Εξονυχιστικοί έλεγχοι για τα κοινοτικά κονδύλια

Από τρία επίπεδα ελέγχου θα περνούν τα προγράμματα και τα έργα του Γ’
Κοινοτικού Πλαισίου Στήριξης, ενώ σε εξαιρετικές περιπτώσεις η Ευρωπαϊκή
Επιτροπή θα στέλνει δική της αντιπροσωπεία για επιτόπιο έλεγχο, με
προειδοποίηση μόλις μιας ημέρας.

Αυτές οι προβλέψεις περιλαμβάνονται μεταξύ άλλων στο αναλυτικό κείμενο του
Κοινοτικού Πλαισίου Στήριξης, που ενέκρινε πρόσφατα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και
συγκεκριμένα στο ειδικό κεφάλαιό του για την εφαρμογή του ΚΠΣ.

Πρόκειται για ένα πολύ εκτενές κείμενο, το οποίο αποκαλύπτει τις ανησυχίες και
τους προβληματισμούς της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τον προορισμό των πόρων του
κοινοτικού προϋπολογισμού. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκδηλώνει την πρόθεση να
εξασφαλίσει με τον καλύτερο δυνατό τρόπο την χρηστή διαχείριση των χρημάτων
των Ευρωπαίων φορολογουμένων, κάτι που έχει γίνει πρώτη προτεραιότητά της μετά
και την σκανδαλολογία, η οποία οδήγησε στην παραίτηση της προκατόχου της. Αλλά
και η ελληνική κυβέρνηση, συνυπογράφοντας το κείμενο, αποδέχεται τους
αυστηρούς αυτούς ελέγχους.

Η διάσταση απόψεων μεταξύ των δύο πλευρών, η οποία οδήγησε και σε καθυστέρηση
της υπογραφής του ΚΠΣ, αφορούσε τον φορέα που θα ασκούσε τους ελέγχους. Η
Επιτροπή ήθελε έναν ανεξάρτητο φορέα, όπως η Μονάδα Οργάνωσης της Διαχείρισης
(ΜΟΔ), ενώ η ελληνική κυβέρνηση ήθελε να διατηρήσει η ίδια τον έλεγχο. Τελικώς
βρέθηκε μια συμβιβαστική λύση, με τη σύσταση αρχών διαχείρισης για κάθε
πρόγραμμα, στις οποίες θα έχει μεγάλη συμμετοχή η ΜΟΔ αλλά και οι δημόσιοι
υπάλληλοι.

Τα τρία επίπεδα ελέγχων, όπως περιγράφονται στο ΚΠΣ, είναι τα εξής:

* Ο έλεγχος πρώτου επιπέδου ασκείται από τις διαχειριστικές αρχές των
επιχειρησιακών προγραμμάτων και αφορά τη φυσική πρόοδο των έργων, τη
χρηματοοικονομική τους κατάσταση και τη λογιστική τους διάσταση.

* Ο έλεγχος δευτέρου επιπέδου ασκείται από τις αρχές πληρωμής του ΚΠΣ,
περιλαμβάνει την αξιολόγηση των ελέγχων του πρώτου επιπέδου και υπεισέρχεται,
όπου είναι απαραίτητο, σε λεπτομερέστερους ελέγχους.

* Ο έλεγχος τρίτου επιπέδου ασκείται από την ειδική υπηρεσία του υπουργείου
Οικονομικών στο Γενικό Λογιστήριο του Κράτους και αφορά το συνολικό συντονισμό
των συστημάτων ελέγχου, καθώς και εξειδικευμένες επιθεωρήσεις.

Πέραν των τριών αυτών επιπέδων, όμως, το ΚΠΣ αναφέρει ότι και «υπάλληλοι ή
εκπρόσωποι της Ευρωπαϊκής Επιτροπής μπορούν να διεξάγουν επιτόπιους ελέγχους,
και μάλιστα δειγματοληπτικούς, για όλες τις πράξεις οι οποίες χρηματοδοτούνται
από τα ταμεία, καθώς και των συστημάτων διαχείρισης και ελέγχου, με
προειδοποίηση τουλάχιστον μιας εργάσιμης ημέρας». Βεβαίως, διευκρινίζεται ότι
οι εν λόγω έλεγχοι διεξάγονται χωρίς αυτό να αποβαίνει εις βάρος των εθνικών
ελέγχων, και μάλιστα καλούνται οι εθνικές αρχές να συμμετέχουν σε αυτούς
εφόσον το επιθυμούν.

Η «αστυνομία» του ΚΠΣ

Όπως προκύπτει από τις διατάξεις αυτές, η «αστυνομία» του ΚΠΣ σε εθνικό
επίπεδο θα είναι οι αρχές διαχείρισης και -δευτερευόντως- οι αρχές πληρωμών.

Πρόκειται για νέους θεσμούς, που θα δοκιμασθούν την επόμενη επταετία και θα
κρίνουν σε μεγάλο βαθμό την επιτυχία του επενδυτικού προγράμματος. Όπως
αναφέρεται στο κείμενο του ΚΠΣ, στόχος είναι να τεθεί σε εφαρμογή «ένα
ανανεωμένο σύστημα για την ενίσχυση της αποτελεσματικότητας του εθνικού
συστήματος ελέγχων, του ελέγχου της νομιμότητας και κανονικότητας των δαπανών,
σύμφωνα με τους κανονισμούς των διαρθρωτικών ταμείων και τις διατάξεις για την
καταπολέμηση της απάτης».

Ειδικότερα, οι αρχές διαχείρισης θα λειτουργούν σε κάθε επιμέρους
επιχειρησιακό πρόγραμμα, ενώ θα υπάρχει και μια γενική αρχή διαχείρισης του
ΚΠΣ στο υπουργείο Εθνικής Οικονομίας.

Η τελευταία, σύμφωνα με το κείμενο του ΚΠΣ, θα είναι ο κύριος συνομιλητής με
την Επιτροπή και θα δίνει τις κατευθύνσεις στις επιμέρους διαχειριστικές αρχές
των επιχειρησιακών προγραμμάτων για την άσκηση των καθηκόντων τους.

Οι επιμέρους αρχές θα είναι αυτές που θα βρίσκονται αντιμέτωπες με την
καθημερινότητα και τα προβλήματα των προγραμμάτων. Σύμφωνα με το ΚΠΣ «η
διαχειριστική αρχή… είναι υπεύθυνη για την εφαρμογή, την αποτελεσματικότητα
και κανονικότητα της διαχείρισης και της εφαρμογής του αντίστοιχου
επιχειρησιακού προγράμματος».

Οι διαχειριστικές αρχές θα στελεχωθούν με τρεις τρόπους: Με το υφιστάμενο
προσωπικό της ΜΟΔ, με απόσπαση προσωπικού που υπηρετεί στο Δημόσιο με
διαδικασίες αξιολόγησης από επιτροπή εξωτερικών εμπειρογνωμόνων και με νέες
προσλήψεις προσωπικού, κατά κανόνα μέσω της ΜΟΔ.

Ξεχωριστή θα είναι η αρχή πληρωμών, μία ειδική υπηρεσία στο υπουργείο Εθνικής
Οικονομίας, η οποία θα είναι υπεύθυνη για την αποτελεσματικότητα και τη
διαφάνεια των χρηματοδοτικών ροών.

Η αρχή αυτή διενεργεί τον έλεγχο στις διαχειριστικές αρχές και τους τελικούς
δικαιούχους, όπως προαναφέρθηκε, και μπορεί να προβεί σε αναστολή πληρωμών, σε
περίπτωση βάσιμης υπόνοιας παρατυπίας. Σε περίπτωση, μάλιστα, διαπίστωσης
παρατυπίας προβαίνει σε διαγραφή των σχετικών πληρωμών.

Οι απαγορεύσεις

Δεν είναι, όμως, μόνο η χρηστή διαχείριση των πόρων που ενδιαφέρει την
Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Είναι και η τήρηση της κοινοτικής νομοθεσίας, ιδίως σε
κάποια ευαίσθητα θέματα. Στα θέματα αυτά αναφέρεται αναλυτικά το κείμενο του
ΚΠΣ, αναθέτοντας την αρμοδιότητα των σχετικών ελέγχων στην κεντρική
διαχειριστική αρχή. Συγκεκριμένα, οι διαχειριστικές αρχές πρέπει να φροντίζουν
την τήρηση των κοινοτικών κανόνων σε ό,τι αφορά τους εξής τομείς:

1. Δημόσιες συμβάσεις.

2. Περιβάλλον. Ειδικότερα, η Επιτροπή ενδιαφέρεται για την τήρηση των κανόνων
που αφορούν τη ρύπανση του υδάτινου περιβάλλοντος και την αξιολόγηση των
περιβαλλοντικών επιπτώσεων των έργων.

3. Κρατικές ενισχύσεις. Όταν τα προγράμματα περιλαμβάνουν κρατικές ενισχύσεις,
οι οποίες δεν έχουν περάσει από την έγκριση της Επιτροπής, θα αναστέλλεται η
χρηματοδότησή τους.

4. Ισότητα ευκαιριών μεταξύ ανδρών και γυναικών. Πρέπει να λαμβάνεται υπόψη με
τρόπο ουσιαστικό και ολοκληρωμένο.

5. Κοινή Γεωργική Πολιτική. Οι συγχρηματοδοτούμενες δράσεις πρέπει να
συμμορφώνονται με τους σχετικούς κανόνες και ιδίως με εκείνους που αφορούν τις
Κοινές Οργανώσεις Αγοράς.

Το νέο αυτό σύστημα εφαρμογής του Κοινοτικού Πλαισίου Στήριξης θα θεσμοθετηθεί
με νομοσχέδιο που ετοιμάζει ήδη το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας.