Οι… ανιχνευτές των λέξεων

Είναι οι άνθρωποι που βοηθούν καθημερινώς χιλιάδες κείμενα να κάνουν το
ταξίδι τους στον κόσμο. Απλοί αναγνώστες αλλά και μεγάλοι επιστήμονες χρωστούν
σε εκείνους ένα μεγάλο μέρος των γνώσεών τους.

Προοπτικές για τους μεταφραστές: «Τώρα με την Ευρωπαϊκή Ένωση, ακόμα και οι οδηγίες χρήσης των προϊόντων μεταφράζονται, διευρύνοντας έτσι και το αντικείμενο του μεταφραστή», λέει η κ. Ρωσάνα Πατίρη

«Ο μεταφραστής είναι κάτι σαν μεσολαβητής μεταξύ του ξένου κειμένου και του
Έλληνα αναγνώστη και αυτό δεν είναι καθόλου απλό. Συχνά καλείσαι να μεταφέρεις
έννοιες και λέξεις που δεν υπάρχουν στη δική σου γλώσσα», λέει χαρακτηριστικά
η μεταφράστρια Ρωσάνα Πατίρη.

Η μετάφραση ενός κειμένου σίγουρα δεν είναι μια απλή διαδικασία αντιστοίχισης
λέξεων από τη μία γλώσσα στην άλλη. Αντιθέτως, ο επαγγελματίας μεταφραστής
αφιερώνει πολύ χρόνο στην επιλογή των λέξεων που θα χρησιμοποιήσει, ώστε να
αποδώσει στα ελληνικά αυτό που ο ίδιος κατανοεί από το ξένο κείμενο. «Δεν
είναι λίγες οι φορές που μία ξένη λέξη δεν έχει ακριβή μετάφραση στα ελληνικά
και τότε θα πρέπει να αποδοθεί περιφραστικά, με τρόπο όμως ώστε να μην χάνει
το αρχικό της νόημα».

Η άριστη γνώση της γλώσσας από την οποία μεταφράζει κανείς δεν είναι αρκετή
για ένα άρτιο, μεταφραστικά, αποτέλεσμα. Σύμφωνα με την κ. Πατίρη οι
μεταφραστές θα πρέπει «να είναι κοινωνοί της κουλτούρας της κάθε ξένης χώρας,
θα ήταν ακόμα καλύτερα αν έχουν ζήσει και ένα διάστημα εκεί, ώστε να έχουν
τριβή με τη γλώσσα στο φυσικό της περιβάλλον». Παράλληλα όμως θα πρέπει να
είναι τέλειοι χειριστές της ελληνικής γλώσσας. Καλό θα είναι πάντως να
μεταφράζονται κείμενα μόνο από την ξένη γλώσσα στη μητρική γλώσσα του
μεταφραστή. Το αντίθετο είναι ιδιαίτερα δύσκολο και συχνά παρακινδυνευμένο για
το αποτέλεσμα εργασίας. «Όλα αυτά συμβάλλουν στο να υπάρχει ποιότητα στη
μετάφραση, στοιχείο που θεωρώ ίσως το πιο σημαντικό στη δουλειά μου».

Στον τομέα της μετάφρασης όμως υπάρχει εξειδίκευση. Ανάλογα με το είδος των
κειμένων που μεταφράζει κανείς θα πρέπει να γνωρίζει πολύ καλά και την
ορολογία. «Δεν είναι το ίδιο να μεταφράζεις νομικά ή ιατρικά κείμενα. Εγώ, για
παράδειγμα, που ασχολούμαι με τα τεχνολογικά κείμενα, έχω δημιουργήσει ακόμα
και δικά μου λεξικά στον υπολογιστή στα οποία ανατρέχω κάθε φορά που συναντάω
δυσκολία». Στα λογοτεχνικά κείμενα πάντως η δουλειά τού μεταφραστή είναι ακόμα
πιο δύσκολη, καθώς ο κάθε συγγραφέας έχει ιδιαίτερο τρόπο έκφρασης.

Παρά το γεγονός ότι το αρχικό κείμενο είναι περιοριστικό για τον μεταφραστή, η
κ. Πατίρη υποστηρίζει ότι είναι μια δουλειά δημιουργική.

«Ο μεταφραστής πραγματικά δημιουργεί, μπορεί το αρχικό κείμενο να τον
περιορίζει, όμως ο τρόπος που θα αποδώσει στον αναγνώστη αυτό που ο ίδιος ο
μεταφραστής αντιλαμβάνεται από το κείμενο είναι καθαρά προϊόν δικής του
δουλειάς. Κι αν είναι κάτι που με τράβηξε σε αυτή τη δουλειά και σίγουρα είναι
δημιουργικό είναι η συνεχής ενασχόληση με τη γλώσσα και το ψάξιμο των λέξεων».

