Το πετρέλαιο δεν θα φέρει παγκόσμια κρίση
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
6 λεπτά  |
 |
|
Η ξέφρενη πορεία της τιμής του πετρελαίου στις διεθνείς αγορές (στιγμιότυπο |
Καθεμία από τις τρεις απογειώσεις της παγκόσμιας οικονομίας τελείωσε με μια
απογείωση της τιμής του πετρελαίου. Καθεμία από αυτές τις απογειώσεις των
τιμών το 1973, το 1979 και το 1990 οδήγησε στην εκδήλωση παγκόσμιας
οικονομικής κρίσης. Τους τελευταίους δώδεκα μήνες, οι τιμές του πετρελαίου
αυξήθηκαν πολύ πιο απότομα σε σχέση με την περίοδο των ενεργειακών κρίσεων του
1979 και του 1990. Πρόκειται για ένα γεγονός που εκπλήσσει, αν συνδυαστεί με
τα τελευταία στοιχεία που δείχνουν ότι ο δείκτης τιμών παραγωγού στη Βρετανία
αυξάνεται με τον ταχύτερο ρυθμό από το 1974 και μετά.
Μήπως αυτό σημαίνει ότι βρισκόμαστε πλέον αντιμέτωποι με μια νέα παγκόσμια
οικονομική κρίση; Μετά τρεις δεκαετίες ενεργειακής εξοικονόμησης και
βιομηχανικής αναδιάρθρωσης, η παγκόσμια οικονομία, που πλέον δίνει μεγαλύτερη
έμφαση στις υπηρεσίες σε σχέση με την ενεργοβόρο βιομηχανία, εξαρτάται πολύ
λιγότερο από την ενέργεια σε σχέση με το 1974. Υπάρχει, όμως, μια ακόμη
εγγύηση ότι δεν πρόκειται η παγκόσμια οικονομία να συρρικνωθεί επικίνδυνα: η
τιμή του πετρελαίου αναμένεται να παρουσιάσει μεγάλη πτώση μέσα στους
επόμενους μήνες.
Δεν είμαι από εκείνους τους οικονομολόγους – θιασώτες της ελεύθερης αγοράς που
πιστεύουν ότι όλα τα καρτέλ είναι νομοτελειακά καταδικασμένα σε αποτυχία. Το
αντίθετο. Πριν από δώδεκα μήνες είχα υποστηρίξει ότι ο ΟΠΕΚ έχει τη δυνατότητα
να αυξήσει την τιμή του πετρελαίου, όπως και έκανε. Γιατί πιστεύω τώρα ότι
τιμή του πετρελαίου πολύ σύντομα θα αρχίσει να πέφτει; Επειδή η υψηλή τιμή του
πετρελαίου, την οποία ο ΟΠΕΚ αναζητούσε απεγνωσμένα πριν από έναν χρόνο, δεν
εξυπηρετεί πλέον τα συμφέροντά του.
Η στάση του ΟΠΕΚ
Γι’ αυτό πιστεύω ότι την επόμενη εβδομάδα, που ο ΟΠΕΚ συνεδριάζει στη Βιέννη,
θα συμφωνήσει για τη σημαντική αύξηση των ορίων παραγωγής. Αυτή η αύξηση θα
είναι αρκετή για να επιστρέψει το πετρέλαιο στα επίπεδα των 25 δολαρίων ανά
βαρέλι και να παραμείνει εκεί για τους υπόλοιπους μήνες του 2000. Αν ο ΟΠΕΚ
πράξει διαφορετικά, τότε θα κινηθεί ενάντια στα δικά του οικονομικά συμφέροντα
και θα δημιουργήσει πολλούς διπλωματικούς κινδύνους τους οποίους κυρίως η
Σαουδική Αραβία θέλει να αποφύγει.
