Ανεργία και λαϊκισμός

Χωρίς αμφιβολία, η ανεργία αποτελεί σήμερα ένα από τα πιο σοβαρά προβλήματα
της ελληνικής οικονομίας. Ως τέτοιο ήταν αναμενόμενο να αποτελέσει αντικείμενο
έντονης κομματικής αντιπαράθεσης στην αρένα της εκλογικής αναμέτρησης. Εκείνο
που δεν θα έπρεπε να συμβεί, είναι η αντιμετώπιση ενός τόσο σοβαρού και τόσο
δύσκολου στη λύση του προβλήματος ως θέματος καθημερινότητας! Η ανεργία είναι
πρόβλημα που σχετίζεται με τη μακροχρόνια πορεία της οικονομίας, την εξέλιξη
της τεχνολογίας, τις μεταλλαγές που συντελούνται στη δομή της παραγωγικής
λειτουργίας, τους μετασχηματισμούς που γίνονται στη δομή της κοινωνίας (π.χ.
συμμετοχή των γυναικών στο εργατικό δυναμικό) και την προσαρμοστικότητα του
εκπαιδευτικού συστήματος στις απαιτήσεις της παγκοσμιοποιημένης οικονομίας που
ζούμε.

Το πρόβλημα της ανεργίας δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί και να λυθεί ως θέμα της καθημερινότητας

Δεν κατανοώ πώς ένα πρόβλημα με τα παραπάνω χαρακτηριστικά θεωρείται ως
«καθημερινό» και πώς είναι δυνατόν να αναζητηθούν λύσεις μέσα από τις
τηλεοπτικές αντιπαραθέσεις εκπροσώπων κομμάτων που, κατά κανόνα, είναι άσχετοι
με το θέμα. Μάλιστα, ορισμένοι από αυτούς, κατά δήλωσή τους, προσέρχονται στις
συζητήσεις με τη φιλόδοξη πρόθεση «να ενημερώσουμε τον κόσμο»! Όμως, δεν θα
ήταν υπερβολή αν ισχυριζόταν κανείς ότι οι συζητήσεις του είδους αποτελούν
«μνημεία» ανακριβειών, ασυναρτησιών και σκόπιμης παραπλάνησης των απλών
ανθρώπων. Όχι μόνο δεν γίνεται καμία ενημέρωση, αυτό που τελικά επιτυγχάνεται
είναι πλήρης αποπροσανατολισμός των τηλεθεατών. Επειδή είναι δύσκολο να δεχθεί
κανείς ότι όλοι αυτοί που μετέχουν στις συζητήσεις είναι εντελώς άσχετοι,
καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι στις «αναλύσεις» που κάνουν, εφαρμόζουν στην
ακραία της μορφή τη θεωρία των λαϊκιστών, σύμφωνα με την οποία «ο σκοπός
αγιάζει τα μέσα».

Ολόκληρη η επιχειρηματολογία γύρω από την ανεργία συμπυκνώνεται στην
παρατήρηση ότι την τελευταία περίοδο αυτή εμφανίζει αυξητική τάση, γεγονός που
ερμηνεύεται από τους «αναλυτές» ως αποτυχία της οικονομικής πολιτικής και
συνακόλουθα ως απόδειξη της ανικανότητας της κυβέρνησης να αντιμετωπίσει τα
μεγάλα προβλήματα του τόπου. Αφήνουν έτσι να διαφανεί ότι αν κάποιο από τα
κόμματα της αντιπολίτευσης ήταν στην εξουσία, τα πράγματα θα είχαν πάει αρκετά
καλύτερα, όχι μόνο στο θέμα της ανεργίας, αλλά και στο σύνολο της οικονομίας,
δεδομένου ότι η απομόνωση του προβλήματος της ανεργίας από τη συνολική πορεία
της οικονομίας δεν νοείται. Βεβαίως, δεν μας λένε πώς αυτό θα ήταν δυνατόν να
επιτευχθεί.

Για να ελέγξουμε τον παραπάνω ισχυρισμό, πρέπει να αναζητήσουμε τους λόγους
για τους οποίους η ανεργία αυξάνεται και μάλιστα με ρυθμούς ανώτερους από τους
ρυθμούς εξέλιξής της στις άλλες χώρες της Ε.Ε. Όπως είναι γνωστόν, το ύψος της
ανεργίας αποτελεί μέτρο της διαφοράς ανάμεσα στις υπάρχουσες θέσεις εργασίας
και της ζήτησης που εκδηλώνεται για νέες θέσεις. Οι διαθέσιμες θέσεις εργασίας
προσδιορίζονται από την ανάπτυξη της οικονομίας και την εξέλιξη της
τεχνολογίας. Από την άλλη πλευρά, η ζήτηση θέσεων εργασίας εξαρτάται από
πολλούς παράγοντες, οι οποίοι διαφοροποιούνται αισθητά μεταξύ των χωρών.

Στην περίπτωση της Ελλάδας, οι παράγοντες που διαμόρφωσαν το ύψος της ζήτησης
για νέες θέσεις εργασίας είναι:

α) η αύξηση του συνολικού εργατικού δυναμικού της χώρας ως αποτέλεσμα της
αυξανόμενης συμμετοχής των γυναικών σε αυτό, αλλά και της ραγδαίας εισροής
προσφύγων και οικονομικών μεταναστών,

β) η αισθητή μείωση της απασχόλησης στον αγροτικό τομέα και η νομιμοποίηση των
μεταναστών, γεγονός που αύξησε την καταγεγραμμένη ανεργία,

γ) η μείωση των προσλήψεων στον δημόσιο τομέα, σε συνδυασμό με τη σταδιακή
κατάργηση του περιορισμού των απολύσεων από τις ιδιωτικές επιχειρήσεις που
είχε επιβληθεί από τις αρχές της 10ετίας του ’80,

δ) ο τεχνολογικός εκσυγχρονισμός των επιχειρήσεων και η συνακόλουθη βελτίωση
της παραγωγικότητας,

ε) η φυσική αύξηση του πληθυσμού, μολονότι μικρή.

Με τα δεδομένα της ελληνικής οικονομίας, οι εξελίξεις αυτές ήταν σχεδόν
νομοτελειακού χαρακτήρα, εκτός από την πιθανότητα κάποιου περιορισμού της
εισροής μεγάλου αριθμού οικονομικών μεταναστών. Με άλλα λόγια, κανένας δεν θα
μπορούσε να επηρεάσει αισθητά την εξέλιξη των πραγμάτων στον τομέα αυτό. Ακόμη
πρέπει να υπογραμμιστεί ότι οι ίδιοι παράγοντες, εκτός από τη φυσική αύξηση
του πληθυσμού, δεν άσκησαν πιέσεις στην αγορά εργασίας των άλλων χωρών της
Ε.Ε. την περίοδο που αναφερόμαστε εδώ, για τον απλούστατο λόγο ότι οι
παράγοντες αυτοί είχαν απορροφηθεί σε προγενέστερα στάδια της ανάπτυξής τους.

Έτσι, η μόνη δυνατότητα που απομένει για τη μείωση της ανεργίας είναι η
ανάπτυξη της οικονομίας με ταχύτερους ρυθμούς. Κάτι τέτοιο θα μπορούσε να
συμβεί μόνο με αισθητή βελτίωση της ανταγωνιστικότητας των ελληνικών
προϊόντων, τόσο στην εσωτερική όσο και στις διεθνείς αγορές. Αυτό όμως δεν
είναι εύκολο να γίνει σε σύντομο χρονικό διάστημα. Ορισμένοι υποστηρίζουν και
άλλοι υπαινίσσονται ότι θα ήταν δυνατή η επίτευξη υψηλότερων ρυθμών ανάπτυξης
με εντονότερη ενίσχυση της συνολικής ζήτησης (δηλ. με νομισματική επέκταση και
αύξηση εισοδημάτων). Η εφαρμογή μιας τέτοιας πολιτικής σε περιόδους υψηλού
πληθωρισμού και μεγάλων ελλειμμάτων δεν θα ήταν απλά ανεύθυνη, θα ήταν
καταστροφική για τη χώρα.

Η επίτευξη υψηλότερων ρυθμών ανάπτυξης προϋποθέτει ταχύτερους ρυθμούς
προσαρμογής του εκπαιδευτικού μας συστήματος στις απαιτήσεις της
διεθνοποιημένης οικονομίας, μεγαλύτερη ευελιξία στην αγορά εργασίας,
συστηματική προώθηση των διαρθρωτικών αλλαγών και ταχεία ανάπτυξη των
υποδομών. Αυτά όμως είναι θέματα που απαιτούν χρόνο, ισχυρή πολιτική βούληση,
ικανότητα διαχείρισης δύσκολων καταστάσεων, εμπειρία και πρόγραμμα. Αυτά είναι
τα στοιχεία πάνω στα οποία πρέπει να στηρίζουν τις επιλογές τους οι εκλογείς
την 9η Απριλίου. Όλα τα υπόλοιπα αποτελούν «φιλολογία» χωρίς περιεχόμενο και
προσπάθειες εντυπωσιασμού με στόχο την άγρα ψήφων.

Ο Ανδρέας Κιντής είναι πρύτανης του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών.