Ανεκτίμητοι θησαυροί σε εγκατάλειψη

Είναι κάποιες φορές που ο μύθος μπερδεύεται με την ιστορική αλήθεια, γίνεται

ένα πράγμα ενιαίο, το οποίο μοιάζει με παραμύθι αλλά δεν είναι. Η αλήθεια

βρίσκεται βαθιά μέσα του, όπως σε εκείνα τα «περιζήτητα» πλέον παραμύθια των

γιαγιάδων και κάποιες φορές αποδεικνύεται στο πέρασμα του χρόνου. Προσωπικά,

μου αρέσει πολύ να μπερδεύω στα κείμενά μου την ιστορική αλήθεια με τον μύθο.

Νομίζω πως έτσι γίνεται πιο γοητευτική η ανάγνωση. Βέβαια, υπάρχουν σημεία που

το «παραμύθι» δεν κάνει πάντα καλό… Για παράδειγμα, στην αντιμετώπιση της

σκληρής πραγματικότητας!

Επιστρέφοντας στο κομμάτι αυτό της Αιτωλοακαρνανίας γύρω από τη λιμνοθάλασσα

Μεσολογγίου – Αιτωλικού, βρήκα πολύ όμορφα παραμύθια να σας πω, αλλά η

πραγματικότητα με συγκλόνισε αντίστροφα. Η εγκατάλειψη και η αδιαφορία ­ όχι

μόνο από τις υπεύθυνες υπηρεσίες του κράτους, αλλά από τους κατοίκους κυρίως ­

με έκαναν να αγανακτήσω. Είναι «εγκληματικό» αυτό που συντελείται και κανείς

δεν φαίνεται να θέλει να κάνει κάτι. Η πόρτα στον αρχαιολογικό χώρο των

Οινιάδων είναι πάντα ανοιχτή. Μέσα από την περίφραξη βόσκουν κοπάδια από

γελάδες και γιδοπρόβατα και οι ελιές είναι έτοιμες να μαζευτούν από εκείνους

που χρησιμοποιούν τον αρχαιολογικό χώρο για χωράφι τους. Στην Επισκοπή του

Μάστρου, στον σημαντικότερο χριστιανικό ναό της περιοχής της λιμνοθάλασσας, τα

βάτα και τα χόρτα σε λίγο θα τον καλύψουν, η ξύλινη πόρτα είναι σπασμένη, ο

εσωτερικός χώρος είναι βεβηλωμένος, μια κόκκινη φλοκάτη ­ σημάδι

διανυκτέρευσης ­ είναι διπλωμένη, ενώ σε απόσταση 100 μέτρων από τον ναό

κάποιος έχει κτίσει το σπίτι του και έχει οικειοποιηθεί τον δρόμο που οδηγεί

εκεί, τοποθετώντας ταμπέλα: «Απαγορεύεται η είσοδος – ιδιωτική περιοχή»!

Στην αρχαία Καλυδώνα σε οδηγούν μεγάλες ταμπέλες επάνω στον κεντρικό επαρχιακό

δρόμο Αντιρρίου – Αγρινίου για να δεις ένα διαλυμένο κιόσκι της Υπηρεσίας

Αρχαιοτήτων, τους εκτεταμένους βοσκότοπους, αλλά και χωράφια με ελιές,

φορτωμένες καρπό. Στο Ιερό της Λαφρίας Αρτέμιδος τα χόρτα είναι έτοιμα να

διαλύσουν τις πέτρες. Στην αρχαία Πλευρώνα τα πράγματα είναι κάπως καλύτερα,

υπάρχει μια στοιχειώδης τάξη, αλλά η λειτουργικότητα του αρχαιολογικού χώρου

αμφισβητείται. Να μιλήσω για την αρχαία Ιθωρία στον Άγιο Ηλία που δεν έχει

ούτε ένα σημάδι ή την Κούλια της κυρα-Βασιλικής στο χωριό Κατοχή που οι

κάτοικοι αν μπορούσαν θα της έκαναν μερικά μερεμετάκια για να την

χρησιμοποιήσουν σαν αποθήκη! Κάπως έτσι αντιμετωπίζουν οι σύγχρονοι Αιτωλοί

και Ακαρνάνες την πολιτιστική κληρονομιά τους. Βλέπετε, είναι πολύ

απασχολημένοι με τα χωράφια τους, έγκλειστοι στον μικρόκοσμο του καφενείου και

της τηλεόρασης. Χρειάζεται λοιπόν να έρθει το κράτος για να ξεχορταριάσει και

να προστατεύσει τα σπίτια των προ-προ-προ παππούδων σας… Λίγη ντροπή δεν

βλάπτει! Ας ελπίσω ότι τούτο το κομμάτι θα γίνει ξόρκι για το κακό που

συμβαίνει.

