Εννιά χρόνια προσπάθειες

Πολλές δυσκολίες, στην Ελλάδα αλλά και την Ευρώπη, σημάδεψαν την 9χρονη
σχεδόν διαδρομή από την υιοθέτηση της Συνθήκης του Μάαστριχτ, στο Ευρωπαϊκό
Συμβούλιο της ομώνυμης ολλανδικής πόλης, στις 10 Δεκεμβρίου 1991, ως τη
χθεσινή κατάθεση της ελληνικής αίτησης ένταξης στην ΟΝΕ.

Στο Μάαστριχτ, η τότε ελληνική κυβέρνηση του κ. Κ Μητσοτάκη, είχε δείξει
περισσότερο ενθουσιασμό για την “εξασφάλιση των αμυντικών μας συνόρων”, μέσω
της συμμετοχής της χώρας στη Δυτικοευρωπαϊκή Ένωση, παρά για τη δημιουργία της
Νομισματικής Ένωσης. Άλλωστε, η τελευταία φαινόταν τότε μία τόσο μακρινή
προοπτική… Η πρώτη ημερομηνία – στόχος που έθετε το Μάαστριχτ για την έναρξη
του τρίτου σταδίου της ΟΝΕ, με την υιοθέτηση του ενιαίου νομίσματος, ήταν η
1/1/1997. Αν μέχρι τότε δεν υπήρχε πλειοψηφία κρατών που να ικανοποιούν τα
κριτήρια ­ και δεν υπήρξε ­ τότε η ΟΝΕ θα ξεκινούσε την 1/1/1999, έστω και με
ελάχιστα κράτη – μέλη.

Το Ταμείο Συνοχής

Η Ελλάδα, πάντως, πέτυχε στο Μάαστριχτ έναν σημαντικό στόχο, μαζί με τα άλλα
φτωχότερα κράτη της Ένωσης. Τη δημιουργία του Ταμείου Συνοχής, που έμελλε να
τροφοδοτήσει με σημαντικούς πόρους την προσπάθεια σύγκλισης της οικονομίας της
με τις άλλες ευρωπαϊκές. Αυτός ήταν άλλωστε και ο στόχος του ταμείου: Να μην
αδικηθούν οι φτωχότεροι στην προσπάθειά τους να ικανοποιήσουν τους δείκτες του
Μάαστριχτ, που ήταν κομμένοι και ραμμένοι στα πρότυπα των Βορείων. Το Ταμείο
Συνοχής, όπως και τα άλλα διαρθρωτικά ταμεία, από τα οποία η Ελλάδα εξασφάλισε
λίγο αργότερα διπλασιασμό των εισπράξεών της (το περίφημο Β’ “πακέτο Ντελόρ”,
1994-99, από το οποίο χρηματοδοτείται η χώρα ως σήμερα) ήταν το “αριστερό”
άλλοθι που εξασφάλισε ο σοσιαλιστής τότε πρόεδρος της Κομισιόν κ. Ζακ Ντελόρ
για τις αποφάσεις του Μάαστριχτ.

Δυσμενείς συνθήκες

Φυσικά, ο στόχος της ένταξης στην ΟΝΕ ήταν επιθυμητός από την τότε κυβέρνηση
της Νέας Δημοκρατίας, η οποία και υπέβαλε το πρώτο πρόγραμμα σύγκλισης το
1993. Το πρόγραμμα αυτό αναθεωρήθηκε ένα χρόνο μετά.

Η αφετηρία, όμως, της ελληνικής προσπάθειας σύγκλισης δεν ήταν πολύ ευνοϊκή. Ο
πληθωρισμός το 1993 ήταν 13,8%, όταν στην Ευρωπαϊκή Ένωση κατά μέσο όρο ήταν
6,4%. Το δημόσιο χρέος ήταν 111,6%, ενώ ο μέσος όρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης
ήταν 66%. Μόνο στην ανεργία η Ελλάδα ήταν σε πλεονεκτική θέση, με το σχετικό
δείκτη να βρίσκεται μόλις στο 8,6%, όταν στην Ευρωπαϊκή Ένωση ήταν στο 10,7%.
Στη συνέχεια, όμως, το μοναδικό αυτό πλεονέκτημα της τότε εποχής χάθηκε, καθώς
οι δείκτες της σύγκλισης, όπως τους όριζε το Μάαστριχτ, πλησίαζαν τα ευρωπαϊκά
δεδομένα. Ήδη, από το 1995 η ανεργία πήγε στο 9,2% και το 1998 άγγιξε το 11%.

