ΑΦΙΕΡΩΜΑ Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ 20ος ΑΙΩΝΑΣ ΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ 1931

«Ήταν μια πρωτοχρονιά ­ πρωτοχρονιά του 1908 ­ όταν σκέφθηκα να γίνω
δημοσιογράφος. Η ρωμαντική μου φύσι με είχε κάνη να εγκαταλείψω
επαναστατημένος το επαρχιακό μας σπίτι, γιατί ο πατέρας μου επέμενε να με βάλη
στο εμπόριο, κι ευρισκόμουν στην Αθήνα, μόνος και ξένος, έχοντας ως μόνα
εφόδια λίγα ποιήματα, άθλια ως περιεχόμενο, αλλά εκτάκτως καλλιγραφημένα, και
τα λιγώτερα ακόμα χρήματα που μου είχε δώση κρυφά η μητέρα μου, όταν
έφευγα…». Έτσι αρχίζει ο Κώστας Ουράνης το «ευθυμογράφημα», όπως το
ονομάζει, «Όταν πρωτόγινα δημοσιογράφος» που δημοσιεύεται την Πρωτοχρονιά του
1931 στο «Ελεύθερον Βήμα» (σελ. 7) και που έχει, εκτός από την ωραία γραφή, το
προνόμιο να περιγράφει τη συνεργασία του με ένα ιερό τέρας της δημοσιογραφίας,
τον Βλάση Γαβριηλίδη, που έβγαζε τότε την εφημερίδα «Ακρόπολις» και υπήρξε ο
εισηγητής του ελεύθερου ρεπορτάζ στον ελληνικό Τύπο. Την απόφασή του ο Κώστας
Ουράνης την πήρε καθισμένος σ’ ένα ζαχαροπλαστείο της Ομόνοιας ανήμερα την
Πρωτοχρονιά και τη μεθεπομένη ζήτησε να δει τον Γαβριηλίδη. Έτσι βρέθηκε στο
γραφείο του Γαβριηλίδη, τον οποίο περιγράφει ως εξής:

«Στο βάθος του δωματίου, εμπρός σ’ ένα γραφείο επίσης γεμάτο εφημερίδες
διαφόρων χωρών, είδα καθισμένον ένα άνθρωπο με καταστρόγγυλο ρόδινο πρόσωπο,
σταχτερά ακατάστατα μαλλιά, γυαλιά στα μάτια, κι ένα καφετί μποξά ριγμένον
στους ώμους του, ο οποίος ήταν βυθισμένος στην ανάγνωσι άλλων πάλι εφημερίδων.
Ήταν ο Γαβριηλίδης.

Η πρώτη συνάντηση

Δεν έδωσε καμμία σημασία στην είσοδό μου, κι ούτε καν εσήκωσε τα μάτια του.
Εδιάβαζε της εφημερίδες του και συγχρόνως τραγουδούσε με φωνή μπάσου ένα
εμβατήριο, το οποίο ούτε είχα ακούση ούτε έκτοτε το άκουσα ποτέ παιζόμενο. Η
υποδοχή αυτή ­ αν μπορή να την ονομάση κανείς έτσι ­ με είχε παγώση κυριολεκτικώς.

Θα πέρασαν έτσι μερικά λεπτά της ώρας, που μου φάνηκαν ώρες. Επί τέλους, μετά
ένα πιο βροντόφωνο ακόμα “Τα-ρα-τα-τά!..” ο Γαβριηλίδης ύψωσε προς εμένα δύο
γαλανά μάτια και μου τα εκάρφωσε σαν δυο ατσάλινα στιλέττα.

­ Τι ζητάτε; μ’ ερώτησε με τραχύ ύφος ανακριτού.

Συνάθροισα όσο θάρρος μου απόμενε και είπα:

– Να με προσλάβετε στην “Ακρόπολι”…

­ Τι γνωρίζετε;

Η ερώτησι αυτή μ’ άφησε άναυδο. Τι εννοούσε μ’ αυτό; Πριν όμως προφθάσω να του
απαντήσω, αυτός είχε πηδήση σε άλλη ερώτησι:

­ Ξέρετε ξένες γλώσσες:

­ Πώς! έκανα θριαμβευτικά. Ξέρω γαλλικά… αγγλικά…

Έσκυψε πάνω από το σωρό των εφημερίδων που πλημμύριζαν το γραφείο του, της
αναστάτωσε, ανέσυρε ένα φύλλον των “Τάιμς”, το άνοιξε, κι ύστερα, σημειώνοντας
με κόκκινο μολύβι μια στήλη, μου είπε να τη μεταφράσω ­ επί τόπου. Χωρίς δε να
μου δώση πια σημασία, ξαναβυθίστηκε στον ωκεανό των εφημερίδων του.

… Ετήρησα τόσο καλά τον όρκο μου, ώστε έγινα στη ζωή μου, μόνο δημοσιογράφος

Είχα πάρη την εφημερίδα τρέμοντας, κι αμφιβάλλοντας, υπό το κράτος του τρόμου
αυτού, αν πράγματι ήξευρα τα αγγλικά ­ ή εάν τα είχα ονειρευθή… Κάθησα ως
τόσο στον καναπέ ­ κι άρχισα να μεταφράζω. Κομπιάζοντας, σταματώντας σε κάθε
φράσι για να βρω την αντίστοιχη ελληνική, προχωρούσα σε μία υπόθεσι που είχε
συμβή στην Κίνα, όταν ο Γαβριηλίδης με φώναξε. Βρισκόμουν πολύ μακρυά ακόμα
από το τέλος! “Πάει! είπα μέσα μου. Θα μου πη ότι δεν του κάνω!”. Εν τούτοις
όχι. Ο Γαβριηλίδης έρριξε μια απλή ματιά στο χειρόγραφό μου και μ’ ένα ξηρό
ύφος που θα ταίριαζε μόνο σε άρνησι, μου είπε:

­ Σε προσλαμβάνω ως μεταφραστή. Θα έχης εκατό δραχμές το μήνα. Αργότερα θα σου αυξηθούν.

Ο Γαβριηλίδης έσκυψε πάλι στο σωρό των εφημερίδων του κι άρχισε να σέρνη σε
διάφορες εφημερίδες κόκκινες μολυβιές. Ύστερα από λίγα λεπτά μου παρέδωσε μια
ολόκληρη αγκαλιά εφημερίδες και μου εζήτησε να του φέρω την επομένη
μεταφρασμένα όλα τα κομμάτια που μου είχε σημειώση. Ευρήκα ότι μου ζητούσε
πάρα πολλά πράγματα για εκατό δραχμές το μήνα, αλλά δεν είπα φυσικά τίποτα.
Γέμισα της τσέπες μου εφημερίδες, έβαλα άλλες κάτω από τη μασχάλη κι έφυγα
χαιρετώντας εδαφιαίως, ενώ ο Γαβριηλίδης, ο οποίος είχε θεωρήση περιττό να μου
ανταποδώση τον χαιρετισμό μου, ξανάρχιζε το διάτορο εμβατήριό του:

­ Τα-ρα-ταα-τά!… Τα-ρα-τα-τά!..

Η πληρωμή με… δόσεις!

Όταν πήγα στον Γαβριηλίδη της μεταφράσεις, είχε έτοιμη μία νέα αγκαλιά
εφημερίδων σημειωμένων με κόκκινες μολυβιές, συγχρόνως δε μου ανήγγειλε ότι
από της Κυριακής θα άρχιζα και τη μετάφρασι ενός αγγλικού μυθιστορήματος!…».

Ο Κ. Ουράνης εργάστηκε «σα σκυλί», όπως γράφει, εκείνη την εβδομάδα, αλλά τον
θέρμαινε «η γλυκειά οπτασία των είκοσι πέντε δραχμών που θα έπαιρνε στο τέλος
της εβδομάδας».

Όταν όμως έφθασε τον ταμία της εφημερίδας «έναν κιτρινόμαυρο αγριάνθρωπο τον
υποδέχθηκε με ένα μορφασμό:

­ Τι θέλεις;

­ Το μισθό μου! έκανα υπερήφανα.

Χωρίς να πη λέξι, έσκυψε πάνω στο γραφείο του, έγραψε κάτι σ’ ένα μικρό
τετράγωνο χαρτί, και μου το έτεινε:

­ Υπόγραψε· μου είπε.

Επήρα την πέννα με χέρι που έτρεμε. Τα χρήματα που θα έπαιρνα ήταν τα πρώτα
που κέρδιζα στη ζωή μου! Σκύβοντας όμως να υπογράψω, σταμάτησα αποσβολωμένος.
Η απόδειξι ήταν για δέκα μόνο δραχμές!