ΟΙΝΙΑΔΕΣ

Ένας από τους εντυπωσιακότερους αρχαιολογικούς χώρους που μπορείς να δεις στην

Ελλάδα είναι και αυτός των Οινιάδων. Δυτικά του χωριού Κατοχή και πάνω σε ένα

βραχώδες ύψωμα με πολλές βελανιδιές υψώνονται τα τείχη της αρχαίας πόλης, που

ο επισκέπτης θα πρέπει να φανταστεί τον ποταμό Αχελώο, αλλά και μικρές λίμνες

να την περιβάλλουν. Η τεχνική οχύρωσης ήταν κάτι παραπάνω από εξαιρετική και

σήμερα τόσο ο Κοκκινόπυργος που ξεχωρίζει όσο και η περίφημη λοξή πύλη

(σχεδιαστική καινοτομία) αποτελούν τα καλύτερα σωζόμενα δείγματα αρχαίας

οχύρωσης των Ακαρνάνων.

Σε εξαιρετική τοποθεσία βρίσκεται το καλοδιατηρημένο αρχαίο θέατρο των

Οινιάδων, που χρονολογείται από τον 3ο-4ο αιώνα π.Χ. Έχει χωρητικότητα 2.000

θέσεων, χρησιμοποιείται ακόμα και σήμερα για καλοκαιρινές φεστιβαλικές

εκδηλώσεις και οι προσεκτικοί παρατηρητές θα ανακαλύψουν πως τα δύο τρίτα των

κερκίδων του είναι λαξευμένα πάνω σε συμπαγή βράχο! Ήταν εξαιρετικοί τεχνίτες,

είχαν και μεγάλη υπομονή!

Εκεί όμως που προσωπικά έμεινα με ανοιχτό το στόμα ήταν στους σωζόμενους

νεώσοικους, το νεώριο της πόλης, το αρχαίο «καρνάγιο» στη δυτική πλευρά έξω

από τα τείχη. Πιθανότατα είναι έργο των Αιτωλών του 3ου αιώνα π.Χ. και είναι

κυριολεκτικά σκαλισμένο σε έναν γιγαντιαίο βράχο. Είναι εύκολο να φανταστεί

κανείς τα δύο λιμάνια της πόλης (που είναι ακόμα μέσα στο χώμα) και τον χώρο

επισκευής των ξύλινων αρχαίων καραβιών! Άλλωστε, τότε, ο Αχελώος ήταν πλωτός

ποταμός!

Η τοποθεσία των αρχαίων Οινιάδων είναι γνωστή στους ντόπιους σαν

Τρικαρδόκαστρο. Σύμφωνα με τη μυθολογία, εδώ κατέφυγε ο Αλκμαίων (γιος του

Αμφιαράου από το Άργος), αφού σκότωσε τη μητέρα του Εριφύλη. Παντρεύτηκε την

κόρη τού Αχελώου και θεωρείται ο πρώτος οικιστής. Ένα άλλος μύθος αναφέρει ότι

ο Ηρακλής έδωσε την πόλη στον Οινέα, βασιλιά της Πλευρώνας, που φύτεψε στην

περιοχή αμπέλια και από τον οίνο πήρε το όνομα Οινιάδες. Για να διαβάσετε όμως

το καλύτερο «παραμύθι» απ’ όλα, θα πρέπει να περιμένετε λίγο για να πούμε

πρώτα δυο λόγια για την αρχαία Πλευρώνα.

ΠΛΕΥΡΩΝΑ

Ανάμεσα από Μεσολόγγι και Αιτωλικό, στον κεντρικό επαρχιακό δρόμο (Αντιρρίου –

Αγρινίου) θα συναντήσει κανείς τις ταμπέλες για την αρχαία πόλη της Πλευρώνας.

Το τεράστιο σε μήκος τείχος ξεχωρίζει από πολύ μακριά και όσοι ανηφορίσουν

στον ασφάλτινο δρόμο θα διαπιστώσουν ακόμα μία φορά πως οι αρχαίοι ημών

πρόγονοι δεν έχτιζαν τυχαία τις πόλεις τους. Η θέα στη λιμνοθάλασσα (και το

Μεσολόγγι) είναι απερίγραπτη. Η νεώτερη πόλη που βλέπουμε σήμερα είναι

χτισμένη πάνω στην παλαιότερη μετά την καταστροφή της, στα 234 π.Χ. Θεωρείται

από τους αρχαιότερους τόπους της Αιτωλίας και συνδέεται με τους Κουρήτες, τους

μυθικούς κατοίκους της περιοχής.

Φανταστείτε το μήκος του τείχους (πάνω από 3 χλμ.), που φέρει 30 πύργους και 7

πύλες! Εκείνο όμως το οποίο δεν μπορείτε να φανταστείτε είναι η τεράστια σε

όγκο δεξαμενή που είναι σκαμμένη σε βράχο, έχει τέσσερα μεγάλα διαμερίσματα

από πελεκημένη πέτρα και τριγωνικές οπές μεταξύ των (στη βάση), σύμφωνα με την

αρχή των συγκοινωνούντων δοχείων. Είπατε… τίποτε; Χωρίς ιδιαίτερες ανασκαφές

έχουν βρεθεί στην Πλευρώνα ο χώρος της Αγοράς με πλακόστρωτη πλατεία, στοά,

γυμνάσιο και λουτρό, καθώς και ένα μικρό θέατρο με θέα στη λιμνοθάλασσα, το

οποίο χρονολογείται από τα τέλη του 3ου αιώνα.

Για τους ντόπιους, το κάστρο της Πλευρώνας είναι γνωστό ως κάστρο της

«Κυρα-Ρήνης», της βασιλοπούλας που έμενε εκεί. Ήρθε λοιπόν η ώρα για το

υπέροχο «παραμύθι» που σας υποσχέθηκα και το αντιγράφω από το εξαιρετικό

βιβλίο «Αιτωλοακαρνανία», έκδοση της ΤΕΔΚ του νομού.

Στο Τρικαρδόκαστρο (στις Οινιάδες που αναφερθήκαμε πριν) ζούσε ένα βασιλόπουλο

που λεγόταν Ανήλιαγος. Δεν μπορούσε να τον δει ο ήλιος, γιατί εάν έπεφταν

επάνω οι ακτίνες του θα πέθαινε. Ο Ανήλιαγος, που λέτε, αγαπούσε την

Κυρα-Ρήνη. Κάθε νύχτα περνούσε τον Αχελώο και την αντάμωνε στο κάστρο της.

Δυστυχώς έφευγε πάντα πριν από το χάραμα και επέστρεφε στο Τρικαρδόκαστρο.

Στην Κυρα-Ρήνη, τη βασιλοπούλα της Πλευρώνας, φαίνεται πως δεν άρεσε καθόλου

αυτή η κατάσταση και για να τον κρατήσει κοντά της διέταξε να σφάξουν όλα τα

κοκόρια της περιοχής. Εκείνη τη νύχτα ο Ανήλιαγος δεν κατάλαβε πως πέρασε η

ώρα και σηκώθηκε αργά να φύγει. Κάλπασε γρήγορα να προλάβει να κρυφτεί στο

υπόγειο παλάτι του, αλλά η αυγή τον πρόλαβε. Και το παλικάρι έλειωσε!

ΚΑΛΥΔΩΝΑ

Βορειοανατολικά από το σημερινό Ευηνοχώρι βρίσκεται η αρχαία Καλυδώνα και οι

ταμπέλες στον κεντρικό επαρχιακό δρόμο είναι μεγάλες και ευανάγνωστες.

Δυστυχώς, όμως, όσοι δοκιμάσουν να κάνουν την παράκαμψη θα απογοητευθούν και

θα αγανακτήσουν. Με τίποτε αυτό το μέρος δεν θυμίζει αρχαιολογικό χώρο και να

σκεφθεί κανείς ότι θεωρείται εξαιρετικής σημασίας πόλη για την αρχαία Αιτωλία!

Ακόμα και ο κατάλογος του Ομήρου, που αναφέρεται στα πλοία τα οποία

συμμετείχαν στον πόλεμο της Τροίας, περιλαμβάνει την Καλυδώνα. Πανάρχαια είναι

επίσης και η λατρεία της Λαφρίας Αρτέμιδος (με θυσίες αγριμιών, τα οποία

έριχναν ζωντανά στη φωτιά), το Ιερό της οποίας σώζεται, αλλά έχει περιέλθει σε

δραματική κατάσταση! Ο πρώτος Ναός της Αρτέμιδος, χτίστηκε όπως και στο Θέρμο,

περί τα τέλη του 7ου αιώνα π.Χ., στο 360 π.Χ. διαμορφώνεται ο χώρος με νέα

σχέδια και τον 2ο αιώνα π.Χ. η πόλη ακμάζει. Ένα άλλο υπέροχο αρχαίο

«παραμύθι» συνδέεται με την Καλυδώνα. Αυτό του Καλυδώνιου κάπρου και του

μυθικού Μελέαγρου. Υπάρχει σε δύο εκδοχές και εγώ διάλεξα την παλαιότερη.

Ο Μελέαγρος ήταν γιος του Οινέα και της Αλθαίας, γεννήθηκε στην Καλυδώνα και

ήταν μέλος των γνωστών Αργοναυτών. Ο πατέρας του είχε λησμονήσει μια θυσία

στην Άρτεμη και εκείνη έστειλε ένα φοβερό αγριογούρουνο (κάπρο) να κατερημώσει

τη χώρα. Ο Μελέαγρος μαζί με τους φίλους του Αργοναύτες (Άδμητο, Αμφιαράο,

Θησέα, Ιάσονα, Κάστορα, Πολυδεύκη κ.ά.) σκοτώνει τον Καλυδώνιο κάπρο, αλλά την

ίδια στιγμή ξεκινάει μια διαμάχη ανάμεσα σε Αιτωλούς και Κουρήτες για το δέρμα

του κάπρου. Ο Μελέαγρος με τους Αιτωλούς φαίνεται να νικά, ώσπου σκοτώνει τον

αδελφό της μητέρας του. Εκείνη τον καταριέται και ο Μελέαγρος εγκαταλείπει τη

μάχη! Η γυναίκα του όμως τον πείθει να επιστρέψει, αφού οι Αιτωλοί τον

χρειάζονται για να νικήσουν. Τελικά, επιβάλλονται στους Κουρήτες, αλλά ο

Μελέαγρος σκοτώνεται!

ΕΠΙΣΚΟΠΗ ΜΑΣΤΡΟΥ

Πολύ κοντά στο χωριό Μάστρου, πάνω σε έναν ομαλό λόφο, δίπλα σε ένα κανάλι του

Αχελώου ξεχωρίζει ο ναός του Αγίου Ιωάννη της Επισκοπής, σημαντικότατο

παλαιοχριστιανικό μνημείο της Παραχελωίτιδας. Το ρήμα «σώζεται» πάντως είναι

σχετικό, εάν δει κανείς την άθλια σημερινή κατάσταση του μνημείου. Η περίφραξη

έγινε, η ταμπέλα τοποθετήθηκε, ο ναός καθαρίστηκε και κλειδώθηκε, πιθανότατα

από την υπεύθυνη Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων. Σήμερα δεν φαίνεται από τα

χόρτα, η πόρτα είναι σπασμένη, κατοικείται πιθανότατα από άστεγους, έχει

σκαφτεί από ιερόσυλους (οι τοπικοί λένε ότι από κάτω υπάρχει αρχαίος τάφος),

δίπλα του έχει χτιστεί μια σύγχρονη κατοικία και περιμένουν όλοι κάποτε να

πέσει. Τέτοια αδιαφορία!

Αυτός ο ναός ήταν έδρα του Επισκόπου Αχελώου υπό την άμεση προστασία του

Δεσποτάτου της Ηπείρου. Από την τρίκλιτη βασιλική εκκλησία (πιθανότατα το

αρχικό κτίσμα ήταν του 6ου αιώνος ­ τον 13ο ξαναχτίστηκε) έχει απομείνει μόνο

το μεγαλόπρεπο κεντρικό κλίτος και οι τοιχογραφίες έχουν πια ξεθωριάσει

εντελώς.

Το ερώτημά μου είναι απλό. Δεν μπορούν, για παράδειγμα, οι κάτοικοι του χωριού

Μάστρου που είναι δίπλα να ξεκινήσουν μια Κυριακή πρωί να ξεχορταριάσουν τη

φημισμένη εκκλησία, να την καθαρίσουν, να φτιάξουν την πόρτα και να την

κλειδώσουν πάλι; Τόσο δύσκολο είναι; Μόνο στα χαρτιά είναι χριστιανοί;

Κλείνοντας, θα πρέπει να αναφέρω ότι διάλεξα μόνο τέσσερα από τα σημαντικά

μνημεία της περιοχής για να σας παρουσιάσω. Υπάρχουν πολύ περισσότερα και

εξίσου σημαντικά. Θα έρθει η στιγμή να αναφερθούμε και σε αυτά, με την ιστορία

τους και τα ωραιότερα «παραμύθια» τους.

