ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Σημαίες ευκαιρίας

Στην πρώτη γραμμή της επικαιρότητας βρέθηκε τελευταία η ελληνική σημαία ­
όχι τόσο λόγω εθνικής επετείου όσο εξαιτίας ενός εθνικού συνδρόμου. Εκείνου
που οδηγεί, μέσω της αλόγιστης και μικρόψυχης χρήσης, στην απομείωση του
νοήματος των λίγων και άξιων προστασίας συμβόλων της συλλογικής μας
ταυτότητας.

Η σημαία είναι ένα τέτοιο σύμβολο ­ ίσως το πιο προσιτό, καθώς άλλα,
ενδεχομένως ουσιαστικότερα, όπως η αίσθηση της κοινής καταγωγής και των κοινών
εμπειριών (για να μη μιλήσουμε για τον τόσο δυσδιάκριτο στη νεοελληνική
πραγματικότητα κοινό πολιτισμό), απαιτούν ευαισθησία και εμβάθυνση, αγαθά εν
γενική ανεπαρκεία. Η σημαία συμβολίζει με απτό και, στην περίπτωση της
Ελλάδας, καλαίσθητο τρόπο μιαν ενότητα που δεν είναι ούτε επίπλαστη ούτε
ισοπεδωτική. Είμαστε, όλοι όσοι ζούμε σ’ αυτό τον τόπο, δεμένοι στη μοίρα του,
την οποία, στο μέτρο των δυνάμεών του ο καθένας μας, συνδιαμορφώνουμε και
πάντως βιώνουμε. Και συνεχίζουμε να νιώθουμε δεμένοι όσο κι αν (θα τολμούσα να
πω: κυρίως αν) διαφέρουμε σε όλα όσα συγκροτούν τον ατομικό μας τρόπο, στις
ιδέες και τις αξίες μας, τις συνήθειες και τις προτιμήσεις μας, την έκφραση ή
τη μη έκφραση της όποιας δημιουργικότητάς μας.

Γιατί να ντρεπόμαστε μάλιστα να πούμε, όπως έχει γίνει τόσο της μόδας σε μια
εποχή που τείνει να ταυτίσει το νεωτερικό με το εύκολο, ότι η αίσθηση αυτή της
κοινότητας μας δίνει περηφάνια; Περηφάνια όχι για πραγματικές ή φανταστικές
κατακτήσεις και για δήθεν εθνικές «ανωτερότητες», αλλά για την αταβιστική, άρα
εγγενή στην ανθρώπινη φύση, επιβεβαίωση ότι δεν είμαστε μόνοι και, γι’ αυτό, ο
προσωπικός αγώνας μας έχει κάποια αξία και κάποια προοπτική. Δεν ανήκω σ’
αυτούς που κρεμούν τη σημαία στο μπαλκόνι τους στις εθνικές επετείους (ίσως
επειδή δεν πιστεύω ότι η σημαία είναι κάτι που ανασύρεται μόνο σε
προκαθορισμένες στιγμές), ομολογώ όμως ότι χαίρομαι βαθιά που κάθε χρόνο σώζει
την τιμή της πολυκατοικίας η ίδια πάντα γειτόνισσά μας.

Όλα αυτά τα γενικά για να πω τούτο: ο τρόπος που τιμάμε τη σημαία έχει
μεγαλύτερη αξία από το να λέμε ότι την τιμάμε. Και μάλιστα, όσο πιο φωναχτά
και βροντερά το λέμε, τόσο περισσότερο γινόμαστε, κατά τη γνώμη μου, ύποπτοι
ότι χρησιμοποιούμε το σύμβολο όχι για να δυναμώσουμε τον λόγο ύπαρξής του, την
ενότητα του λαού, αλλά για να μεταλαμπαδεύσουμε τη δυναμική του σε σκοπούς
πολύ πιο ιδιοτελείς και γι’ αυτό τελικά ξένους, ακόμα και αντίθετους, με τον
ίδιο τον συμβολισμό της σημαίας. Δεν είναι τυχαίο ότι, σχεδόν ανεπαισθήτως σε
σχέση με τη θύελλα δημοσιότητας που γνώρισε η περιπέτεια του Αλβανόπουλου που
έκανε το λάθος να αριστεύσει στην Ελλάδα, πέρασαν δύο άλλα, εντελώς συναφή
και, πιστεύω, εξίσου κρίσιμα περιστατικά: η «προσβολή» της σημαίας από κατ’
επάγγελμα διασκεδαστή στα πλαίσια του επαγγέλματός του και η κατακόρυφη
αύξηση, έτσι τουλάχιστον έγινε αντιληπτή στο ευρύ κοινό, των φετινών
περιστατικών εμπρησμού σημαιών τις μέρες της εθνικής γιορτής.

Η ευκαιρία να αναδειχθεί, μέσα από τη σημαία της σχολικής παρέλασης, η χώρα
φιλοξενίας σε τόπο ουσιαστικής ενσωμάτωσης όσων το αξίζουν, χάθηκε μέσα στην
ατέρμονη πομφολυγία και τους εντελώς άστοχους παραλληλισμούς και παρά την
καταδίκη της στενομυαλιάς από την πλειοψηφία των δημοσίων προσώπων. Ουδέποτε
είδε εξάλλου το φως η κρίσιμη για τη δημοκρατία αποσαφήνιση ότι προσβολή
εθνικού συμβόλου δεν στοιχειοθετείται με βάση αισθητικά κυρίως κριτήρια (γιατί
τότε αυτό το άλλο νεοελληνικό σύμβολο, η ιδιωτική τηλεόραση, θα ήταν αυτομάτως
εκτός νόμου), ενώ αντιθέτως πρέπει να συνυπολογίζεται η πρόθεση συμμετοχής,
έστω και προκλητικά, σε μια συζήτηση ιδεών (στην περίπτωση του Πανούση
επρόκειτο για ένα σχόλιο περί του «νέου» προσώπου του κομμουνιστικού
κόμματος). Κι έμεινε έτσι η έκπληξη ­ πόσο όμως δικαιολογείται όταν τα σημάδια
έχουν τόσο πληθύνει; ­ και η θλίψη που επέβαλαν οι εικόνες των καιόμενων,
συχνότατα «για πλάκα», σημαιών. Αυτές τουλάχιστον μας θυμίζουν, αλλά όταν πια
είναι αργά για να αντισταθούμε, πόσο φτωχύναμε ένα σύμβολο βιωματικής ενότητας
βγάζοντάς το στο γυαλί της τεχνητής θεαματικότητας και στο κλαρί του αγοραίου συναισθηματισμού.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.