Το 40,7% δεν θέλει πρόωρες εκλογές

Η είσοδος στον τελευταίο χρόνο του κύκλου της τετραετίας σηματοδοτεί πάντα
στην Ελλάδα την έναρξη μιας άτυπης (και συχνά παρατεταμένης) προεκλογικής
περιόδου, αφού η πρόωρη διάλυση της Βουλής (εξαναγκαστική ή προσχηματική)
αποτελεί, εδώ και πολλές δεκαετίες, τον εθιμικό κανόνα της πολιτικής ζωής.

Το προεκλογικό αυτό κλίμα ενισχύεται, στη σημερινή συγκυρία, και από την
πιθανολογούμενη εμπλοκή κατά την εκλογή του Προέδρου της Δημοκρατίας, η οποία
θα οδηγήσει αναγκαστικά σε διάλυση της Βουλής. Απώτατη ημερομηνία, σ’ αυτήν
την περίπτωση, για τη διεξαγωγή των εκλογών είναι η 26η Μαρτίου, ενώ οι
συνταγματικές ρυθμίσεις παρέχουν τη διακριτική ευχέρεια για ελαφρά επίσπευσή
τους, κατά ένα περίπου μήνα, δηλαδή από τις 27 Φεβρουαρίου και μετά.

40,7%: όχι στις πρόωρες

Το σαφέστατα προεκλογικό κλίμα, που κυριαρχεί πλέον σε όλα τα κομματικά
επιτελεία, δεν έχει πάντως επεκταθεί ακόμη και στην υπόλοιπη κοινωνία. Έτσι,
με τη διεξαγωγή πρόωρων εκλογών τον προσεχή Μάρτιο (ή εναλλακτικά τον Ιούνιο)
συμφωνεί μόνο το 31,7% των ερωτηθέντων, ενώ το 40,7% θα επιθυμούσε να
εξαντλήσει η παρούσα Βουλή την τετραετία και το 27,6% δεν ενδιαφέρεται για τον
χρόνο διεξαγωγής των εκλογών (ή δεν απαντά). Τη διενέργεια πρόωρων εκλογών
υποστηρίζει κυρίως η εκλογική βάση της Ν.Δ. (44,9% θα επιθυμούσε να
πραγματοποιηθούν τον Μάρτιο και 9,4% τον Ιούνιο), χωρίς πάντως με την άποψη
αυτή να ταυτίζεται και το σύνολο των οπαδών της (το 29,1% προκρίνει τη
συμπλήρωση της τετραετίας). Γεγονός που εξηγεί και τις δυσκολίες τις οποίες
αντιμετωπίζει στο ζήτημα αυτό η ηγεσία του κόμματος, αφού, οποιαδήποτε απόφαση
κι αν πάρει σχετικά με την προεδρική εκλογή, είναι αναπόφευκτο να δυσαρεστήσει
μια μερίδα των οπαδών της.

