ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Πανεπιστήμιο Νέων Ανισοτήτων

Ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα που αντιμετωπίζει το ελληνικό
πανεπιστήμιο σήμερα, είναι η υποβάθμιση της ποιότητας της πανεπιστημιακής
εκπαίδευσης σε βασικές επιστημονικές περιοχές, ιδίως στον χώρο των κοινωνικών
και ανθρωπιστικών επιστημών («μαζικές» σχολές).

Το πρόβλημα αυτό οφείλεται κατά κύριο λόγο στην πολιτική που ακολούθησε το
υπουργείο Παιδείας με στόχο την ενίσχυση της διαφοροποίησης της τριτοβάθμιας
εκπαίδευσης (diversification) μέσω νέων προγραμμάτων σπουδών και δομών που
συνέτειναν στη δημιουργία νέων ανισοτήτων και πολλαπλών ταχυτήτων στο
εσωτερικό της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης.

Τρεις ήταν οι βασικές αιχμές της «μεταρρύθμισης» με στόχο τη διεύρυνση της
πανεπιστημιακής εκπαίδευσης: τα Προγράμματα Σπουδών Επιλογής (ΠΣΕ), τα Νέα
Τμήματα (προπτυχιακά) και τα Νέα Προγράμματα Μεταπτυχιακών Σπουδών.
Εξετάζοντας τα γνωστικά αντικείμενα των επιστημών που αυτά θεραπεύουν
διαπιστώνεται μια σημαντική διαφοροποίηση και απομάκρυνση από την εγκύκλια
παιδεία προς την κατεύθυνση της πρόωρης επιστημονικής εξειδίκευσης και της
επαγγελματικής κατάρτισης σε πεδία που παρουσιάζουν συγκυριακά υψηλή ζήτηση
στην αγορά. Όλα τα ανωτέρω, που χρηματοδοτήθηκαν πλουσιοπάροχα από το 2ο
Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης, σχεδιάστηκαν και υλοποιήθηκαν ως ξεχωριστές
«δράσεις», χωρίς να εντάσσονται σε ένα στρατηγικό ακαδημαϊκό σχεδιασμό, ο
οποίος θα όφειλε να λαμβάνει υπόψη του και τις ανάγκες των υπαρχόντων Τμημάτων
των ΑΕΙ. Αντίθετα λειτούργησαν σε μεγάλο βαθμό ανταγωνιστικά σε σχέση με τις
ήδη υπάρχουσες δομές εισάγοντας νέες διαφοροποιήσεις και ανισότητες.

Εξετάζοντας ειδικότερα την αναλογία ΔΕΠ / φοιτητή στα περισσότερα
λειτουργούντα «μαζικά» Τμήματα Κοινωνικών και Ανθρωπιστικών Επιστημών
διαπιστώνουμε μία δραματική επιδείνωση του δείκτη τα τελευταία τρία χρόνια, με
σοβαρές επιπτώσεις στην ποιότητα της εκπαίδευσης. Την κύρια ευθύνη γι’ αυτό
έχει η πολιτική του ΥΠΕΠΘ, το οποίο αφενός πριμοδοτεί κατά προτεραιότητα τις
νέες δομές (ΠΣΕ) και τα νέα Τμήματα εις βάρος των υπαρχόντων Τμημάτων (νέες
θέσεις ΔΕΠ, επιχορηγήσεις) και αφετέρου αυξάνει υπέρογκα τον αριθμό των
φοιτητών ετησίως στα υπάρχοντα τμήματα, αγνοώντας συστηματικά τις ενστάσεις
των Γενικών Συνελεύσεων των Τμημάτων. Οι νέες ανισότητες που δημιουργούνται
φθάνουν ορισμένες φορές σε ακραίες περιπτώσεις.

Έτσι ενώ τα (120) προϋπάρχοντα Μεταπτυχιακά Προγράμματα Σπουδών (πριν το
ΕΠΕΑΕΚ) χρηματοδοτούνται στο διάστημα 1995-2000 με 1,5 εκατ. δρχ. ετησίως
(εξαίρεση 1999-2000 με 8 εκατ. δρχ. ετησίως), τα 110 νέα ΜΠΣ χρηματοδοτήθηκαν
για το διάστημα 1998-1999 με ποσά άνω των 20 δισ. (μέσο όρο 100 εκατ. δρχ.
ετησίως το κάθε ένα). Αναφέρουμε επίσης την κραυγαλέα περίπτωση της
προβλεπόμενης από το σχετικό Π.Δ. επιχορήγησης για δύο νέα Τμήματα στο Πάντειο
Πανεπιστήμιο (Βαλκανικών Σπουδών και Οικονομικών) με το ποσό των 4,8 δισ. όταν
η ετήσια επιχορήγηση όλου του Ιδρύματος (9 Τμήματα) δεν ξεπερνά το 1,5 δισ.

Πρόκειται άραγε για μια ανορθολογική πολιτική του ΥΠΕΠΘ, που δεν γνωρίζει
αυτές τις διαφορές και τις νέες ανισότητες που το ίδιο δημιουργεί; ΄Η
πρόκειται για μια συστηματική πολιτική διαφοροποίησης της Πανεπιστημιακής
παιδείας που πιστεύει ότι με την εμφύτευση «νέων ευέλικτων» δομών στο
αποκαλούμενο «συμβατικό» Πανεπιστήμιο, θα βελτιώσει συνολικά την ποιότητα,
εισάγοντας ιδιωτικοοικονομικά κριτήρια λειτουργίας (ανταγωνισμός,
επιχειρηματικότητα, απόδοση λόγου και προσαρμογή στην αγορά); Εφόσον τελικά
πρόκειται για το δεύτερο, θα πρέπει να επισημανθεί ότι η «εκσυγχρονιστική»
αντίληψη που αντιλαμβάνεται τη μεταρρύθμιση του Δημόσιου Πανεπιστημίου μέσω
των ΠΣΕ και της χρήσης νέων Τεχνολογιών του Διαδικτύου (Internet),
περιθωριοποιεί την εγκύκλια παιδεία σε σημαντικές γνωστικές περιοχές των
κοινωνικών και ανθρωπιστικών επιστημών. Η κριτική μας στους νέους όρους της
διαφοροποίησης δεν αντιτίθεται στην πολιτική της διεύρυνσης της
Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης αλλά στις προϋποθέσεις που αυτή πραγματοποιείται.
Θεωρούμε σκόπιμο να επαναφέρουμε στη συζήτηση:

1. Την ανάγκη στρατηγικού ακαδημαϊκού σχεδιασμού ανά Ίδρυμα και συνολικά και
επαναπροσδιορισμό των «επιστημών» που θεραπεύουν τα Τμήματα (νέα, υπάρχοντα)
με κατεύθυνση την εγκύκλια παιδεία.

2. Την σημαντική αύξηση των επιχορηγήσεων για τα Πανεπιστήμια στο επίπεδο του
μέσου όρου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης με έμφαση στη δημιουργία νέων
θέσεων και διοικητικού προσωπικού και όχι μόνο σε υποδομή και Η/Υ.

3. Εξορθολογισμός στην κατανομή των πιστώσεων (βασικό κριτήριο ΔΕΠ/φοιτητή)
και αναβάθμιση της ποιότητας της Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης ειδικά στις
κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες.

Ο Παναγιώτης Γετίμης είναι καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου.