ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ελληνοτουρκικές σχέσεις

Λαβ στόρι στον ορίζοντα και με χάπι εντ. Όχι απ’ αυτά που γράφουν κάτι
γιαγιάδες ντυμένες στα ροζ, ετούτο το έγραψε η ζωή. Γίναμε κάποτε μάρτυρες του
δράματος, πώς μπήκανε στη μέση οι οικογένειες, πώς έμεινε εκείνη στα ξένα κι
εκείνος γύρισε πίσω, πώς κατέληξαν με άλλα ταίρια.

Αιώνες μετά, κι ενώ η παρέα έχει διαλυθεί, καθώς επιστρέψαμε στις πατρίδες
μας, σοβαρέψαμε, γκριζάραμε, το τηλέφωνο χτυπάει κι αναγνωρίζω αμέσως τη φωνή.
Σαν να ‘ταν χθες. Το και το, βγήκαν και τα διαζύγια. Δίπλα είμαστε, έλα να μας
παντρέψεις, έλα εσύ για όλους.

Να ‘μαι λοιπόν σε μια λαϊκή γειτονιά της Πόλης, κουμπάρα των Τούρκων
συμφοιτητών μου και ταλαίπωρων εραστών, φιλοξενούμενη της οικογένειας. Η
συνεννόηση με τον διεθνή τρόπο. Μ’ αυτόν διαπιστώνω ότι οι φιλόξενοι ετούτοι
άνθρωποι με νομίζουν Γερμανίδα. Λογικόν, στη Γερμανία ζει η νύφη κόρη τους που
ποτέ της δεν νοιαζόταν για εξηγήσεις, τώρα θα τη μάθω; Προσπαθώ να φέρω τα
πράγματα βόλτα, όπως μπορώ: Yok Frankfurt. Atina, Yunan. Απορία στα μάτια
τους, σιωπή μεγάλη. Ύστερα κι άλλο τσάι, κι άλλο καρπούζι, τηλεφώνημα στη
γειτόνισσα που σπεύδει, μαζί της μια βάβω αγνώστων λοιπών στοιχείων. Με
κοιτάνε, μιλάνε μεταξύ τους, με ξανακοιτάνε· μου γελάνε, «κιμπάρ»
αποφαίνονται. Βγάζουν σαπούνια, βγάζουν πετσέτες, θα βγούμε, καταλαβαίνω. Το
πρώτο μου χαμάμ· παράδεισος. Το άλλο πρωί ξυπνάω με πυρετό. Μαζί με την
ασπιρίνη φθάνει κι η γριά βάβω που λέγαμε, να με ξεματιάσει καλού – κακού.
Είναι η μάνα του Χότζα, ό,τι πιο αξιοσέβαστο διαθέτει η γειτονιά.

Δεν ξέρω αν έφταιξε το διαβατήριό μου ή η αδυναμία μου να πείσω τον ληξίαρχο
ότι τα τυπικά που μού ‘μαθαν να πω τα καταλάβαινα κιόλας, πάντως στην τελετή
περιορίζομαι στον ρόλο της επίτιμης κουμπάρας. Το βράδυ όμως, όλα κι όλα,
πρώτο τραπέζι πίστα στο αγκαζαρισμένο κέντρο που θυμίζει «σκυλάδικο». Όλα
ρέουν με τον οικείο τρόπο, σε άλλη γλώσσα. Ξαφνικά καταλαβαίνω και τι δουλειά
κάνει ο ευκατάστατος της οικογένειας, που έχω δει σε φωτογραφία του σπιτιού
τετ-α-τετ με τον Ντεμιρέλ. Είναι ο μαγαζάτορας που ­ να ‘τος ­ έρχεται
καταπάνω μου και με τραβάει στην πίστα. Πίσω στο τραπέζι, ένας συμπαθητικός
νέος άντρας από τον Πόντο, εντελώς Τούρκος και μουσουλμάνος, μου πιάνει
κουβέντα σε περίεργα ελληνικά, που τα ήξεραν οι παππούδες από τους Έλληνες
γείτονες· κι έτσι πέρασαν στην τρίτη γενιά. Πόσοι άλλοι τέτοιοι θα υπάρχουν,
σκέφτομαι, πόσοι άλλοι και τι απρόσμενη επιβίωση της γλώσσας.

Την επομένη βρίσκομαι να καβγαδίζω με τον Τούρκο ξεναγό που, μες στην Αγιά
Σοφιά, κάνει ανθελληνική προπαγάνδα στο αγγλόφωνο γκρουπ του: Λέει για τους
Έλληνες ό,τι μαθαίναμε εμείς στο σχολείο για τους Τούρκους. Λες κι ένα χέρι
έγραψε το ίδιο κείμενο για δύο λαούς. Στο παζάρι, όπου πάω να ξεσπάσω, άλλο
χέρι, γαντοφορεμένο, μαύρο, προέκταση κατάμαυρου τσαντόρ, διαλέγει δαντελωτά
εσώρουχα, παζαρεύει με τον αρειμάνιο πωλητή, πληρώνει, φεύγει. Γουρλώνω τα
μάτια, καθώς στη Δύση σε τέτοιες συναλλαγές ο πωλών είναι συνήθως πωλήτρια.

Αλλαγή τόπου. Σημαίες και σημαιάκια, αψίδες, εμβατήρια. Πολεμικά μέσα στο
λιμάνι, από πάνω η αεροπορία σε ακροβασίες-θρίλερ. Στην ουρά της παρέλασης το
γερανοφόρο της τροχαίας, προηγούνται καλογυαλισμένα περιπολικά, ταξί,
λεωφορεία, ασθενοφόρα, κανόνια. Οι ένοπλες δυνάμεις. Μπροστά τους, αθλητές
ποδοσφαίρου και τάε κβον ντο, πρόσκοποι, παιδιά με τοπικές ενδυμασίες, η
μαθητιώσα νεολαία με κουστουμάκια και ταγιεράκια. Πιο μπροστά, στρατιώτες με
στολές των αρχών του αιώνα ακολουθούν τη λιμουζίνα του Κεμάλ που περνάει αργά,
πίσω από τα τζιπ με τους αληθινούς πολεμιστές τού τότε, όλο παράσημα. Ένας
βετεράνος κλίνει το κεφάλι χαμογελαστά, ευχαριστώντας για τη φωτογράφιση. Στην
κεφαλή της παρέλασης έφιπποι τριποδίζουν οι Τσέτες. Τρομακτικοί, ακόμη και με
ψεύτικα μουστάκια. Αλεξιπτωτιστές πέφτουν στην πλατεία. Εορτασμός της
«ανεξαρτησίας», ακριβώς πάνω στον τόπο της σφαγής, εκεί όπου πατάω, στον
παραλιακό δρόμο με τα εστιατόρια, τα καφέ, τα ζαχαροπλαστεία, εκεί όπου
ανέμελη στάθηκα να φωτογραφίσω. Λάμπει η Σμύρνη σήμερα στο φως του Αιγαίου.
Εννέα Σεπτεμβρίου.

Η Έλενα Καλύβα είναι διδάκτωρ του Πανεπιστημίου της Φρανκφούρτης.