Για τον Δημήτριο Γούναρη

Με αφορμή το άρθρο τής κ. Αρώνη-Τσίχλη στα «ΝΕΑ» για τον Δημήτριο Γούναρη,
ο κ. Α. Ε. Μαργαρίτης παρατηρεί:

«Στο πνεύμα της προοδευτικότητας του Δ. Γούναρη υπήρξε και η επιμονή του υπέρ
της γυναικείας ψήφου, την οποίαν δεν εγκατέλειψε ούτε όταν “οπισθοχώρησε” προς
τον συντηρητισμό, και μάλιστα σε εποχή που ακόμη “Ο αγώνας της γυναίκας” της
Καλλιρρόης Παρέν προκαλούσε… μειδιάματα. Ακόμη και πολιτικοί φίλοι του Δ.Γ.
τον εκάκιζαν ότι έφερνε στη Βουλή τέτοιο θέμα, όταν υπήρχε η αγωνία για την
εξέλιξη της Μικρασιατικής εκστρατείας.

Το εκλογικό αποτέλεσμα της 1ης Νοεμβρίου 1920 πρόσφερε ένα “άλλοθι” στις
συμμαχικές κυβερνήσεις για μια δυσμενή μεταβολή της στάσεώς τους απέναντι στην
Ελλάδα, που στην πραγματικότητα είχε προηγηθεί των εκλογών. Αποκαλυπτική της
σοβαρής ανησυχίας για τη μεταστροφή αυτή του ίδιου του Ελευθερίου Βενιζέλου
είναι το μακρό τηλεγράφημά του προς τον Lloyd George, τότε πρωθυπουργό της
Αγγλίας. Της 22 Σεπτεμβρίου / 5 Οκτωβρίου 1920. Χαρακτηριστικές φράσεις:
“Απόρρητον. Υποχρεωμένος να λάβω επειγόντως αποφάσεις για την αποστράτευση του
στρατού… Η παράταση της σημερινής καταστάσεως στη Μ. Ασία θα ήταν πλήρης
κινδύνων για το μέλλον… εάν δεν ληφθεί εντελώς αμέσως (very prompt) η
απόφαση ­ εννοεί παροχής οικονομικής και στρατιωτικής βοήθειας στην Ελλάδα ­ η
ελληνική κυβέρνηση θα χρειασθεί να εφαρμόσει σχέδιο αποστρατεύσεως” (Documents
of British foreign policy. Ι series, volume ΧΙΙΙ 1963. Doc. 152/ΧΙΙΙ). Θα
μπορούσε μάλιστα κανείς να υποπτευθεί ότι, και για τον ίδιο τον τόσο διορατικό
Βενιζέλο, η εκλογική αποτυχία τού ήταν ανακουφιστικά “απαλλαγή”. Γιατί έκανε
εκλογές σε πλήρη πολεμική περίοδο και χωρίς καν να έχει συμπληρωθεί η
κοινοβουλευτική τετραετία. Για το δραματικό αυτό τηλεγράφημα του Βενιζέλου δεν
βρέθηκε απάντηση του Άγγλου πρωθυπουργού.

Ο Ν. Πλαστήρας και ο Στ. Γονατάς (άλλωστε πρώην “κωνσταντινικοί”) ήσαν υπέρ
της ισόβιας υπερορίας των υπευθύνων της Μικρασιατικής Καταστροφής.

Η εκτέλεση των “Έξι” έγινε “εν ονόματι του Βασιλέως Γεωργίου Β'”, γεγονός που
­ κακώς ­ παραλείπεται να μνημονευθεί!

Από το “άλλοθι” των παλαιών συμμάχων διαφοροποιήθηκαν οι Άγγλοι, οι οποίοι
μάλιστα ενεθάρρυναν τη χρονική και τοπική προέκταση των πολεμικών
επιχειρήσεων, λόγω των εκεί ­ και ιδίως στην περιοχή της Μοσσούλης ­
συμφερόντων τους. Αυτό άλλωστε εξηγεί και την ιδιαίτερη προσπάθεια που
κατέβαλαν για τη ματαίωση της εκτελέσεως του Δ. Γούναρη και των άλλων πέντε. Ο
πρεσβευτής Lindley απείλησε αναχώρηση από την Ελλάδα, την οποίαν και
επραγματοποίησε μετά την εκτέλεση των “Έξι”. Για διάσωσή τους η αγγλική
κυβέρνηση έστειλε στην Αθήνα ως έκτακτο αντιπρόσωπό της τον πλοίαρχο Τάλμποτ.
Έφθασε όμως αργά. Φαίνεται ότι με τον “κίνδυνο” άμεσης αγγλικής επεμβάσεως, η
θανατική εκτέλεση επιταχύνθηκε. Πρόλαβε ο Τάλμποτ τη σωτηρία του πρίγκιπα
Ανδρέα, του αργότερα πεθερού της βασίλισσας Ελισάβετ. Στην περίπτωση του
πρίγκιπα η αυστηρότερη καταδίκη ήταν απόλυτα βάσιμη. Ως σωματάρχης δεν είχε
εκτελέσει διαταγή του αρχιστρατήγου Παπούλα.

Η εκτέλεση των “Έξι” προκάλεσε την εξέγερση του παγκόσμιου Τύπου, ακόμη και
του άλλοτε εχθρικού προς τον Δ. Γούναρη και των συνεργατών του. Στην απόφαση
της 15ης Νοεμβρίου 1992, ιδίως απαράδεκτη χαρακτηρίσθηκε η διατύπωση ότι “εκ
προθέσεως παρέδωσαν εις τον εχθρόν αποθήκας πλήρεις πολεμοφοδίων και μονάδας στρατού”».