Μείωση του ενδιαφέροντος

Η επιφυλακτικότητα με την οποία αντιμετωπίζει η κοινή γνώμη το ενδεχόμενο
πρόωρων εκλογών δεν φαίνεται πάντως να εκπορεύεται από τον σεβασμό της προς
τους συνταγματικούς θεσμούς, αλλά οφείλεται κυρίως στην απομάκρυνσή της από
την τρέχουσα πολιτική και τις κομματικές αντιπαραθέσεις. Η συνεχής μείωση του
ενδιαφέροντος για την πολιτική, κυρίως τα τελευταία χρόνια, έχει διευρύνει
εντυπωσιακά τον χώρο της πλήρους αποστασιοποίησης («καθόλου ενδιαφερόμενοι»),
ο οποίος ξεπερνά το 1/3 του πληθυσμού (34,6% στην παρούσα έρευνα). Η πολιτική
ως πεδίο ενασχόλησης αφορά πλέον κυρίως άτομα μέσης ηλικίας, που έχουν σχετική
οικονομική άνεση και διαθέτουν ένα ανώτερο επίπεδο (τυπικής) μόρφωσης.
Αντίθετα στις νεώτερες ηλικίες (έως 35 ετών), στα κατώτερα εισοδήματα, καθώς
και στους απόφοιτους Μέσης ή Στοιχειώδους Εκπαίδευσης, οι ενδιαφερόμενοι για
την πολιτική αποτελούν μια περιορισμένη μειοψηφία (στην καλύτερη περίπτωση
περί το 30%), ενώ οι «καθόλου ενδιαφερόμενοι» προσεγγίζουν ή ξεπερνούν το 40%.
Για να γίνει αντιληπτή η απόσταση που χωρίζει τη σημερινή συγκυρία από
παλαιότερες περιόδους, ας σημειωθεί συγκριτικά ότι ακόμη και το 1993 (πριν από
την επάνοδο του ΠΑΣΟΚ στην εξουσία), οι ενδιαφερόμενοι για την πολιτική
ξεπερνούσαν το 50% (με ένα ισχυρό πυρήνα, πάνω από 20%, να δηλώνει «πολύ»
ενδιαφέρον). Αντίθετα οι αποστασιοποιημένοι από την πολιτική («καθόλου»
ενδιαφέρον) αντιπροσώπευαν μόνο το 18% του εκλογικού σώματος, έχουν δηλαδή,
μέσα σε έξι χρόνια, σχεδόν διπλασιαστεί.

40% δεν έχει καταλήξει

Η απομάκρυνση από την πολιτική, όπως είναι φυσικό, συνδυάζεται και με μια
αντίστοιχη αποδυνάμωση της σχέσης των πολιτών με τα πολιτικά κόμματα. Έτσι,
παρ’ όλο που έχει ήδη αρχίσει η άτυπη προεκλογική περίοδος, ένα εξαιρετικά
μεγάλο τμήμα του πληθυσμού (πάνω από 40%) δηλώνει ότι δεν έχει ακόμη καταλήξει
σε σταθερή επιλογή ως προς τη μελλοντική του ψήφο. Η αβεβαιότητα που προκύπτει
από τη δήλωση αυτή δεν συνεπάγεται φυσικά ότι και η πιθανολογούμενη εκλογική
ρευστότητα μπορεί να προσλάβει αντίστοιχες διαστάσεις. Δείχνει όμως ότι για
μεγάλα τμήματα του εκλογικού σώματος η συμβατική επιλογή ψήφου δεν συνδυάζεται
πλέον με αντίστοιχη κομματική ταύτιση.

Ακόμη και για τα τρία «κατεστημένα» κόμματα, που αντιπροσωπεύουν τις τρεις
βασικές πολιτικές παραδόσεις της τελευταίας πεντηκονταετίας (Ν.Δ., ΠΑΣΟΚ,
ΚΚΕ), η αποκρυσταλλωμένη απόφαση ψήφου δεν αντιπροσωπεύει παρά μόνο τα 2/3 τής
δυνάμει εκλογικής τους επιρροής.

Και φυσικά τα όρια αβεβαιότητας είναι πολύ μεγαλύτερα (περί το 50%) για τα
«νεοπαγή» κόμματα (ΣΥΝ, ΔΗΚΚΙ, ΠΟΛ.ΑΝ.), καθώς και για τον χώρο της
«αδιευκρίνιστης ψήφου».

Άλλαξε αισθητά το αρνητικό κλίμα

Οι αναποκρυστάλλωτες ακόμη επιλογές σημαντικών τμημάτων του εκλογικού σώματος
αφήνουν μεγάλα περιθώρια αβεβαιότητας ως προς την έκβαση μιας μελλοντικής
εκλογικής αναμέτρησης.

Το αρνητικό κλίμα για την κυβέρνηση που είχε διαμορφωθεί το 1998 και έτεινε να
παγιωθεί στις αρχές του 1999, είχε διαμορφώσει στην κοινή γνώμη την αίσθηση
ότι η Ν.Δ. θα ήταν μάλλον ο νικητής των επόμενων εκλογών. Το αποτέλεσμα όμως
των ευρωεκλογών, με την εγγενή αμφισημία του, δεν λειτούργησε ενισχυτικά προς
αυτήν την κατεύθυνση. Αντίθετα, έδειξε ότι δεν υπάρχει κανένα σαφές
πλειοψηφικό ρεύμα ανατρεπτικό της σημερινής ασταθούς ισορροπίας.

Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με τη σαφή βελτίωση της κυβερνητικής και
πρωθυπουργικής εικόνας από τις αρχές του φθινοπώρου, έχει οδηγήσει σε πλήρη
αντιστροφή τις απόψεις της κοινής γνώμης, όσον αφορά τον πιθανολογούμενο
νικητή των επόμενων εκλογών.

Νίκη ΠΑΣΟΚ

Έτσι, το 47,0% των ερωτηθέντων προβλέπει σήμερα νίκη του ΠΑΣΟΚ στις επόμενες
εκλογές (έστω και με μικρή διαφορά). Την άποψη αυτή ασπάζεται το 74% των
ψηφοφόρων του ΠΑΣΟΚ (το 1996), το οποίο φαίνεται να ανακτά την εμπιστοσύνη
στις δυνάμεις του, αλλά την υιοθετούν επίσης και σημαντικές μερίδες της
εκλογικής βάσης των υπόλοιπων κομμάτων. Ιδιαίτερη μάλιστα σημασία έχει η
διαπίστωση ότι νίκη του ΠΑΣΟΚ στις επόμενες εκλογές πιθανολογεί και το 24,6%
των ψηφοφόρων της Ν.Δ. (το 1996), γεγονός που αντανακλά ένα αίσθημα
απογοήτευσης ως προς τις προοπτικές του κόμματός τους.

Τα στοιχεία αυτά, που περιγράφουν τη σημερινή διαμόρφωση του πολιτικού
κλίματος, δεν πρέπει πάντως κατά κανένα τρόπο να εκληφθούν και ως πρόβλεψη
ενός μελλοντικού εκλογικού αποτελέσματος. Εξάλλου, όπως ήδη αναφέρθηκε, η
αναποκρυστάλωτη ψήφος, τουλάχιστον στην περιφέρεια της πρωτεύουσας, ξεπερνά το
40%. Και πρέπει μάλιστα να συνυπολογιστεί ότι από τους ψηφοφόρους αυτούς
σχεδόν οι μισοί δηλώνουν ταυτόχρονα ότι δεν ενδιαφέρονται καθόλου για την
πολιτική.

Από ποιους θα κριθούν

Γίνεται επομένως φανερό ότι οι επόμενες εκλογές δεν θα κριθούν ­ κατά μία
κλασική θεωρία της δημοκρατίας ­ από τους ενδιαφερομένους, ενημερωμένους και
συμμετοχικούς πολίτες.

Σε μεγάλο βαθμό θα κριθούν από τις τελικές επιλογές αυτού του διευρυμένου
στρώματος των αποστασιοποιημένων πολιτών ­ που αντιπροσωπεύουν σχεδόν το 20%
του εκλογικού σώματος ­ τους οποίους θα θέσει στο στόχαστρο η επικοινωνιακή
πολιτική των κομμάτων.

Η οποία μοιραία θα γίνεται όλο και πιο σχηματική και επιθετική, προσπαθώντας
να διαπεράσει το τείχος της αδιαφορίας.

Το Πολιτικό Βαρόμετρο των «ΝΕΩΝ»

Οι έρευνες που συγκροτούν το Πολιτικό Βαρόμετρο, το οποίο έχουν καθιερώσει «ΤΑ
ΝΕΑ» από τις αρχές του 1996, πραγματοποιούνται τέσσερις φορές τον χρόνο στην
περιφέρεια της πρωτεύουσας (Ιανουάριος, Μάιος, Ιούλιος, Νοέμβριος), με δείγμα
1.000 περίπου ατόμων, και δυο φορές τον χρόνο σε πανελλαδικό επίπεδο, με
ελαφρώς αυξημένο δείγμα (1.200 άτομα) και διερεύνηση της πρόθεσης ψήφου.