ΔΙΑΔΡΟΜΗ

Οι αποστάσεις όλων των σημείων που αναφέρουμε από την πόλη του Μεσολογγίου ή

του Αιτωλικού είναι πραγματικά αστείες. Όσοι απλώς ακολουθούν τον δρόμο

Αντιρρίου – Αγρινίου και έχουν χρόνο, μπορούν να γνωρίσουν πολύ εύκολα την

αρχαία Πλευρώνα και Καλυδώνα (προσοχή, έχει χωματόδρομο και το ιερό της

Αρτέμιδος είναι κάπου χωμένο σε έναν ελαιώνα, ρωτήστε τους τσοπάνους!). Για να

βρείτε την Επισκοπή Μάστρου, ακολουθήστε τον δρόμο προς το ομώνυμο χωριό (μετά

το Αιτωλικό υπάρχουν ταμπέλες) και λίγο πριν μπείτε ­ πάνω στο γεφυράκι του

καναλιού του Αχελώου ­ στρίψτε αριστερά. Θα δείτε την εκκλησία πάνω σε λόφο.

Αγνοήστε τα «απαγορεύεται» και ανηφορίστε μέχρι εκεί με τα πόδια ή το

αυτοκίνητο. Για τις Οινιάδες, ακολουθήστε τον δρόμο για Νεοχώρι – Κατοχή και

αφού περάσετε την Κατοχή προσέξτε τις ταμπέλες. Εάν βρεθείτε δίπλα σε κανάλι

του ποταμού έχετε πάρει λάθος δρόμο! Εάν από τις Οινιάδες θέλετε να συνεχίσετε

τον δρόμο, θα βρεθείτε στο υπέροχο Διόνι, κάτι ανάμεσα σε παραθαλάσσιο και

παραλίμνιο οικισμό.

Είναι πολύ εύκολο να φθάσετε στο Μεσολόγγι από την Αθήνα, είτε

πραγματοποιώντας την πιο επίπονη αλλά ομορφότερη διαδρομή μέσω Ιτέας –

Γαλαξιδίου – Ναυπάκτου είτε ακολουθώντας την Εθνική Οδό Αθηνών – Πατρών μέσω

Ρίου-Αντιρρίου, όπου η καθυστέρηση είναι δεδομένη. Η συνολική απόσταση για το

Μεσολόγγι είναι περίπου 250 χλμ. από την Αθήνα και πάνω από 500 από τη

Θεσσαλονίκη. Από το Μεσολόγγι έως το Αιτωλικό η απόσταση είναι μόλις 10 χλμ.

ΔΙΑΜΟΝΗ

Όλη η απαραίτητη τουριστική υποδομή υπάρχει στο Μεσολόγγι και το Αιτωλικό, αν

και οι προσφερόμενες κλίνες δεν είναι πάρα πολλές. Τα παρακάτω αναφέρονται

ενδεικτικά:

Θεοξένια (Μεσολόγγι) 0631-22683

Λίμπερι (Μεσολόγγι) 0631-28050

Αγάπη (Μεσολόγγι) 0631-22553

Αλεξάνδρα (Αιτωλικό) 0632-23019

Λίμπερτι Ιν (Αιτωλικό) 0632-22206

ΦΑΓΗΤΟ

Στα χωριά γύρω από το Μεσολόγγι μπορείτε να βρείτε μεγάλες (πλέον) και καλές

οικογενειακές ταβέρνες. Οι περισσότεροι πάντως πηγαίνουν στον Άγιο Θωμά, τα

Ρέτσινα και τα Ελληνικά.

Από τα πλέον ενδεδειγμένα εδέσματα στο Μεσολόγγι και το Αιτωλικό είναι φυσικά

τα ψάρια. Κέφαλοι, λαβράκια, γοβιοί, αλλά και τσιπούρες είναι συνήθως

φρεσκότατα και νοστιμότατα. Εκείνο πάντως που πρέπει οπωσδήποτε να δοκιμάσετε

είναι το χέλι, ενώ πολλοί δεν θα παραλείψουν να γευτούν και αυγοτάραχο. Οι

πεζόδρομοι στο κέντρο του Μεσολογγίου είναι γεμάτοι από ουζερί και ταβέρνες

και μπορείτε να διαλέξετε αυτή που σας αρέσει περισσότερο. Προσωπικά, πάντως,

προτιμώ την ψαροταβέρνα του Αποστόλη, στην Τουρλίδα.

ΧΡΗΣΙΜΑ ΤΗΛΕΦΩΝΑ

Δήμος Μεσολογγίου 0631-22400

Τουρ. Αστυνομία Μεσολογγίου 0631-27220

Αστυνομία Μεσολογγίου 0631-22228

Τροχαία Μεσολογγίου 0631-23117

Νοσοκομείο Μεσολογγίου 0631-22268

Δήμος Αιτωλικού 0632-22233

Κ. Υγείας Αιτωλικού 0632-22722

Αστυνομία Αιτωλικού 0632-22100