Οι συνθήκες εργασίας και οι προοπτικές

Η μετάφραση μιας και μόνο λέξης μπορεί να διαρκέσει από ένα δευτερόλεπτο μέχρι
και ένα τέταρτο, αν η έννοιά της είναι δύσκολο να αποδοθεί στα ελληνικά.
«Εκείνο που συμβαίνει συνήθως είναι να αφήνω τη λέξη που με δυσκολεύει και να
ανατρέχω σε αυτήν όταν πια έχω μεταφράσει όλο το κείμενο και μπορώ να βγάλω το
νόημά της από τα συμφραζόμενα».

Όταν ο μεταφραστής ολοκληρώσει τη μετάφραση του κειμένου δεν σημαίνει ότι
είναι έτοιμο να παραδοθεί. Ο δεύτερος και τρίτος έλεγχος, το «χτένισμα» του
κειμένου όπως λέγεται χαρακτηριστικά, είναι το τελικό στάδιο της δουλειάς.
«Δαπανώ πολύ χρόνο στο χτένισμα του κειμένου και αυτό για να δω αν πραγματικά
ο λόγος ρέει, αλλά και να ελέγξω μέχρι και την τελευταία λεπτομέρεια, ακόμα
ένα λάθος κόμμα μπορεί να αλλάζει το νόημα. Προτιμώ να δαπανήσω περισσότερο
προσωπικό χρόνο παρά να παραδώσω ένα κείμενο που έχει λάθη και δεν είναι
ποιοτικό».

Η αγορά εργασίας έχει διευρυνθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Με την
ενοποίηση των ευρωπαϊκών χωρών η ανάγκη για επικοινωνία μεταξύ των λαών έχει
γίνει ακόμα πιο επιτακτική. «Μόνο να σκεφτεί κανείς ότι τώρα η Ευρωπαϊκή Ένωση
υποχρεώνει κάθε νέο προϊόν να έχει οδηγίες χρήσεως που πάντα χρειάζονται
μετάφραση». Όπως σημειώνει όμως η κ. Πατίρη, οι αμοιβές των μεταφραστών συχνά
δεν είναι εκείνες που θα έπρεπε, «και αυτό συμβαίνει κυρίως στους εκδοτικούς
οίκους που κοστολογούν πολύ χαμηλά τις μεταφράσεις». Γενικά πάντως η
κοστολόγηση ενός μεταφρασμένου κειμένου μπορεί να γίνει είτε με τη σελίδα είτε
με τη μεταφρασμένη λέξη. «Και σε αυτό όμως δεν υπάρχει ένα πλαφόν. Το κόστος
της μεταφρασμένης λέξης μπορεί να ξεκινά από τις 6 δραχμές και να φθάσει τις
50».

Όσο για το ποια γλώσσα θα φέρει τα περισσότερα κέρδη, η κ. Πατίρη πιστεύει ότι
«οι περίεργες, όπως τις λέμε, γλώσσες δεν σημαίνει ότι είναι και προσοδοφόρες
οικονομικά. Θα πρέπει κανείς να εξετάσει το κατά πόσο υπάρχει μεταφραστικά
ζήτηση για αυτές τις γλώσσες. Σίγουρα όμως ακόμα και αγγλικά να ξέρει κανείς,
η ποιότητα ­ που είναι και το ζητούμενο ­ διαφέρει από μεταφραστή σε μεταφραστή».

Η ταυτότητα του μεταφραστή

ΣΠΟΥΔΕΣ: Στο Τμήμα Ξένων Γλωσσών, Μετάφρασης και Διερμηνείας στο Ιόνιο
Πανεπιστήμιο, στα Τμήματα φιλολογίας ξένων γλωσσών στα Πανεπιστήμια και σε
ιδιωτικές σχολές.

ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ: Στον δημόσιο τομέα κυρίως στο υπουργείο Εξωτερικών ως
μεταφραστής ή διερμηνέας, στην Ευρωπαϊκή Ένωση, σε διεθνή συνέδρια,
συναντήσεις, ομιλίες, επιστημονικά σεμινάρια, εμπορικές συναλλαγές, σε
εκδοτικούς οίκους, στη μεταγλώττιση ταινιών ή σίριαλ και σε μεταφραστικά
γραφεία.

ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: Περιβάλλον γραφείου και ταξίδια στο εξωτερικό,
ειδικά οι διερμηνείς.

ΜΗΝΙΑΙΕΣ ΑΠΟΔΟΧΕΣ: Στο Δημόσιο ισχύουν οι μισθοί των δημοσίων
υπαλλήλων. Στον ιδιωτικό τομέα τα χρήματα μπορεί να ξεκινούν από τις 300.000
δρχ. και το ποσό να ποικίλλει ανάλογα με τη φύση της εργασίας, την ποσότητα
των μεταφρασμένων σελίδων και την προϋπηρεσία του μεταφραστή.