Για να προβλέψουμε το επόμενο στάδιο του παγκόσμιου ενεργειακού παιχνιδιού,
πρέπει να γυρίσουμε πίσω και να αναζητήσουμε τους λόγους που οι τιμές του
πετρελαίου έφτασαν σε αυτό το υψηλό σημείο. Η επιτυχία του ΟΠΕΚ να ανεβάσει
την τιμή του πετρελαίου από τα 9 δολάρια στα 30, μέσα σε δώδεκα μήνες, δεν
ήταν τυχαία εξέλιξη. Η άνοδος βασίστηκε στην πειθαρχία μεταξύ των χωρών μελών
του ΟΠΕΚ, που του επέτρεψε να μειώσει την παγκόσμια ημερήσια παραγωγή κατά 3,2
εκατομμύρια βαρέλια, όγκος που αντιπροσωπεύει το 13% της παραγωγής του ΟΠΕΚ,
σε μια περίοδο που η παγκόσμια ζήτηση αυξανόταν ταχύτατα.
Η ικανότητα του ΟΠΕΚ να επιβάλει την πειθαρχία στα μέλη του προκάλεσε μεγάλη
έκπληξη σε πολλούς αναλυτές της αγοράς πετρελαίου, οι οποίοι προέβλεπαν ότι η
τιμή θα καταρρεύσει πέφτοντας κάτω από τα πέντε δολάρια. Η αύξηση της τιμής
βασίστηκε στην αλλαγή των ισορροπιών δυνάμεων στην παγκόσμια αγορά πετρελαίου.
Κατ’ αρχήν βιώνουμε τώρα την ταχύτατη ανάκαμψη της παγκόσμιας οικονομικής
δραστηριότητας που ενίσχυσε την παγκόσμια ζήτηση και κατά συνέπεια την
πειθαρχία των μελών του ΟΠΕΚ. Δεύτερον, το μερίδιο του ΟΠΕΚ στην παγκόσμια
«οριακή» παραγωγή πετρελαίου αυξήθηκε, από 60% το 1990 σε περισσότερο από 90%.
Δίνω έμφαση στη λέξη «οριακή», επειδή η μεγάλη σημασία της δεν έχει
αναδειχθεί. Ο ΟΠΕΚ πιστεύεται ότι έχει χάσει μεγάλο μέρος της ισχύος του σε
σχέση με εκείνη που διέθετε το 1970, επειδή τώρα προσφέρει λιγότερο από το 40%
της παγκόσμιας ζήτησης πετρελαίου. Ωστόσο, η ισχύς ενός καρτέλ καθορίζεται από
το μερίδιό του στην οριακή, ή αλλιώς, επιπλέον, παραγωγή, η οποία μπορεί
γρήγορα και οικονομικά να διοχετευθεί στην αγορά.
Στις αρχές του 1990, το μερίδιο του ΟΠΕΚ σε αυτή την «οριακή» παραγωγή ήταν
σχετικά μικρό, επειδή νέα πετρελαιοκοιτάσματα στη Βόρεια Θάλασσα, την Αλάσκα
και το Μεξικό, άρχισαν να εκμεταλλεύονται και να αυξάνουν την παγκόσμια
παραγωγή. Σήμερα, αυτές οι πετρελαιοπηγές είναι ακόμη ισχυρές οικονομικά, αλλά
η παραγωγή τους δεν αυξάνεται και δεν υπάρχει άμεση προοπτική για την αύξησή
της. Και δεν πρόκειται να αυξηθεί, ακόμη και αν η τιμή του πετρελαίου
παραμείνει για καιρό πάνω από τα 30 δολάρια. Το αποτέλεσμα είναι ότι ο ΟΠΕΚ
μπορεί σε μεγάλο βαθμό να κατευθύνει τις τιμές του πετρελαίου ανάλογα με τις
διάθέσεις του, αρκεί βέβαια να διατηρήσουν τα μέλη του τον έλεγχο στη «οριακή»
παραγωγή.
Πέρα από αυτό, οι υψηλές τιμές του πετρελαίου θα ενθαρρύνουν την εξοικονόμηση
ενέργειας και την υποκατάσταση του μαύρου χρυσού και θα αποπληθωρίσουν την
παγκόσμια οικονομία, μειώνοντας και τη ζήτηση για πετρέλαιο. Ωστόσο, αυτές οι
διαδικασίες θέλουν αρκετά χρόνια για να ολοκληρωθούν.
Το ερώτημα
Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν ο ΟΠΕΚ έχει τη ισχύ να σπρώξει προς τα πάνω
τις τιμές, αλλά αν έχει τα οικονομικά κίνητρα και την πολιτική πειθαρχία να το
πράξει. Αυτά τα δύο είναι στενά συνδεδεμένα μεταξύ τους, επειδή η πολιτική
πειθαρχία θα εξαρτηθεί από τα οικονομικά κίνητρα.
Αν τα όρια παραγωγής του ΟΠΕΚ καταφέρουν να αυξήσουν το εισόδημα όλων των
χωρών μελών του όπως το έκαναν τους τελευταίους δώδεκα μήνες τότε είναι
πολύ πιθανό ότι θα επιτευχθεί μια κοινά αποδεκτή συμφωνία γι’ αυτά. Η παράτυπη
αύξηση της παραγωγής θα επικρατήσει μόνο αν οι τιμές συμπέσουν με την ταχύτατη
πτώση της παγκόσμιας ζήτησης ενέργειας, όπως συνέβη στα μέσα της δεκαετίας του
’80.
Παρ’ όλα αυτά, τα βασικά μέλη του ΟΠΕΚ θέλουν να μεγιστοποιήσουν τα έσοδά τους
για τα επόμενα χρόνια. Το καρτέλ, κατά συνέπεια, πρέπει να συγκρατήσει τις
τιμές σε τόσο χαμηλά επίπεδα, που θα επιτρέπουν τη συνέχιση της παγκόσμιας
οικονομικής ανάπτυξης και θα καθυστερήσουν τις τάσεις υποκατάστασης του
πετρελαίου. Η λογική πολιτική για τον ΟΠΕΚ είναι να κρατήσει τις τιμές οριακά
κάτω από το επίπεδο που θα απειλείται η παγκόσμια οικονομία ή θα κάνει τις
άλλες ενεργειακές πηγές περισσότερο συμφέρουσες σε σχέση με το πετρέλαιο. Η
πρόσφατη εμπειρία δείχνει ότι αυτό το επίπεδο βρίσκεται κάπου μεταξύ των 20
και των 25 δολαρίων.
Ακόμη και αυτό το επίπεδο, που σημαίνει μια μείωση της τιμής του πετρελαίου
κατά 20% έως 30% από τα σημερινά επίπεδα των 30 δολαρίων, θα αφήσει τις τιμές
πολύ πιο ψηλά από τον μακροπρόθεσμο μέσο όρο τους. Αυτό όμως που πραγματικά
μετρά, τόσο για τον ΟΠΕΚ όσο και για την παγκόσμια οικονομία, είναι οι
πραγματικές τιμές του πετρελαίου, όταν υπολογιστεί δηλαδή και ο πληθωρισμός.
Τώρα βρίσκεται κοντά στον μέσο μακροπρόθεσμο όρο τους.
Οι χώρες του ΟΠΕΚ έχουν αρχίσει να συνειδητοποιούν ότι υπάρχει μια παγκόσμια
οικονομία και ένα παγκόσμιο πολιτικό σύστημα και ότι υποφέρουν περισσότερο
από όλους οι ίδιες όταν η παγκόσμια οικονομία παρουσιάζει προβλήματα.
Υποπτεύομαι ότι η συνειδητοποίηση της παγκόσμιας αλληλεξάρτησης θα φανεί στη
βραχυπρόθεσμη και μεσοπρόθεσμη συμπεριφορά του ΟΠΕΚ.
Ο Anatole Kaletsky είναι οικονομικός αναλυτής της βρετανικής εφημερίδας
«ΤΗΕ TIMES»
Google news
