Πρόσωπα Όταν κυριαρχούσε η κομψότητα

Μπίλλυ Ουάιλντερ. Για πολλούς ο μεγαλύτερος εν ζωή σεναριογράφος-σκηνοθέτης

Το 1995 ο σκηνοθέτης Κάμερον Κρόου ζήτησε από τον Μπίλλυ Ουάιλντερ να παίξει
ένα ρόλο στην ταινία του «Τζέρρυ Μαγκουάιρ». Όταν εκείνος δίστασε, του είπε
ότι θα ήταν ένας μικρός ρόλος, θα υποδυόταν έναν αξιοπρεπή αθλητικό πράκτορα,
τον Ντίκυ Φοξ. «Μικρός ρόλος;» αντέδρασε ο Ουάιλντερ. «Τότε σίγουρα δεν θα το
κάνω».

Ο άνθρωπος που ο Κρόου περιγράφει ως τον μεγαλύτερο εν ζωή
σεναριογράφο-σκηνοθέτη, ήταν μάλλον αναμενόμενο να αρνηθεί το αίτημα. Όταν
πλησιάζεις τα 90 και έχεις 26 γενικά θαυμάσιες ταινίες στο ενεργητικό σου,
ένας ρόλος στην ταινία ενός νεαρού ανερχόμενου σκηνοθέτη βρίσκεται μάλλον
χαμηλά στις προτεραιότητές σου. Ωστόσο, η απόρριψη του ρόλου λόγω μεγέθους δεν
μοιάζει και τόσο πειστικός όταν τον προβάλλει ο Ουάιλντερ, το έργο του οποίου
ξεχωρίζει από τις μικρές πινελιές ­ τις υπέροχες ατάκες, τους αριστοτεχνικά
δομημένους μικρούς ρόλους και τις φευγαλέες στιγμές: η Μέριλιν Μονρόε πάνω από
τη σχάρα εξαερισμού του μετρό στα «Επτά χρόνια φαγούρα» (1955)· ή η τελευταία
σκηνή του «Μερικοί το προτιμούν καυτό» (1959), όταν ο μεταμφιεσμένος σε
γυναίκα Τζακ Λέμμον αποκαλύπτει το πραγματικό του φύλο και ο Τζο Μπράουν
απαντά απαθώς: «Ε, κανείς δεν είναι τέλειος».

Αυτή την εβδομάδα επανεκδόθηκε η ταινία που πολλοί θεωρούν την καλύτερη του
Ουάιλντερ ­ «Το Διαμέρισμα» ­ με πρωταγωνιστή έναν Λέμμον στην καλύτερη στιγμή
της καριέρας του. Οι λαμπροί διάλογοι είναι από τα σπουδαιότερα προσόντα και
αυτής της ταινίας και το χάρισμα του Ουάιλντερ στο σενάριο εντυπωσιάζει ακόμη
περισσότερο αν σκεφθεί κανείς πως μεγάλωσε μιλώντας γερμανικά και παραδέχεται
ότι τα αγγλικά του είναι «ένα μίγμα Άρνολντ Σβαρτσενέγκερ και Αρχιεπίσκοπου
Τούτου». Γεννήθηκε το 1906 στη Ζούχα, τότε τμήμα της Αυστροουγγρικής
Αυτοκρατορίας και σήμερα στην Πολωνία. Εργάσθηκε ως δημοσιογράφος στη Βιέννη
και σεναριογράφος στο Βερολίνο έως την άνοδο των ναζί στην εξουσία, το 1933.
Εβραίος ο ίδιος ­ οι γονείς του πέθαναν στο Άουσβιτς ­, έφυγε για το Παρίσι
και στη συνέχεια για την Αμερική χωρίς να ξέρει αγγλικά. Ωστόσο, άρχισε να
γράφει σενάρια και σύντομα πέρασε στη σκηνοθεσία για να κάνει το 1942 το
ντεμπούτο του στο Χόλλυγουντ εξασφαλίζοντας τη συμμετοχή της Τζίντζερ Ρότζερς
στην ταινία «The Major and the Minor».

Ενενήντα τεσσάρων χρόνων σήμερα, ο Ουάιλντερ παραμένει κεφάτος και σαρκαστικός
όσο ποτέ άλλοτε και δηλώνει ευτυχής που δούλεψε σε μια εποχή στην οποία
κυριαρχούσε η λεπτότητα και η κομψότητα. «Οι περισσότερες από τις ταινίες που
γίνονται σήμερα είναι φορτωμένες ειδικά εφέ», παραπονέθηκε πρόσφατα. «Δεν θα
μπορούσα να τις είχα κάνει… Εγώ έκοψα το κάπνισμα επειδή δεν μπορούσα να
ξαναγεμίσω τον Zippo μου».