Η αυριανή πορεία του ΕΣΥ

Το ΕΣΥ δεν ικανοποιεί στον απαιτούμενο βαθμό τις ανάγκες και προσδοκίες του πληθυσμού, μολονότι παράγει ένα σπουδαίο έργο

Η δημιουργία και η αρχική ανάπτυξη του Εθνικού Συστήματος Υγείας (ΕΣΥ) ήταν
σημαντική για την ελληνική κοινωνία. Ο Πρωθυπουργός έχει αναφερθεί στο
«τεράστιο και γόνιμο έργο» που το ΕΣΥ έχει επιτελέσει, κυρίως σε υποδομές. Ο
γραμματέας του κόμματος έχει γράψει ότι «σχεδόν όλοι αναγνωρίζουν την ανάγκη
ουσιαστικών αλλαγών στο υπάρχον καθεστώς του ΕΣΥ…». Οι δύο αλήθειες του
συστήματος αντιστοιχούν σε δύο διαφορετικές πραγματικότητες. Η σημερινή
αποστολή της κοινωνικής πολιτικής και ο σκοπός της ηγεσίας πρέπει να είναι η
καλύτερη λειτουργία του υπάρχοντος υγειονομικού τομέα στο πλαίσιο κόστους –
ωφέλειας προς όφελος του ασθενούς. Οι δυσλειτουργίες του ΕΣΥ που συσχετίζονται
με το χάσμα μεταξύ νόμου (απόφαση) και εφαρμογής (υλοποίηση), με την έλλειψη
της συνέχειας από τη μια ηγεσία στην άλλη και την ελλιπή σύγχρονη διοίκηση
πρέπει (!) να διορθωθούν. Το σκυθρωπό προφίλ (κτιριακό και προσωπικό) των
υπηρεσιών υγείας προσβάλλει την αξιοπρέπεια του ασθενούς και θίγει την
επαγγελματική ευσυνειδησία (professionalism) των εργαζομένων. Η έλλειψη
κινήτρων για το ανθρώπινο δυναμικό εμποδίζει την απαιτούμενη απόδοση των
υπηρεσιών υγείας. Οι λίστες αναμονής, η μειωμένη ικανοποίηση του ασθενούς, η
σπατάλη με σοβαρές κλινικές και οικονομικές συνέπειες απαιτούν λύσεις. Πρέπει
να δοθεί τέλος στην ανεξέλεγκτη κατάσταση του όλου υγειονομικού τομέα. Όμως η
θετική πτυχή του ΕΣΥ και η κοινωνική δικαιοσύνη δεν πρέπει να θυσιαστούν.

Το ΕΣΥ δεν ικανοποιεί στον απαιτούμενο βαθμό τις ανάγκες και προσδοκίες του
πληθυσμού, μολονότι παράγει ένα σπουδαίο έργο. Πρόσφατα αυτό έχει αναφερθεί
από όλα τα πολιτικά κόμματα. Η αστοχία όμως στην επίτευξη της κοινωνική
δικαιοσύνης και της ισότητας, το σχετικά χαμηλό επίπεδο της
αποτελεσματικότητας και αποδοτικότητας των υπηρεσιών υγείας, καθώς και η
έλλειψη του τεκμηριωμένου ιατρικού και νοσηλευτικού έργου είναι δεδομένα. Η
συνέχεια της παμπάλαιας οργανωτικής αντίληψης της Δημόσιας Διοίκησης ασφαλώς
δεν εξυπηρετεί τις σύγχρονες ανάγκες της ελληνικής κοινωνίας και την αναγκαία
ανάπτυξη του υγειονομικού τομέα. Σαφώς, η σημερινή πορεία του ΕΣΥ δεν
αναστρέφεται εύκολα. Ο δρόμος για την αλλαγή της εδραιωμένης διοικητικής
πρακτικής είναι εξαιρετικά δύσκολος. Ακόμα, δεν έχει υπάρξει ουσιαστική έκθεση
καινοτομίας σχετικά με την «Υγεία του Έθνους», και η απαιτούμενη αναπτυξιακή
στρατηγική δεν είναι εύκολα διαθέσιμη. Η συνολική πορεία του ΕΣΥ βρίσκεται
πάνω σε κινούμενη άμμο. Η ουσιαστική προσέγγιση ταλαντεύεται μεταξύ κομματικής
και συστημικής αντίληψης. Η διοικητική λειτουργία ταυτίζεται πιο πολύ με την
πρακτική που πηγάζει από σκέψεις κομματικού τύπου. Δηλαδή, το ΕΣΥ δεν έχει
αγγίξει την εφαρμογή της σύγχρονης διοικητικής πρακτικής που συνδέεται με τη
συστημική προσέγγιση. Συνεπώς, δημιουργούνται στους ειδικούς πολλές ανησυχίες
σχετικά με τη μελλοντική πορεία του. Μερικές εύλογες και καλοπροαίρετες
ερωτήσεις προς την ηγεσία και τους εμπειρογνώμονές της ακολουθούν:

Σχετικά με το σύστημα: Πώς προβλέπονται η ενοποίηση των επιμέρους υπηρεσιών, η
μείωση της νοσοκομειακής φροντίδας, η ανάπτυξη της πρόληψης και η αποκέντρωση
στη λήψη αποφάσεων;

Σχετικά με το νοσοκομείο: Χωρίς την υιοθέτηση της σύγχρονης πληροφορικής, πώς
θα εισαχθεί ένα ιατρικό ιστορικό (ιατρικός φάκελος) προς όφελος της κλινικής
ιατρικής και η αξιολόγησή της από την ιατρική υπηρεσία;

Σχετικά με την κλινική ιατρική: Πώς θα εισαχθούν κλινικές οδηγίες και
πρωτόκολλα για κάθε ιατρική πράξη οι οποίες βασίζονται στη σύγχρονη πρακτική
της κλινικής ιατρικής;

Σχετικά με την ανάπτυξη της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας (ΠΦΥ): Πώς θα
περάσει το σπουδαίο μήνυμα ότι ο γενικός ή οικογενειακός ιατρός ασκεί μια
ειδικότητα ισότιμη προς τις άλλες ειδικότητες της κλινικής ιατρικής;

Σχετικά με το κόστος των υπηρεσιών υγείας: Πώς θα ελεγχθούν οι τιμές, πώς θα
εναρμονιστούν μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα και πώς θα εισαχθούν
μηχανισμοί παρέμβασης στο κόστος;

Σχετικά με τα φάρμακα και τη βιοϊατρική τεχνολογία: Πώς θα αντιμετωπιστεί η
κατάχρηση στην κατανάλωση φαρμάκων και πώς θα εισαχθούν μηχανισμοί ελέγχου και
ορθολογικής χρήσης τής τεχνολογίας με παράλληλη ανάπτυξη της σχετικλή παιδείας
του αναγκαίου επιστημονικού προσωπικού;

Σχετικά με τα Κέντρα Υγείας: Πώς θα λειτουργήσουν επί 24ωρης βάσης και πώς θα
αναπτύξουν κοινωνική δράση για την πρόληψη και προαγωγή της υγείας του
πληθυσμού;

Σχετικά με τη μετεκπαίδευση των επαγγελμάτων υγείας: Όταν η επικρατούσα
αντίληψη στις υπηρεσίες υγείας είναι ότι η εκπαίδευση είναι δαπάνη και όχι
επένδυση, πώς θα ορθοποδήσει η σχετική παιδεία, και όταν σημαντικοί θεσμοί με
συνεχή προσφορά στο χώρο υγείας συνεχώς και επισήμως ταλαιπωρούνται, πώς θα
αναπτυχθούν κατάλληλα προγράμματα;

Σχετικά με την περιφέρεια: Πώς θα αμβλυνθούν οι γεωγραφικές ανισότητες σε
πόρους, υποδομή και ανθρώπινο δυναμικό;

Σχετικά με τα λοιμώδη νοσήματα: Πώς θα αντιμετωπιστούν νέες μορφές και η
επανεμφάνιση παλαιότερων; Πώς θα προστατευθεί η παραμεθόριος στην εποχή των
ανοικτών συνόρων;

Σχετικά με την υγειονομική ηγεσία: Πώς και πότε θα διαμορφωθεί ορθολογική
ιεραρχία λήψης αποφάσεων που θα επιτρέπει να αναδυθούν επιστημονικά
επεξεργασμένες ιδέες;

Σχετικά με την ανάπτυξη στρατηγικής: Πότε και πώς θα γίνει και πώς και από
ποιους θα εφαρμοστεί;

Σχετικά με το μέλλον: Χωρίς μια σαφή πολιτική υγείας, ακριβούς υγειονομικού
χάρτη και αναπτυγμένων μηχανισμών παρέμβασης πώς θα αντιμετωπιστούν οι
αυριανές ανάγκες περίθαλψης του πληθυσμού;

Δύο σχετικές προκλήσεις, που εκκρεμούν πολλά χρόνια, είναι η εφαρμογή της νέας
διοίκησης (management) σε συνδυασμό με την εκπαίδευση των επαγγελματιών υγείας
(ιατρικό, νοσηλευτικό, διοικητικό, τεχνολογικό προσωπικό) σε σχετικά θέματα
καθώς και η διείσδυση της σύγχρονης πληροφορικής σε όλα τα επίπεδα του ΕΣΥ.
Έτσι μπορούσε να είχε κλείσει η ψαλίδα μεταξύ απόφασης και υλοποίησης των
μεταρρυθμίσεων. Η συστηματική εφαρμογή της διοίκησης σε συνδυασμό με τη
συνεχιζόμενη παιδεία και επιστημονική κατάρτιση του προσωπικού είναι τα
μοναδικά «έξυπνα όπλα» που μπορούν να δώσουν κατάλληλες απαντήσεις στα
παραπάνω ζητήματα. Χωρίς αυτά, εύλογη είναι η ερώτηση αν το ΕΣΥ θα διασωθεί
στη νέα διαμορφωμένη κοινωνία των πληροφοριών διατηρώντας τη σπουδαία έννοια
του συστήματος.

Το ΕΣΥ απαιτεί μια σφαιρική και πολυσχιδή αναπτυξιακή στρατηγική!

Στρατηγικές οι οποίες προβάλλουν περικοπή δαπανών ή αύξηση πόρων και μόνο δεν
θα αλλάξουν την πορεία του ΕΣΥ. Χρειάζεται επένδυση στο ανθρώπινο δυναμικό.
Απαιτεί την εφαρμογή της πληροφορικής και την ανάπτυξη της παραγωγικότητας.
Χρειάζονται δείκτες λειτουργικότητας, αποδοτικότητας και παραγωγικότητας. Το
ΕΣΥ έχει δημιουργήσει προσδοκίες, οι οποίες ακόμη δεν έχουν εκπληρωθεί. Καιρός
είναι να εκπληρωθούν. Η Δημόσια Υγεία σήμερα συνιστά σημαντικό παράγοντα για
την κοινωνική, οικονομική ανάπτυξη και ευεξία του ελληνικού λαού. Στην περιοχή
των Βαλκανίων είναι καταλύτης για τη σταθερότητα και την ειρήνη. Ο ασθενής
αξίζει ένα προσιτό, λειτουργικό και παραγωγικό σύστημα υγείας όπως διατυπώθηκε
το 1983 στην Εισηγητική Έκθεση του Νόμου 1397. Ο πολίτης αξίζει την προστασία
της ευεξίας κατά τη διάρκεια της ζωής του. Η ηγεσία του υγειονομικού τομέα
καθώς και οι επαγγελματίες υγείας δεν πρέπει να εφησυχάζουν. Το ΕΣΥ απαιτεί
σκληρή δουλειά από όλους μας.

Ο Τζέφρεϋ Λέβετ είναι καθηγητής Διοίκησης Υπηρεσιών Υγείας στην Εθνική
Σχολή Δημόσιας Υγείας Αθηνών. Jelevett@compulink.gr