Η κρίση του ’94

Αλλά ούτε και για την Ευρωπαϊκή Ένωση ήταν θετικές οι προϋποθέσεις υπό τις
οποίες ξεκίνησε η όλη προσπάθεια. Το καλοκαίρι του 1994 στην Ευρώπη ξέσπασε
συναλλαγματική κρίση, με αποτέλεσμα να αποχωρήσουν από τον Μηχανισμό
Συναλλαγματικών Ισοτιμιών ( ΜΣΙ) του Ευρωπαϊκού Νομισματικού Συστήματος η
Ιταλία, η Ισπανία και η Βρετανία. Η τελευταία δεν επέστρεψε ποτέ. Και η
Ευρωπαϊκή Ένωση πήρε ένα “μάθημα” των συνεπειών της παγκοσμιοποίησης, που την
οδήγησε στο να διευρύνει τα περιθώρια διακύμανσης του ΜΣΙ από το συν – πλην
2,5% στο συν-πλην 15%.

Παρά τις δυσκολίες, η προσπάθεια συνεχίσθηκε, σύμφωνα με το πρόγραμμα. Τον
Δεκέμβριο του 1995, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Μαδρίτης πήρε όλες τις
σημαντικές αποφάσεις για την πορεία προς το ευρώ. Μεταξύ άλλων, αποφάσισε για
το όνομα του νέου κοινού νομίσματος και για την ισοτιμία του (ένα προς ένα) με
την τότε κοινή ευρωπαϊκή νομισματική μονάδα το ECU.

Στο Δουβλίνο

Ένα χρόνο μετά, τον Δεκέμβριο του 1996, στο Δουβλίνο διαπιστώθηκε η αδυναμία
να ξεκινήσει η Νομισματική Ένωση στην πρώτη ημερομηνία – στόχο, που προέβλεπε
η Συνθήκη, την 1/1/97, και έτσι επιβεβαιώθηκε πλέον ότι ο χώρος του ενιαίου
νομίσματος θα ξεκινούσε την 1/1/1999.

Η σχετική απόφαση των ηγετών των 15 στις 1-3 Μαΐου 1998 δεν ήταν τόσο απλή όσο
εκ των υστέρων μπορεί να μοιάζει. Η συμμετοχή των 11 δεν ήταν εξ αρχής
αυτονόητη και για την Ιταλία ειδικά παίχθηκε πολύ σκληρό παιχνίδι, μέχρις ότου
αποφασισθεί η συμμετοχή της. Όμως, οι τότε ηγέτες της Γαλλίας και Γερμανίας,
οι κ. Ντ΄Εστέν και Μιτεράν, δεν μπορούσαν να αφήσουν εκτός του σκληρού πυρήνα
της Ευρώπης μια μεγάλη βιομηχανική χώρα, έστω κι αν οι Γερμανοί ψηφοφόροι δεν
μπορούσαν να δεχθούν ότι θα μοιράζονται το ίδιο νόμισμα με μια χώρα
παραδοσιακά ασταθή, όπως η Ιταλία.

Στην απόφαση των Βρυξελλών, το Μάιο του 1998, προσδιορίσθηκαν οι διμερείς
ισοτιμίες των νομισμάτων που θα συμμετείχαν αργότερα στην ΟΝΕ.

Το ’97 η ευνοϊκή προοπτική

Για την Ελλάδα, η προοπτική ένταξης στην ΟΝΕ φάνηκε να χαράζει το 1997, όταν
το έλλειμμα του προϋπολογισμού της έπεσε στο 4% του ΑΕΠ, το χρέος στο 109,5%
του ΑΕΠ και ο πληθωρισμός στο 5,5%. Η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ επικρίθηκε από τη
Νέα Δημοκρατία γιατί δεν προσπάθησε να εντάξει τη χώρα με το πρώτο κύμα, το
1999. Όμως, το ΠΑΣΟΚ αντέτεινε ότι η οικονομία δεν θα άντεχε την απαιτούμενη
πίεση και οι εργαζόμενοι θα έπρεπε να πληρώσουν βαρύ τίμημα για την επιτάχυνση
αυτή. Η κυβέρνηση επέλεξε τον πιο αργό και λιγότερο επώδυνο δρόμο.

Η αντίστροφη μέτρηση για τη χθεσινή ημέρα ξεκίνησε, χωρίς αμφιβολία, τον
Μάρτιο του 1998, όταν η κυβέρνηση προχώρησε σε ένταξη της δραχμής στον
Μηχανισμό Συναλλαγματικών Ισοτιμιών και υποτίμησε τη δραχμή, που είχε μέχρι
τότε κρατηθεί “σκληρή” για να αντέξει η οικονομία τις πληθωριστικές πιέσεις. Η
ισοτιμία που τότε προσδιορίσθηκε ήταν οι 357 δρχ. προς το ECU, ενώ στο τέλος
του ίδιου χρόνου αυτή άλλαξε σε 353,109 δρχ. το ευρώ. Η νέα αλλαγή στις
340,750 δρχ. το ευρώ έγινε τον περασμένο Ιανουάριο, διευκολύνοντας την
κυβέρνηση να ικανοποιήσει και το τελευταίο κριτήριο ένταξης, αυτό του πληθωρισμού.