτερες
αιτίες;

«Το σκασιαρχείο είναι δείκτης που αντικατοπτρίζει αφενός την αδυναμία του
μαθητή να προσαρμοστεί στη σχολική πραγματικότητα, και αφετέρου το γεγονός πως
το σχολείο δεν πέτυχε να γίνει ιδιαίτερα ελκυστικό στους μαθητές». Αυτό είναι
το συμπέρασμα που προκύπτει από την έρευνα των Κυριάκου Ζαφειρίδη, Αικατερίνης
Σουσαμίδου και Λαμπρινής Ζαφειριάδου, που δημοσιεύεται στο τελευταίο τεύχος
του περιοδικού «Σύγχρονη Εκπαίδευση». Τα αίτια των συχνών απουσιών, σύμφωνα με
τους ερευνητές, συνοψίζονται στον ίδιο τον μαθητή, τα ψυχοσυναισθηματικά
χαρακτηριστικά του, τα χαρακτηριστικά της εφηβείας, το φύλο και τη βαθμολογία,
στα δομικά και λειτουργικά χαρακτηριστικά της ίδιας της οικογένειας, δηλαδή
στις επαγγελματικές δραστηριότητες των γονέων, το διαζύγιο ή τον θάνατο του
ενός γονέα, το επίπεδο εκπαίδευσης των γονέων, αλλά και στο σχολείο, τον τύπο
του σχολείου, την υποδομή, τις διδακτικές μεθόδους και τα γνωστικά
αντικείμενα.

Στην παραπάνω έρευνα συμμετείχαν 1.370 μαθητές από 59 τμήματα 20 Γυμνασίων των
Νομών Έβρου, Ροδόπης, Ξάνθης, Καβάλας, Δράμας και Σερρών. Από τα στατιστικά
στοιχεία προέκυψε ότι τα αγόρια σε σύγκριση με τα κορίτσια κάνουν περισσότερες
κοπάνες. Όσον αφορά τις επιδόσεις των μαθητών, όσοι χαρακτηρίζονται μέτριας
απόδοσης (με μέσο όρο βαθμολογίας 10-12,4) κάνουν περισσότερες απουσίες από
τους μαθητές της βαθμολογικής κλίμακας «άριστα», «πολύ καλά» και «καλά». Οι
μαθητές «καλής» απόδοσης κάνουν σκασιαρχείο πιο συχνά από τους μαθητές με
«άριστα» και «πολύ καλά».

Οι μαθητές που είχαν αποτύχει να προαχθούν τον Ιούνιο, έκαναν περισσότερες
απουσίες από τους μαθητές που προήχθησαν. Περισσότερες απουσίες έκαναν όμως
και οι μαθητές που προέρχονταν από οικογένειες με δυσλειτουργίες, αλλά και οι
μαθητές της Γ’ τάξης σε σύγκριση με τα πρωτάκια.

Η προσαρμοστικότητα

Το ότι τα αγόρια κάνουν περισσότερες κοπάνες από τα κορίτσια δεν προκαλεί
έκπληξη, δεδομένου του γεγονότος πως η φοίτηση των κοριτσιών είναι πιο τακτική
επιβεβαιώνεται και από προηγούμενες έρευνες. Από την έρευνα του Ερευνητικού
Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου Ψυχικής Υγιεινής προέκυψε ότι στο 46% των αγοριών
και στο 1/3 των κοριτσιών δεν αρέσει το σχολείο. Επίσης, σύμφωνα με τους
ερευνητές, τα κορίτσια προσαρμόζονται καλύτερα στη σχολική πραγματικότητα,
πετυχαίνουν καλύτερες ακαδημαϊκές επιδόσεις και επενδύουν με μεγαλύτερες
φιλοδοξίες στη φοίτηση στο σχολείο, ίσως επειδή σε σύγκριση με τα αγόρια έχουν
λιγότερες και διαφορετικές ευκαιρίες επαγγελματικών διεξόδων.

Εγκαταλείπουν

Αντίθετα, τα αγορια όταν έχουν χαμηλές βαθμολογίες στα μαθήματα, εγκαταλείπουν
σε μεγαλύτερα ποσοστά την υποχρεωτική εκπαίδευση γιατί έχουν περισσότερες
δυνατότητες ν’ ασχοληθούν σε εποχικές εργασίες ή σε επαγγελματικές
δραστηριότητες της οικογένειας, ή σε διάφορα επαγγέλματα ως βοηθοί. Σε πολλές
περιπτώσεις, ιδιαίτερα στην επαρχία, αναφέρουν οι ερευνητές, τα κορίτσια
συνεχίζουν τη φοίτηση με σκοπό να ολοκληρώσουν την εννιάχρονη εκπαίδευση,
παρόλο που δεν έχουν προοπτικές για συνέχιση των σπουδών, γιατί
εγκαταλείποντας το σχολείο μια συνηθισμένη λύση είναι ο γάμος.

Όσον αφορά τα στοιχεία που δείχνουν ότι οι μαθητές με χαμηλότερες βαθμολογίες
αλλά και οι μαθητές που απέτυχαν να προαχθούν τον Ιούνιο κάνουν περισσότερες
απουσίες, το εύρημα αυτό επιβεβαιώνει παλαιότερη έρευνα σύμφωνα με την οποία
το 22% των μαθητών που έχουν πάρει αποβολές είχαν ταυτόχρονα και πολλές
απουσίες. Σύμφωνα με την έρευνα αυτή είναι λογικό στο σχολικό περιβάλλον, το
οποίο λειτουργεί με τη λογική των επιδόσεων, η βαθμολογία να αποτελεί «δείκτη
αυτοαξίας» του μαθητή. Επηρεάζει την αντιμετώπισή του από τους εκπαιδευτικούς
και την αποδοχή του από τη μαθητική κοινότητα.

Οι «κακοί» μαθητές δεν δείχνουν ενδιαφέρον για το σχολείο. Αποδέχονται δηλαδή
την εικόνα του μαθητή με περιορισμένες δυνατότητες, με αποτέλεσμα να
αδιαφορούν, να κάνουν λιγότερες παρεμβάσεις στο μάθημα ή να αντιδρούν με
επιθετικότητα, χρησιμοποιώντας την απόκλιση ως μηχανισμό «κοινωνικής
καταξίωσης». Θεωρούν πως το σχολείο δεν είναι ο χώρος που θα τους εξασφαλίσει
την προοπτική μιας επαγγελματικής αποκατάστασης και στρέφονται από νωρίς σε
άλλες εκπαιδευτικές ή επαγγελματικές διεξόδους.

Οι ερευνητές αποδίδουν το γεγονός ότι οι μαθητές της Γ’ Γυμνασίου κάνουν
περισσότερες απουσίες από τους μικρότερους μαθητές στο ότι το ενδιαφέρον τους
ατονεί όταν φοιτούν σε μεγαλύτερες τάξεις, ίσως λόγω των αυξημένων σχολικών
απαιτήσεων των μεγαλύτερων τάξεων, αλλά και της βαθμολογίας που μειώνεται στις
μεγαλύτερες τάξεις. Ακόμη ένας παράγοντας είναι το γεγονός ότι διανύουν το
πρώτο στάδιο της εφηβικής ηλικίας και οι ψυχοσωματικές αλλαγές που
πραγματοποιούνται ίσως να επηρεάζουν αρνητικά την τακτική τους φοίτηση.

Η οικογένεια

Όσον αφορά τις οικογενειακές δυσλειτουργίες, σύμφωνα με προηγούμενες έρευνες,
το 64% των μαθητών που παρουσιάζουν προβλήματα προσαρμοστικότητας στο σχολείο
προέρχονται από οικογένειες οι οποίες αντιμετωπίζουν προβλήματα. «Προκειμένου
ο μαθητής να αντιμετωπίσει τις δυσμενείς ψυχοσυναισθηματικές συνθήκες του
διαζυγίου ή της γονεϊκής απώλειας, αναπτύσσει στρατηγικές
αυτοπεριθωριοποίησης, δηλαδή ή υιοθετεί μορφές διασπαστικής συμπεριφοράς ­
προκαλεί τον εκπαιδευτικό, διακόπτει το μάθημα, συγκρούεται με συμμαθητές ­ ή
συμμορφώνεται παθητικά στις σχολικές απαιτήσεις και αδιαφορεί για τη σχολική
ζωή», καταλήγουν οι ερευνητές.

Σκασιαρχείο για… βόλτα ή φροντιστήριο

Όπως προκύπτει από έρευνα του ερευνητή – εκπαιδευτικού κ. Χρήστου Κάτσικα σε
διάφορα σχολεία του Λεκανοπεδίου, ο ένας στους δύο μαθητές παραδέχεται ότι
έχει απουσιάσει αδικαιολόγητα, ενώ ο ένας στους τρεις ομολογεί ότι για να
αποφύγει το σχολείο έχει καταφύγει στο σκασιαρχείο.

Σε άλλη έρευνα, όπου 400 μαθητές Γυμνασίων και Λυκείων της Καλλιθέας, της Νέας
Σμύρνης, του Πειραιά και της Αθήνας απάντησαν στην ερώτηση «για ποιο λόγο
κάνετε κοπάνα απ΄ το σχολείο;», διαφαίνεται μια σημαντική διαφορά ανάμεσα
στους μαθητές των Γυμνασίων και των Λυκείων. Ενώ η πλειοψηφία των μαθητών του
Γυμνασίου (63%) δήλωσαν ότι κάνουν κοπάνα «για να χαρούν με την παρέα τους μια
ωραία βόλτα», η πλειοψηφία των μαθητών Λυκείου (56%) δήλωσαν «για να
προετοιμαστούν καλύτερα για τις εξετάσεις». Επιπλέον, το 12% των μαθητών του
Γυμνασίου κάνουν σκασιαρχείο «για να πάρουν μια ανάσα απ΄το σχολείο, ενώ το
13% των μαθητών Λυκείου απουσιάζουν «για να προετοιμαστούν στο διαγώνισμα του φροντιστηρίου».