Έκανα την παρατήρησι στον ταμία. Μου εξήγησε, με αδιάφορο τόνο, ότι το ταμείο
δεν είχε άλλα χρήματα, ότι δεν έγιναν μερικές εισπράξεις επί των οποίων
υπελόγιζε, κι ότι θα μου έδινε το υπόλοιπο το ερχόμενο Σάββατο. Υπέγραψα
μελαγχολικά και διευθυνόμουν προς την έξοδο, όταν ο ταμίας μου φώναξε:

­ Λησμόνησα να σου πω πως σε θέλει ο διευθυντής.

Αστυνομικός συντάκτης

Έσπευσα ν’ αναγγελθώ.

Ο Γαβριηλίδης με υποδέχθηκε με το ίδιο εκείνο ύφος που με είχε παγώση την
πρώτη φορά. Χωρίς περιφράσεις μου κατέστησε γνωστό ότι δεν ήταν ευχαριστημένος
από εμένα:

­ Ένα από τα δύο, μου είπε. Ή δεν ξεύρετε την αγγλική ή αγνοείτε την ελληνική.
Και στης δύο περιπτώσεις μου είσθε ακατάλληλος!…

Ετραύλισα ότι θα προσπαθούσα να κάνω καλλίτερα τη δουλειά μου, ότι είχα όλη
την καλή διάθεσι… Δεν έδωσε καμμιά προσοχή στης εξηγήσεις μου.

­ Σας αφαιρώ τη μετάφρασι και σας χειροτονώ ρεπόρτερ, εξηκολούθησε. Αστυνομικό
ρεπόρτερ. Θα πηγαίνετε στα αστυνομικά τμήματα και θα παίρνετε όλες της
ειδήσεις της ημέρας, κακουργήματα, κλοπές, δυστυχήματα, κι όλα αυτά, υπό
ιδιαίτερο τίτλο το καθένα, γραμμένα δε ζουμερά, πεταχτά, κομψά, θα μπαίνουν σε
μια στήλη με τον γενικό τίτλο “Η Αθήνα σε εικοσιτέσσερες ώρες”. Ο μισθός σας
θα είνε ογδόντα δραχμές τον μήνα… Θ’ αρχίσετε από σήμερα…».

Χωρίς δε να περιμένη να πω εγώ τίποτα, μου έδειξε την πόρτα.

­ Πηγαίνετε! μου είπε.

Αλλοίμονο! Δεν άργησα ν’ αντιληφθώ ότι η “ευχάριστη και υγιεινή” αυτή
απασχόλησι ήταν αληθινό ξεθέωμα. Στην Αθήνα υπήρχαν τόσα αστυνομικά τμήματα,
όσες και συνοικίες, κάποιος δε κακός διάβολος είχε τοποθετήση τα τμήματα αυτά
στα πλέον αντίθετα μεταξύ τους και μακρυνά συγχρόνως σημεία της πόλεως. Για να
τα επισκέπτωμαι, έπρεπε να φέρνω βόλτα όλη την Αθήνα.

Εξ άλλου ήταν χειμώνας, όσο δε κι αν εσκεπαζόμουν από μια ομπρέλα, γύριζα στην
εφημερίδα μουσκεμένος και με λάσπη ίσαμε τα γόνατα. Εγώ που είχα φαντασθή
υγιεινή αυτή τη δουλειά, κινδύνευα κάθε μέρα ν’ αρπάξω καμμιά πνευμονία!..

Αλλά νάταν μόνο αυτό! Στα διάφορα τμήματα, όταν δεν μ’ έκαναν να περιμένω ώρα
ολόκληρη προτού να μου δώσουν το αστυνομικό δελτίο, συναντούσα την πιο
αδικαιολόγητη εχθρότητα από μέρους μερικών ενωμοταρχών, οι οποίοι έβαζαν τους
δημοσιογράφους σε ίση μοίρα με τους κακούργους, με τους οποίους είχαν να κάνουν.

Ο αρχισυντάκτης μου, όταν του το είπα αυτό, μου εσύστησε να τους περιποιούμαι,
να τους κερνώ κανένα ποτηράκι και εν γένει να τους φέρωμαι σαν φίλος για να
ευκολύνουν τη δουλειά μου.

Δυστυχία! Για να κερνάω κρασί όλους τους ενωμοτάρχες των αστυνομικών τμημάτων
έπρεπε να είχα ιδιαίτερη επιχορήγησι από το κράτος ­ ή τουλάχιστο από την
εφημερίδα μου. Γιατί οι άνθρωποι αυτοί ενώ δεν είχαν πριν ούτε μια στιγμή
διαθέσιμη να με κυττάξουν, μπορούσαν να κάθωνται ολόκληρη ώρα και να
κουτσοπίνουν ­ όταν τους εκαλούσα να τους κεράσω!».

Στο τέλος, βέβαια, έβγαινε και ο ίδιος σουρωμένος από τις ταβέρνες κι έβλεπε
γύρω του τα σπίτια να στριφογυρίζουν. Και συνεχίζει:

«… Όταν έφτανα στην εφημερίδα, πότε κατακουρασμένος από την πεζοπορεία, πότε
μ’ ελεεινό στομάχι από τη ρετσίνα που κατέβαζα, πάντα δε κακόκεφος γιατί είχα
ξοδέψη περισσότερα απ’ όσα θα κέρδιζα, έπρεπε να συντάξω το δελτίο μου σε ύφος
“ζουμερό, πεταχτό και κομψό”!..

Εννοείται ότι ο αρχισυντάκτης δεν του εύρισκε ποτέ τα τρία αυτά προσόντα. Οι
επιτιμήσεις του με απεκαρδίωναν. Εξ άλλου δε έβλεπα ότι ήταν τρέλλα να
εξακολουθώ ένα επάγγελμα το οποίο αντί να γεμίζη την τσέπη μου δεν έκανε παρά
να την αδειάζη – συστηματικά».

Η παραίτηση και η… εξόφληση

«Όταν είδα και αποείδα… Παρουσιάστηκα στον αρχισυντάκτη και του ανήγγειλα
στομφωδώς την παραίτησή μου. Την άκουσε ασυγκίνητος. Κατόπι παρουσιάστηκα στον ταμία.

­ Τι θέλεις πάλι; έκανε μόλις με είδε. Προχτές κι όλας πήρες δέκα δραχμές!

Του είπα ειρωνικώς ότι ελυπόμουν που τον ενοχλούσα, αλλ’ ότι είχα δώση την
παραίτησί μου κι ερχόμουν για να εξοφληθώ. Και βγάζοντας το μικρό μου
κατάστιχο του ανήγγειλα ότι είχα λαμβάνειν εν όλω 112 δραχμές.

Μ’ εκύτταξε όπως θα κύτταζε κανείς έναν άνθρωπο που ζητάει να του δώσουν το
φεγγάρι για να το κάνη καρφίτσα στο λαιμοδέτη του. Όταν όμως είδε ότι δεν
αστειευόμουν, μου εδήλωσε ότι το ταμείο δεν είχε πεντάρα.

Είπα ότι ελυπόμουν για το ταμείο, αλλ’ ότι ήμουν αποφασισμένος να κάνω
σκάνδαλο για να πληρωθώ.

Η αποφασιστικότητά μου τον εξάφνισε.

­ Πού θέλεις ναυρώ ένα τόσο ποσό; μου είπε υπογραμμίζοντας με τη φωνή του της
λέξεις “ένα τόσο ποσό”!

­ Όπου θέλετε! ήταν η απάντησί μου.

Επί τέλους ήλθαμε σε μία συμφωνία. Θα μου έδινε 21 δραχμές, για δε τα υπόλοιπο
θα μου έδινε μία απόδειξι, με την οποία θα μπορούσα να πάω σε κάποιο κατάστημα
της οδού Σταδίου, που ώφειλε στην εφημερίδα από ρεκλάμες και να πάρω αυτό το
ποσό… σε είδη!

Το έκαμα. Το κατάστημα βρήκε την ευκαιρία και μου φόρτωσε διάφορα είδη
ξεπουλήματος. Ενθυμούμαι ότι μεταξύ αυτών ήταν και δώδεκα ζευγάρια σκληρά
μανικέτια, τα οποία δεν μπόρεσα ποτέ να χρησιμοποιήσω, γιατί ήταν ενός
μεγέθους κατάλληλου μόνο για γίγαντα. Για να συμπληρωθή δε το ποσό μου έδωσαν,
Απρίλιο μήνα, ένα ψαθάκι με… πράσινη κορδέλλα!

Όταν γυρνούσα στην επαρχία μου, ωρκιζόμουν στον εαυτό μου ότι το μόνο πράγμα
που δεν θα ξανάκανα στη ζωή μου ήταν να ξαναγίνω δημοσιογράφος. Αλλοίμονο!
Ετήρησα τόσο καλά τον όρκο μου, ώστε… δεν έκανα παρά αυτό και μόνο στη ζωή μου…».